Atasözleri ve deyimler, Türkçenin anlam zenginliğini, kültürel birikimini ve anlatım gücünü en iyi gösteren kalıplaşmış söz gruplarıdır. TYT Türkçe’de özellikle Sözcükte Anlam, Mecaz Anlam ve Sözcüğün Cümlede Kazandığı Anlam konularıyla doğrudan bağlantılı olan atasözleri ve deyimler; yalnızca ezberlenecek ifadelerden oluşmaz. Bir deyimin hangi durumu anlattığını, bir atasözünün hangi genel düşünceyi verdiğini ve ikisi arasındaki farkı doğru kavramak gerekir. Çünkü sınavlarda çoğu zaman “Bu söz ne demektir?” sorusundan çok, verilen sözün cümleye veya parçaya kattığı anlamı yorumlama becerisi ölçülür.
Türkçede deyimler anlatımı daha canlı, etkili ve kısa hâle getirir. Atasözleri ise toplumun uzun yıllar içinde edindiği gözlemleri, deneyimleri ve öğütleri kısa ama güçlü ifadelerle aktarır. Bu nedenle deyimler ve atasözleri konusu, hem kelimelerin mecazlı kullanımını hem de kalıplaşmış sözlerin bağlam içindeki anlamını anlamak için önemlidir. Türkçe konularını bütünlüklü şekilde çalışmak isteyenler için Türkçe Konuları sayfası, bu başlığın diğer konularla bağlantısını görmeyi kolaylaştırır.
İçindekiler
- Deyimler ve Atasözleri Nedir?
- Deyim Nedir?
- Atasözü Nedir?
- Deyimlerin Özellikleri
- Atasözlerinin Özellikleri
- Deyimler ve Atasözleri Arasındaki Farklar
- Deyim ve Atasözü Nasıl Ayırt Edilir?
- Deyimlerde Mecaz Anlam
- Atasözlerinde Öğüt ve Genel Yargı
- Deyimler ve Atasözleri Örnekleri
- Deyimler ve Atasözleri Karşılaştırma Tablosu
- TYT Türkçe’de Deyimler ve Atasözleri Nasıl Sorulur?
- Deyimler ve Atasözleri Nasıl Çalışılır?
- Sık Yapılan Hatalar
- Açıklamalı Mini Test
- Sık Sorulan Sorular
- Sonuç
Deyimler ve Atasözleri Nedir?
Deyimler ve atasözleri, Türkçede kalıplaşmış söz grupları arasında yer alır. Bu sözler, genellikle uzun açıklamalarla anlatılabilecek düşünceleri kısa, etkili ve akılda kalıcı biçimde ifade eder. Ancak deyim ile atasözü aynı şey değildir. İkisi de kalıplaşmış olsa da kullanım amacı ve anlam yapısı bakımından farklıdır.
Deyimler çoğunlukla bir durumu, davranışı ya da duyguyu etkili biçimde anlatır. Atasözleri ise genel bir yargı, öğüt ya da yaşam deneyimi taşır. Bu nedenle deyimler daha çok anlatımı renklendirirken, atasözleri düşünceyi destekleyen genel doğrular olarak kullanılır.
Örneğin “etekleri zil çalmak” bir deyimdir. Çok sevinmek anlamına gelir. Bu söz bir öğüt vermez; sadece kişinin durumunu etkili şekilde anlatır.
“Damlaya damlaya göl olur” ise atasözüdür. Küçük birikimlerin zamanla büyük sonuçlar doğuracağını anlatır. Burada genel bir düşünce ve öğüt vardır.
Bu ayrım, konunun en önemli noktalarından biridir. Deyimlerde anlam çoğu zaman mecazlıdır. Atasözlerinde ise toplumun ortak deneyimi, öğüt ve genel yargı öne çıkar.
Deyim Nedir?
Deyim, en az iki kelimeden oluşan, genellikle mecaz anlam taşıyan ve kalıplaşmış hâlde kullanılan söz grubudur. Deyimler bir durumu, davranışı, duyguyu ya da olayı daha etkili anlatmak için kullanılır.
Örnek:
- Ağzı kulaklarına varmak
Bu deyim çok sevinmek anlamına gelir. Kelimeler tek tek düşünüldüğünde gerçek anlam ortaya çıkmaz. Burada önemli olan söz grubunun bütün olarak taşıdığı anlamdır.
