Hak sözcüğüne “-ı” eki getirildiğinde hakı değil, hakkı deriz. Buna karşılık kitap aynı eki aldığında kitappı olmaz; kitabı biçimine dönüşür: hak + ı → hakkıkitap + ı → kitabı İki sözcük de ünlüyle başlayan bir ek almıştır ancak gerçekleşen ses olayı aynı değildir. Hakkı sözcüğünde son ünsüz ikizleşirken kitabı sözcüğünde mevcut ünsüz başka bir ünsüze … Devamını oku
“Küçük” sözcüğünden küçücük, “ufak” sözcüğünden ufacık türetilirken sözcüklerin sonunda bulunan k sesi ortadan kalkar: küçük + cük → küçücükufak + cık → ufacık Ancak aynı durum her sözcükte gerçekleşmez. Örneğin “kulak” sözcüğüne küçültme eki geldiğinde kulakçık biçimi ortaya çıkar ve sözcüğün sonundaki k korunur. kulak + cık → kulakçık Üstelik ünsüz düşmesi yalnızca küçültme eki … Devamını oku
“Kitap” sözcüğüne -ı eki geldiğinde kitapı değil, kitabı deriz. “Ağaç” sözcüğü de ağaçı değil, ağacı olur. Buna karşılık “bulut” aynı türden bir ek aldığında buludu değil, bulutu biçiminde kullanılır. kitap + ı → kitabıağaç + ı → ağacıbulut + u → bulutu İlk iki örnekte sözcüğün sonundaki sert ünsüz değişirken üçüncü örnekte t korunmuştur. Bu … Devamını oku
“Az” sözcüğüne -cık eki getirildiğinde ortaya çıkan biçime dikkat edelim: az + cık → azıcık Kök az, ek ise -cıktır. Buna rağmen azıcık sözcüğünde bu iki parçanın arasında bir ı sesi bulunur. Benzer bir değişiklik başka sözcüklerde de görülür: dar + cık → daracık Buradaki a da sözcüğün kökünde veya ekin başlangıç biçiminde yoktur. Sözcük … Devamını oku
“Burun” sözcüğüne birinci tekil kişi iyelik eki getirildiğinde burunum değil, burnum deriz. “Gönül” sözcüğünde de benzer bir değişiklik vardır: burun + um → burnumgönül + üm → gönlüm Her iki örnekte de sözcüğün ikinci hecesindeki bir ünlü, ek geldikten sonra ortadan kalkmıştır. Türkçedeki Ses Olayları arasında yer alan bu değişime ünlü düşmesi denir. Fakat ünlüyle … Devamını oku
“Beklemek” fiili şimdiki zamanla çekimlendiğinde neden bekleyor değil de bekliyor, “başlamak” neden başlayor değil de başlıyor olur? bekle + yor → bekliyorbaşla + yor → başlıyor İki örnekte de fiilin sonunda bulunan geniş ünlü değişmiştir. “Bekle-” fiilindeki e, “başla-” fiilindeki a çekim sırasında dar bir ünlüye dönüşmüştür. Türkçedeki bu ses değişimine ünlü daralması denir. Fakat … Devamını oku
“Çocuk” ve “yağmur” sözcüklerine yalnızca ünlüleri açısından bakalım: çocuk → o-uyağmur → a-u İki sözcükte de ikinci ünlü u olmasına rağmen “çocuk” küçük ünlü uyumuna uyar, “yağmur” ise uymaz. Bunun nedeni, ikinci ünlünün ne olduğundan çok hangi ünlüden sonra geldiğiyle ilgilidir. “Çocuk” sözcüğündeki yuvarlak odan sonra dar-yuvarlak u gelebilir. “Yağmur”da ise düz adan sonra yuvarlak … Devamını oku
“Kapılar”, “çocukluk” ve “gözlük” sözcüklerine baktığımızda ünlülerin gelişigüzel sıralanmadığını görürüz: kapılar → a-ı-açocukluk → o-u-ugözlük → ö-ü İlk iki sözcükte yalnızca kalın, son sözcükte ise yalnızca ince ünlüler bulunur. Bu düzen büyük ünlü uyumu olarak adlandırılan ses kuralıyla ilgilidir. Fakat konuyu öğrenirken yalnızca “kalın ünlüden sonra kalın, ince ünlüden sonra ince ünlü gelir” demek yeterli … Devamını oku
Türkçede b, c, ç, d, f, g, ğ, h, j, k, l, m, n, p, r, s, ş, t, v, y, z olmak üzere 21 ünsüz vardır. Günlük kullanımda sessiz harfler olarak da adlandırılan ünsüzler, çıkarılırken hava akımının ses yolunda bir engelle karşılaşmasıyla oluşur. Türk Dil Kurumu da Türkçedeki ünsüz sayısını 21 olarak verir. Ünsüzleri … Devamını oku
Türkçede a, e, ı, i, o, ö, u, ü olmak üzere sekiz ünlü vardır. Günlük kullanımda sesli harfler olarak da adlandırılan bu harfler, sözcüklerin ses ve hece yapısının temel unsurlarındandır. Ünlüler yalnızca sekiz harfi ezberleyerek öğrenilmez. Her ünlü; kalın veya ince, düz veya yuvarlak, geniş veya dar olma özelliği taşır. Örneğin a kalın, düz ve … Devamını oku