“Kitaplık”, “kitapçı” ve “kitapçık” sözcüklerinin ortak noktası yalnızca “kitap” sözcüğüyle ilgili olmaları değildir. Üçünün de başlangıç noktası aynı isimdir: kitap + lık → kitaplıkkitap + çı → kitapçıkitap + çık → kitapçık Ancak ek değiştiğinde ortaya çıkan sözcüğün anlamı da değişir. “Kitaplık” kitapların konulduğu bir nesneyi, “kitapçı” kitap satan kişi ya da iş yerini, “kitapçık” … Devamını oku
“Gözlük”, “gözler” ve “gözüm” sözcüklerinin üçü de göz sözcüğünden hareketle oluşturulmuştur. Ancak bu sözcüklerde kullanılan ekler aynı işi yapmaz: göz + lük → gözlükgöz + ler → gözlergöz + üm → gözüm İlk örnekte -lük eki, “göz”den farklı bir kavramı karşılayan gözlük sözcüğünü türetmiştir. Diğer iki örnekte ise yeni bir sözcük oluşmamış; “göz” sözcüğüne çokluk … Devamını oku
Türkçede bir sözcük, aldığı eklerle hem yeni anlamlar kazanabilir hem de cümle içinde farklı görevler üstlenebilir. Örneğin “kitapçılarımızdan” sözcüğü tek parça gibi görünse de aslında kitap + çı + lar + ımız + dan biçiminde çözümlenir. Bu yapıda -çı eki “kitap” sözcüğünden yeni bir sözcük olan kitapçıyı türetirken -lar, -ımız ve -dan ekleri sözcüğe sırasıyla … Devamını oku
“Öğrenci kitabı okudu.” cümlesindeki okumak ile “Öğrenci eve gitti.” cümlesindeki gitmek fiillerinin nesneyle ilişkileri aynı değildir. İlk cümlede “Neyi okudu?” sorusuna kitabı cevabı verilebilir; ikinci cümlede ise “Neyi gitti?” sorusu anlamlı değildir. Bu ayrım, geçişli fiili anlamanın temelidir. Geçişli fiil, nesne alabilen fiildir. Ancak burada önemli bir ayrıntı vardır: Bir fiilin geçişli sayılması için nesnenin … Devamını oku
“Öğrenci kitabı okudu.” cümlesinde “okumak” fiili bir nesneyle kullanılabilir: Neyi okudu? Kitabı. Buna karşılık “Öğrenci uyudu.” cümlesinde “Neyi uyudu?” sorusuna anlamlı bir cevap verilemez. İlk fiil geçişli, ikinci fiil geçişsizdir. Nesnesine göre fiillerin temelinde bu ayrım vardır. Ancak konu yalnızca “nesne alır mı, almaz mı?” sorusundan ibaret değildir. Geçişsiz bir fiilin çeşitli eklerle geçişli hâle … Devamını oku
Kişi ekleri, fiilin bildirdiği işin, oluşun veya durumun kim tarafından gerçekleştirildiğini gösteren çekim ekleridir. “Geldim, geldin, geldi, geldik, geldiniz, geldiler” sözcüklerinde fiil aynı kalırken eylemi gerçekleştiren kişi değişir. Bu kişi bilgisini sağlayan unsurlara kişi ekleri veya şahıs ekleri denir. Kişi ekleri her kipte aynı biçimde kullanılmaz. Görülen geçmiş zaman ve şart kipinde “-m, -n, -k” … Devamını oku
Bir işin gerçekleşmesini başka bir duruma bağlayan fiiller şart kipiyle kurulabilir. “Düzenli çalışırsan konuyu öğrenirsin.” cümlesinde öğrenmenin gerçekleşmesi, düzenli çalışma şartına bağlanmıştır. “Keşke biraz dinlensem.” cümlesinde ise aynı kip eki bir koşuldan çok dilek anlamı taşımaktadır. Şart kipinin eki **“-sa/-se”**dir. Bu ek, fiil kök veya gövdesinden sonra gelir ve kişi ekleriyle çekimlenir: “gelirsem, beklesen, çalışırsak” … Devamını oku
Bir işi yapma isteğini, niyetini veya birlikte hareket etme önerisini bildiren fiil biçimleri istek kipiyle kurulur. “Biraz dinleneyim.” ve “Bu konuyu birlikte değerlendirelim.” cümlelerinde eylemler henüz gerçekleşmemiştir; konuşan, bu eylemlerin yapılmasını istemektedir. İstek kipinin temel eki “-a/-e”’dir. Ancak ek, kişi ekleriyle birleştiğinde “geleyim, başlayalım, bekleyesin” gibi farklı biçimlerde görülebilir. Günümüz Türkçesinde özellikle birinci tekil ve … Devamını oku
Fiillerin geçmişte, konuşma anında, gelecekte veya genel bir zamanda gerçekleştiğini bildiren çekimlere haber kipleri denir. “Geldi”, “gelmiş”, “geliyor”, “gelecek” ve “gelir” sözcükleri aynı fiilin farklı zaman anlamları kazanmış biçimleridir. Bu fiiller yalnızca hareketi değil, hareketin zaman içindeki yerini de gösterir. Haber kiplerinde görülen ek ile cümlenin gerçek zaman anlamı her zaman bire bir örtüşmeyebilir. “Yarın … Devamını oku
Fiiller cümlede yargı bildirebilmek için zaman veya tasarlama anlamı kazanır ve bir kişiye bağlanır. “Yaz-” tek başına fiil köküdür; “yazdı”, “yazıyor”, “yazacak” ve “yazmalısın” biçimleri ise kip ve kişi anlamı taşıyan çekimli fiillerdir. Bu sözcükler bir işin kim tarafından, hangi zamanda veya hangi tasarlama anlamıyla gerçekleştirildiğini gösterir. Çekimli fiili belirlerken yalnızca sözcüğün sonunda ek bulunup … Devamını oku