Deyim Örnekleri:
- Gözden düşmek: Değerini, saygınlığını veya önemini kaybetmek.
- Örnek: Yaptığı davranıştan sonra herkesin gözünden düştü.
- Pabucu dama atılmak: Eski önemini kaybetmek, yerine başkasının tercih edilmesi.
- Örnek: Yeni telefon alınca eski modelin pabucu dama atıldı.
- Etekleri zil çalmak: Çok sevinmek, büyük bir mutluluk yaşamak.
- Örnek: Sınav sonucunu öğrenince etekleri zil çaldı.
- Burnundan solumak: Çok öfkeli olmak.
- Örnek: Yaşananlardan sonra burnundan soluyarak odadan çıktı.
- Kulağına küpe olmak: Yaşanan bir olaydan ders almak, unutmamak.
- Örnek: Bu yaşadıkları ona kulağına küpe oldu.
Bu örneklerde deyimlerin anlamı, kelimelerin tek tek anlamından farklıdır. Bu durum, deyimlerin çoğunlukla Mecaz Anlam ile bağlantılı olduğunu gösterir.
Deyimler cümle içinde genellikle kişinin ruh hâlini, davranışını ya da bir olay karşısındaki durumunu anlatır. Bu nedenle deyimleri öğrenirken yalnızca anlamlarını ezberlemek yeterli değildir. Hangi durumda kullanılabileceklerini de bilmek gerekir.
Atasözü Nedir?
Atasözü, toplumun uzun yıllar boyunca edindiği deneyimleri, gözlemleri ve öğütleri kısa, kalıplaşmış ve etkili biçimde anlatan sözlerdir. Atasözleri genellikle genel yargı bildirir. Bir kişi ya da olaya özel değil, herkes için geçerli olabilecek bir düşünce taşır.
Örnek:
- Ağaç yaşken eğilir.
Bu atasözü, eğitim ve alışkanlıkların küçük yaşta daha kolay kazandırılabileceğini anlatır. Burada yalnızca tek bir kişiyle ilgili bir durum yoktur. Genel bir düşünce vardır.
Atasözü Örnekleri:
- Damlaya damlaya göl olur: Küçük birikimlerin zamanla büyüyerek önemli sonuçlar doğuracağını anlatır.
- Örnek: Her ay biraz para biriktiriyor; damlaya damlaya göl olur.
- Sakla samanı, gelir zamanı: Önemsiz görünen şeylerin bile ileride işe yarayabileceğini anlatır.
- Örnek: Eski notlarını atma, sakla samanı gelir zamanı.
- Ne ekersen onu biçersin: İnsan yaptığı davranışların sonucuyla mutlaka karşılaşır anlamına gelir.
- Örnek: Çalışırsan başarırsın; ne ekersen onu biçersin.
- Bir elin nesi var, iki elin sesi var: Birlikte hareket etmenin ve yardımlaşmanın daha güçlü sonuçlar doğuracağını anlatır.
- Örnek: Bu işi birlikte yapalım; bir elin nesi var, iki elin sesi var.
Atasözleri çoğu zaman öğüt verir, ders çıkarır ya da toplumun ortak düşüncesini yansıtır. Bu yönüyle deyimlerden ayrılır. Deyimler bir durumu anlatırken, atasözleri çoğu zaman bir sonuç veya ders bildirir.
Atasözleri, Sözcükte Anlam konusuyla birlikte değerlendirildiğinde öğrencinin yorumlama gücünü geliştirir. Çünkü atasözlerinde çoğu zaman görünen anlamın arkasında daha genel bir düşünce vardır.
Deyimlerin Özellikleri
Deyimlerin en belirgin özelliği kalıplaşmış olmalarıdır. Deyimi oluşturan kelimeler genellikle değiştirilemez. Kelimelerden biri değiştirildiğinde deyimin anlamı bozulabilir.
Örneğin “gözden düşmek” deyimi yerine “gözden inmek” denmez. Çünkü deyimler toplum içinde belli bir biçimde yerleşmiştir.
Deyimlerin başlıca özellikleri şunlardır:
- Deyimler kalıplaşmış söz gruplarıdır.
- Genellikle en az iki kelimeden oluşur.
