Dönüşlülük zamiri, cümlede yapılan işin yeniden özneye döndüğünü veya kişinin doğrudan kendisini anlattığını gösteren zamir türüdür. Türkçede dönüşlülük zamiri “kendi” sözcüğüyle kurulur; bu sözcük kişi ekleri aldığında “kendim”, “kendin”, “kendisi”, “kendimiz”, “kendiniz” ve “kendileri” biçimlerine dönüşür. Bu yapılar, kişiyi özellikle vurgulamak, eylemin özne tarafından bizzat yapıldığını belirtmek ya da öznenin kendi üzerinde gerçekleşen bir durumu anlatmak için kullanılır.
Dönüşlülük zamiri, Zamirler konusu içinde incelenir. Ancak “kendi” sözcüğünün her kullanımında aynı anlam ortaya çıkmaz. Bu nedenle sözcüğün cümlede kimi karşıladığına, hangi eki aldığına ve hangi anlamı kattığına dikkat edilmelidir.
İçindekiler
- Dönüşlülük Zamiri Nedir?
- Dönüşlülük Zamirinin Özellikleri
- Dönüşlülük Zamiri Nasıl Bulunur?
3.1. Dönüşlülük Anlamı Taşıyan Sözcüğü Belirleme
3.2. Kimi Karşıladığını İnceleme
3.3. Kişi Zamiri ile Karıştırmama - Dönüşlülük Zamiri Örnekleri
- Dönüşlülük Zamiri ile Kişi Zamiri Arasındaki Fark
- Dönüşlülük Zamiri ile Belgisiz Zamir Arasındaki Fark
- Dönüşlülük Zamiri ile İşaret Zamiri Arasındaki Fark
- TYT Türkçe’de Dönüşlülük Zamiri Nasıl Sorulur?
- Dönüşlülük Zamirinde Sık Yapılan Hatalar
- Açıklamalı Mini Test
- Sık Sorulan Sorular
- Sonuç
1. Dönüşlülük Zamiri Nedir?
Dönüşlülük zamiri, kişinin kendisini veya yapılan işin yeniden özneye yöneldiğini anlatan zamirdir. Türkçede bu görev “kendi” sözcüğüyle karşılanır. Sözcük, cümlede hangi kişiyi karşıladığına göre farklı kişi ekleri alabilir.
Örnek:
Bu resmi “kendim” yaptım.
Bu cümlede “kendim”, “ben” kişisini karşılamaktadır. Resmi yapan kişinin başkası değil, doğrudan konuşan kişi olduğu vurgulanmıştır.
Başka bir örnek:
Ayşe bu kararı “kendisi” verdi.
Buradaki “kendisi”, Ayşe’nin yerine kullanılmıştır. Kararı başka birinin değil, Ayşe’nin verdiği özellikle belirtilmiştir.
Örnek:
Çocuk aynada “kendini” gördü.
Bu cümlede yapılan görme işi, yeniden özne olan “çocuk”a yönelmiştir. Çocuk başka birini değil, kendi görüntüsünü görmüştür.
Önemli: Dönüşlülük zamiri yalnızca “öznenin kendi üzerinde yaptığı işi” anlatmaz. Bazen kişiyi vurgulamak için de kullanılır.
Örnek:
Müdür toplantıya “kendisi” katıldı.
Bu cümlede müdürün kendi üzerinde yaptığı bir iş yoktur. “Kendisi” sözcüğü, toplantıya müdürün bizzat katıldığını vurgulamaktadır.
Bu nedenle dönüşlülük zamirinin iki temel kullanımı vardır:
- Kişinin kendisini karşılamak
- Kişiyi veya yapılan işi özellikle vurgulamak
| Kullanım | Örnek Cümle | Açıklama |
|---|---|---|
| Öznenin kendisini karşılar | Çocuk “kendini” aynada gördü. | Görme işi yeniden özneye yönelmiştir. |
| Kişiyi vurgular | Öğretmen soruyu “kendisi” çözdü. | Soruyu başkasının değil, öğretmenin çözdüğü vurgulanmıştır. |
| İşi bizzat yapma anlamı katar | Bu masayı “kendim” yaptım. | Eylemin doğrudan konuşan kişi tarafından yapıldığı belirtilmiştir. |
Dönüşlülük zamiri, Kişi Zamiri ile yakın ilişkilidir. Çünkü “kendim” “ben”i, “kendin” “sen”i, “kendisi” “o”yu karşılayabilir. Ancak kişi zamirlerinden farklı olarak dönüşlülük ve vurgu anlamı taşır.
