“Yazmak” ile “yazdırmak”, “uçmak” ile “uçurmak” aynı eylemi anlatmaz. Sözcüklerin kökleri değişmemiştir; ancak köke ya da gövdeye gelen bir ek, fiile yeni bir anlam kazandırmıştır: yaz- → yazdır-uç- → uçur-yıka- → yıkan-gör- → görül- Bu örneklerde dikkat çekici bir durum vardır: Sözcük, ek almadan önce de fiildir; ek aldıktan sonra da fiil olarak kalır. Buna … Devamını oku
“Sevmek” bir eylemdir, “sevgi” ise bir duygunun adıdır. “Yazmak” bir eylemken “yazı” ortaya çıkan ürünün adını karşılar. “Silmek” fiilinden türeyen “silgi” ise doğrudan bir nesnenin adıdır. Bu sözcükleri oluşumlarına ayırdığımızda aralarındaki ilişki daha açık görülür: sev- + gi → sevgiyaz- + ı → yazısil- + gi → silgi Başlangıçta hareket, oluş veya durum bildiren birer … Devamını oku
“Su”, “temiz” ve “güzel” sözcüklerinin ortak bir özelliği vardır: Tek başlarına bir eylem bildirmezler. Ancak uygun bir yapım eki aldıklarında durum değişir: su + la- → sula-temiz + le- → temizle-güzel + leş- → güzelleş- Artık elimizde bir varlığı ya da niteliği karşılayan sözcükler değil; eylem bildiren fiiller vardır. “Su” ile “sulamak”, “temiz” ile “temizlemek” … Devamını oku
“Kitaplık”, “kitapçı” ve “kitapçık” sözcüklerinin ortak noktası yalnızca “kitap” sözcüğüyle ilgili olmaları değildir. Üçünün de başlangıç noktası aynı isimdir: kitap + lık → kitaplıkkitap + çı → kitapçıkitap + çık → kitapçık Ancak ek değiştiğinde ortaya çıkan sözcüğün anlamı da değişir. “Kitaplık” kitapların konulduğu bir nesneyi, “kitapçı” kitap satan kişi ya da iş yerini, “kitapçık” … Devamını oku
“Gözlük”, “gözler” ve “gözüm” sözcüklerinin üçü de göz sözcüğünden hareketle oluşturulmuştur. Ancak bu sözcüklerde kullanılan ekler aynı işi yapmaz: göz + lük → gözlükgöz + ler → gözlergöz + üm → gözüm İlk örnekte -lük eki, “göz”den farklı bir kavramı karşılayan gözlük sözcüğünü türetmiştir. Diğer iki örnekte ise yeni bir sözcük oluşmamış; “göz” sözcüğüne çokluk … Devamını oku
Türkçede bir sözcük, aldığı eklerle hem yeni anlamlar kazanabilir hem de cümle içinde farklı görevler üstlenebilir. Örneğin “kitapçılarımızdan” sözcüğü tek parça gibi görünse de aslında kitap + çı + lar + ımız + dan biçiminde çözümlenir. Bu yapıda -çı eki “kitap” sözcüğünden yeni bir sözcük olan kitapçıyı türetirken -lar, -ımız ve -dan ekleri sözcüğe sırasıyla … Devamını oku
Türkçede yeni fiiller yalnızca fiil köklerinden değil, isim köklerinden de oluşturulabilir. “Gözledi”, “temizledi”, “sevindi” ve “yazdırdı” fiillerinin her birinde köke getirilen bir yapım eki yeni bir fiil gövdesi meydana getirmiştir. Bu şekilde en az bir yapım ekiyle oluşturulan fiillere türemiş fiil denir. Bir fiilin türemiş olup olmadığını belirlerken sözcükte yalnızca ek aramak yeterli değildir. Çünkü … Devamını oku