- Çoğu mecaz anlam taşır.
- Bir durumu, davranışı ya da duyguyu anlatır.
- Genel öğüt verme amacı taşımaz.
- Cümle içinde farklı görevlerde kullanılabilir.
- Anlatımı daha etkili ve canlı hâle getirir.
Örnek:
Bu olaydan sonra gözden düştü.
Bu cümlede “gözden düşmek” deyimi, değerini veya saygınlığını yitirmek anlamında kullanılmıştır.
Deyimler, günlük konuşmada ve yazılı anlatımda sık kullanılır. Özellikle paragraf ve cümle yorumlarında deyimin bağlama kattığı anlamı fark etmek önemlidir. Bu yüzden deyimler, Sözcüğün Cümlede Kazandığı Anlam konusuyla da doğrudan bağlantılıdır.
Atasözlerinin Özellikleri
Atasözleri de deyimler gibi kalıplaşmış sözlerdir. Ancak atasözlerinin temel amacı bir durumu anlatmak değil, genel bir yargı veya öğüt vermektir.
Atasözlerinin başlıca özellikleri şunlardır:
- Kalıplaşmış sözlerdir.
- Genellikle tam cümle biçimindedir.
- Toplumun ortak deneyimini yansıtır.
- Öğüt, ders veya genel yargı bildirir.
- Söyleyeni belli değildir.
- Kısa ve özlüdür.
- Kuşaktan kuşağa aktarılır.
Örnek:
Ayağını yorganına göre uzat.
Bu atasözü, kişinin imkânlarına göre davranması gerektiğini anlatır. Burada genel bir öğüt vardır.
Bir başka örnek:
İşleyen demir ışıldar.
Bu atasözü, çalışan kişinin gelişeceğini ve değer kazanacağını anlatır.
Atasözlerinde çoğu zaman mecazlı anlatım da bulunabilir. Ancak atasözünü deyimden ayıran asıl nokta, atasözünün genel bir düşünce ya da öğüt taşımasıdır.
Deyimler ve Atasözleri Arasındaki Farklar
Deyimler ve atasözleri sık karıştırılır. Bunun nedeni ikisinin de kalıplaşmış söz olmasıdır. Ancak aralarında önemli farklar vardır.
- Deyimler genellikle bir durumu anlatır. Atasözleri ise genel bir yargı veya öğüt bildirir.
Deyim örneği:
- Ağzı kulaklarına varmak
Bu söz çok sevinmek anlamına gelir. Öğüt vermez.
Atasözü örneği:
Dost kara günde belli olur.
Bu söz, gerçek dostluğun zor zamanlarda anlaşılacağını anlatır. Genel bir yargı taşır.
Bir sözün deyim mi atasözü mü olduğunu anlamak için şu sorular sorulabilir:
- Bu söz genel bir öğüt veriyor mu?
- Herkes için geçerli bir yargı bildiriyor mu?
- Yoksa sadece bir durumu mu anlatıyor?
Eğer söz öğüt veya genel yargı bildiriyorsa atasözüdür. Bir durumu, davranışı ya da duyguyu anlatıyorsa deyimdir.
Deyim ve Atasözü Nasıl Ayırt Edilir?
Deyim ve atasözünü ayırt etmenin en kolay yolu, sözün cümle yapısına ve verdiği mesaja bakmaktır.
- Deyimler çoğu zaman cümle içinde bir öge gibi kullanılır.
Örnek:
Bu başarıdan sonra etekleri zil çalıyordu.
Burada “etekleri zil çalmak” deyimi kişinin sevincini anlatır.
- Atasözleri ise çoğu zaman bağımsız bir cümle gibi kullanılır.
Örnek:
Damlaya damlaya göl olur.
Bu söz tek başına bir düşünce bildirir.
Ayırt etme yöntemi:
- Söz bir durumu anlatıyorsa deyimdir.
- Söz öğüt veriyorsa atasözüdür.
- Söz genel yargı bildiriyorsa atasözüdür.
- Söz cümle içinde bir parça gibi kullanılıyorsa çoğunlukla deyimdir.
- Söz tek başına ders verici bir cümle gibi duruyorsa çoğunlukla atasözüdür.
Bu ayrım özellikle TYT Türkçe’de seçenekleri değerlendirirken çok işe yarar.
Deyimlerde Mecaz Anlam
Deyimlerin büyük bir kısmı mecaz anlam taşır. Deyimi oluşturan kelimeler tek tek gerçek anlamlarıyla düşünüldüğünde asıl anlam ortaya çıkmayabilir.
Örnek:
- Burnundan solumak
Bu deyim çok öfkeli olmak anlamına gelir. Gerçek anlamda burundan soluma eylemi değil, öfke durumu anlatılır.
Başka örnekler:
- Kafası karışmak
- Ağzında bakla ıslanmamak
- Elini taşın altına koymak
- Gözünü dört açmak
Bu deyimlerde anlam, kelimelerin gerçek karşılığından farklıdır. Bu nedenle deyimleri anlamak için mecazlı kullanımı fark etmek gerekir.
Deyimlerdeki mecazlı anlatımı daha iyi kavramak için Mecaz Anlam konusu mutlaka bilinmelidir. Ayrıca deyimlerin cümle içinde kazandığı anlamı çözmek için Sözcüğün Cümlede Kazandığı Anlam konusu da önemlidir.
Atasözlerinde Öğüt ve Genel Yargı
Atasözleri genellikle bir öğüt veya genel yargı taşır. Bu yüzden atasözlerini anlamak için yalnızca kelimelerin anlamına değil, sözün verdiği mesaja bakmak gerekir.
Örnek:
Ne ekersen onu biçersin.
Bu atasözü, kişinin davranışlarının sonucuyla karşılaşacağını anlatır. Burada genel bir yaşam deneyimi vardır.
Başka örnek:
Bir elin nesi var, iki elin sesi var.
Bu söz, yardımlaşmanın ve birlikte hareket etmenin önemini anlatır.
Atasözleri, toplumun ortak düşünce birikimini yansıtır. Kısa ve özlü oldukları için anlatımı güçlendirir. Özellikle yazılı anlatımda düşünceyi desteklemek için kullanılabilir.
Ancak atasözleri kullanılırken anlamına dikkat edilmelidir. Yanlış bağlamda kullanılan atasözü, anlatımı güçlendirmek yerine zayıflatabilir.
Deyimler ve Atasözleri Örnekleri
Aşağıdaki örnekler deyim ve atasözü ayrımını daha net görmeyi sağlar.
Deyim örnekleri:
- Ağzı kulaklarına varmak: Çok sevinmek
- Gözden düşmek: Değerini kaybetmek
- Kulağına küpe olmak: Bir olaydan ders almak
- Elini taşın altına koymak: Sorumluluk almak
- Pabucu dama atılmak: Gözden düşmek, önemini yitirmek
Atasözü örnekleri:
- Damlaya damlaya göl olur: Küçük birikimler zamanla büyür.
- Ağaç yaşken eğilir: Eğitim küçük yaşta daha kolay verilir.
- Sakla samanı, gelir zamanı: Önemsiz görünen şeyler ileride işe yarayabilir.
- Ne ekersen onu biçersin: İnsan yaptıklarının sonucuyla karşılaşır.
- Bir elin nesi var, iki elin sesi var: Birlikte hareket etmek daha güçlü sonuç verir.
Bu örneklerde deyimler daha çok durum bildirirken, atasözleri genel düşünce ve öğüt taşır.
Deyimler ve Atasözleri Karşılaştırma Tablosu
| Özellik | Deyim | Atasözü |
|---|---|---|
| Anlam Yapısı | Genellikle mecaz anlamlıdır. | Genellikle öğüt veya genel yargı bildirir. |
| Kullanım Amacı | Durum, duygu veya davranış anlatır. | Deneyim, ders veya öğüt aktarır. |
| Cümle Yapısı | Çoğu zaman cümle içinde kullanılır. | Genellikle tam cümle biçimindedir. |
| Örnek | Etekleri zil çalmak | Damlaya damlaya göl olur. |
| Değiştirilebilirlik | Kalıplaşmıştır, değiştirilemez. | Kalıplaşmıştır, değiştirilemez. |
| Sınavda Soruluşu | Anlamı ve kullanımı sorulur. | Verdiği mesaj ve genel yargı sorulur. |
Bu tablo, deyim ve atasözü farkını hızlı tekrar etmek için kullanılabilir.
TYT Türkçe’de Deyimler ve Atasözleri Nasıl Sorulur?
TYT Türkçe’de deyimler ve atasözleri genellikle doğrudan tanım sorusu olarak değil, anlamı bağlam içinde yorumlama şeklinde karşımıza çıkar. Öğrenciden çoğu zaman sözün anlamını, cümleye kattığı anlamı ya da verilen durumla hangi sözün uyumlu olduğunu bulması beklenir.
Bu konuda şu soru biçimleri görülebilir:
- Verilen deyimin anlamını bulma
- Deyimin cümleye kattığı anlamı yorumlama
- Atasözünün verdiği mesajı belirleme
- Deyim ile atasözünü ayırt etme
- Verilen duruma uygun atasözünü seçme
- Mecazlı ifadeyi fark etme
- Kalıplaşmış sözün anlamını bağlama göre çözme
Bu tür sorularda dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, sözü kelime kelime değil bütün olarak değerlendirmektir. Çünkü deyimler ve atasözleri kalıplaşmış anlam taşır.
Deyim ve atasözlerinin anlamını doğru çözmek, Sözcükte Anlam Soru Tipleri konusunda başarıyı artırır. Ayrıca seçeneklerdeki ince anlam farklarını görmek için Yakın Anlamlı Kelimeler konusu da faydalıdır.
Deyimler ve Atasözleri Nasıl Çalışılır?
Deyimler ve atasözleri çalışırken en büyük hata, uzun listeleri ezberlemeye çalışmaktır. Bu yöntem kısa vadede işe yarıyor gibi görünse de kalıcı öğrenme sağlamaz. Daha doğru yöntem, sözleri anlamları ve kullanım yerleriyle birlikte öğrenmektir.
Etkili çalışma için şu adımlar uygulanabilir:
- Deyim ve atasözlerini ayrı ayrı öğren.
- Her sözün anlamını kısa bir cümleyle açıklamaya çalış.
- Örnek cümle kurarak kullanımı pekiştir.
- Deyimlerde mecaz anlam olup olmadığını kontrol et.
- Atasözlerinde verilen öğüdü veya genel yargıyı bul.
- Benzer anlamlı deyimleri karıştırmamaya dikkat et.
- Paragraf ve cümle sorularında kalıplaşmış sözleri bağlama göre yorumla.
Örneğin “gözden düşmek” deyimini sadece “değer kaybetmek” diye ezberlemek yerine şöyle bir cümlede kullanmak daha kalıcıdır:
Yanlış davranışları yüzünden arkadaşlarının gözünden düştü.
Bu şekilde çalışıldığında deyim yalnızca anlamıyla değil, kullanımıyla birlikte öğrenilir.
Farklı yörelere ait deyim ve atasözü örneklerini incelemek isteyenler için Kültür ve Turizm Bakanlığı e-kitap arşivi faydalı bir kaynak olabilir.
Sık Yapılan Hatalar
Deyimler ve atasözleri konusunda öğrencilerin sık yaptığı hatalar şunlardır:
- Deyimi kelime kelime yorumlamak
- Atasözünü deyim sanmak
- Deyimi atasözü sanmak
- Mecaz anlamı fark edememek
- Atasözünün verdiği genel mesajı yanlış yorumlamak
- Kalıplaşmış sözü değiştirmek
- Verilen cümledeki bağlamı dikkate almamak
Özellikle deyimlerde kelimelerin tek tek anlamına takılmak büyük hatadır. “Ağzı kulaklarına varmak” deyimi gerçek anlamıyla düşünülürse yanlış anlaşılır. Bu sözün bütün olarak “çok sevinmek” anlamına geldiği bilinmelidir.
Atasözlerinde ise dikkat edilmesi gereken nokta, sözün verdiği genel düşüncedir. Atasözleri çoğu zaman doğrudan değil, dolaylı bir anlatımla öğüt verir.
Açıklamalı Mini Test
1. Aşağıdakilerden hangisi deyimdir?
A) Damlaya damlaya göl olur.
B) Sakla samanı, gelir zamanı.
C) Etekleri zil çalmak
D) Ne ekersen onu biçersin.
E) Ağaç yaşken eğilir.
Cevap: C
Açıklama: “Etekleri zil çalmak” çok sevinmek anlamında kullanılan bir deyimdir. Diğer seçenekler genel yargı veya öğüt bildiren atasözleridir.
2. “Ağzı kulaklarına varmak” deyiminin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Çok yorulmak
B) Çok sevinmek
C) Çok üzülmek
D) Sessiz kalmak
E) Dikkatli davranmak
Cevap: B
Açıklama: “Ağzı kulaklarına varmak” deyimi, kişinin çok sevindiğini anlatmak için kullanılır.
3. Aşağıdakilerden hangisi atasözüdür?
A) Gözden düşmek
B) Kulağına küpe olmak
C) Burnundan solumak
D) Damlaya damlaya göl olur.
E) Pabucu dama atılmak
Cevap: D
Açıklama: “Damlaya damlaya göl olur” küçük birikimlerin zamanla büyüyeceğini anlatan bir atasözüdür. Diğer seçenekler deyimdir.
4. Aşağıdaki cümlede kullanılan deyimin anlamı nedir?
“Bu olaydan sonra herkesin gözünden düştü.”
A) Daha dikkatli oldu
B) Saygınlığını kaybetti
C) Çok sevindi
D) Sorumluluk aldı
E) Kararsız kaldı
Cevap: B
Açıklama: “Gözden düşmek” deyimi, değerini veya saygınlığını kaybetmek anlamına gelir.
5. “Bir elin nesi var, iki elin sesi var.” atasözünde vurgulanan düşünce aşağıdakilerden hangisidir?
A) Sabırlı olmak gerekir.
B) Çalışmak başarı getirir.
C) Yardımlaşma ve birlik önemlidir.
D) İnsan dikkatli konuşmalıdır.
E) Her iş zamanında yapılmalıdır.
Cevap: C
Açıklama: Bu atasözü, birlikte hareket etmenin ve yardımlaşmanın daha güçlü sonuçlar doğuracağını anlatır.
Sık Sorulan Sorular
Deyim nedir?
Deyim, genellikle mecaz anlam taşıyan, kalıplaşmış ve bir durumu etkili biçimde anlatan söz grubudur. Örneğin “gözden düşmek” bir deyimdir.
Atasözü nedir?
Atasözü, toplumun ortak deneyimlerini, öğütlerini ve genel yargılarını kısa ve kalıplaşmış biçimde anlatan sözdür. Örneğin “Damlaya damlaya göl olur” bir atasözüdür.
Deyim ve atasözü arasındaki fark nedir?
Deyimler genellikle bir durumu ya da duyguyu anlatır. Atasözleri ise genel bir yargı, öğüt veya ders bildirir.
Deyimler mecaz anlamlı mıdır?
Deyimlerin büyük bir kısmı mecaz anlamlıdır. Ancak önemli olan deyimi kelime kelime değil, bütün olarak değerlendirmektir.
Atasözleri öğüt verir mi?
Evet. Atasözlerinin çoğu öğüt, ders veya genel yaşam deneyimi bildirir.
Deyimler ve atasözleri TYT’de çıkar mı?
Evet. TYT Türkçe’de deyimler ve atasözleri doğrudan ya da dolaylı olarak sözcükte anlam ve cümlede anlam sorularıyla bağlantılı şekilde karşımıza çıkabilir.
Deyimler ve atasözleri nasıl çalışılmalı?
Ezber yerine anlam ve kullanım üzerinden çalışılmalıdır. Her deyim veya atasözü için örnek cümle kurmak konuyu daha kalıcı hâle getirir.
Sonuç
Deyimler ve atasözleri, Türkçenin anlam zenginliğini gösteren en önemli söz varlıkları arasındadır. Deyimler anlatımı canlı ve etkili hâle getirirken, atasözleri toplumun ortak deneyimini ve öğütlerini kısa bir biçimde aktarır.
Bu konuyu iyi öğrenmek için deyim ile atasözü arasındaki farkı bilmek gerekir. Deyimlerin daha çok bir durumu anlattığı, atasözlerinin ise genel yargı ve öğüt taşıdığı unutulmamalıdır.
Deyimler ve atasözleri konusu, Sözcükte Anlam başlığı içinde önemli bir yere sahiptir. Bu konu sağlam öğrenildiğinde Mecaz Anlam, Sözcüğün Cümlede Kazandığı Anlam ve Cümlede Anlam sorularında da daha güçlü yorum yapılabilir.