2. Dönüşlülük Zamirinin Özellikleri
Dönüşlülük zamirinin en belirgin özelliği, “kendi” sözcüğünden oluşmasıdır. Bu sözcük kişi ve hâl ekleri alarak cümlede farklı biçimlerde kullanılabilir.
Dönüşlülük zamirinin başlıca özellikleri şunlardır:
- Türkçede “kendi” sözcüğüyle kurulur.
- Kişi ekleri alabilir.
- Hâl ekleri alabilir.
- Öznenin kendisini karşılayabilir.
- Yapılan işin yeniden özneye yöneldiğini gösterebilir.
- Kişiyi veya yapılan işi vurgulayabilir.
- Cümlede özne, nesne, dolaylı tümleç ya da başka bir öge olabilir.
- Kişi zamirleriyle birlikte kullanılabilir.
- Tekil ve çoğul kişiler için farklı biçimlere girebilir.
Dönüşlülük Zamirinin Kişilere Göre Çekimi
| Kişi | Dönüşlülük Zamiri | Örnek Cümle |
|---|---|---|
| Ben | “Kendim” | Bu işi “kendim” tamamladım. |
| Sen | “Kendin” | Bu kararı “kendin” vermelisin. |
| O | “Kendisi” | Projeyi “kendisi” hazırladı. |
| Biz | “Kendimiz” | Sorunu “kendimiz” çözdük. |
| Siz | “Kendiniz” | Sonucu “kendiniz” görebilirsiniz. |
| Onlar | “Kendileri” | Bu evi “kendileri” yaptılar. |
Not: Üçüncü çoğul kişide “kendileri” sözcüğü bazen birden fazla kişiyi, bazen de saygı amacıyla tek bir kişiyi karşılayabilir.
Örnek:
Öğretmenimiz “kendileri” bu konuyu anlattılar.
Burada “kendileri”, tek bir kişiye saygı amacıyla kullanılmıştır.
Dönüşlülük zamiri hâl ekleri de alabilir:
| Biçim | Aldığı Ek | Örnek |
|---|---|---|
| “Kendini” | Belirtme hâli | Çocuk “kendini” savundu. |
| “Kendine” | Yönelme hâli | İnsan “kendine” güvenmelidir. |
| “Kendinde” | Bulunma hâli | Bu gücü “kendinde” buldu. |
| “Kendinden” | Ayrılma hâli | Hep “kendinden” söz ediyor. |
| “Kendiyle” | Birliktelik | Uzun süre “kendiyle” baş başa kaldı. |
Dikkat: Dönüşlülük zamirinin ek alması, zamir olma özelliğini değiştirmez. Sözcük, kimi karşıladığına göre cümlede farklı görevler üstlenebilir.
Örnek:
“Kendisi” bu işi kabul etti.
Bu cümlede “kendisi” özne görevindedir.
Başka bir örnek:
Bu olayda “kendini” suçladı.
Buradaki “kendini” belirtili nesnedir.
Dönüşlülük zamirinin cümledeki görevini belirlemek için [Cümlenin Ögeleri] konusundan yararlanılabilir. Ancak sözcüğün zamir türü ile cümledeki görevi birbirine karıştırılmamalıdır.
3. Dönüşlülük Zamiri Nasıl Bulunur?
Dönüşlülük zamirini bulmak için yalnızca cümlede “kendi” sözcüğünün bulunmasına bakmak yeterli değildir. Sözcüğün kimi karşıladığı ve cümleye hangi anlamı kattığı incelenmelidir.
Dönüşlülük zamirini bulmak için şu üç adım izlenebilir:
3.1. Dönüşlülük Anlamı Taşıyan Sözcüğü Belirleme
İlk olarak cümlede “kendi”, “kendim”, “kendin”, “kendisi”, “kendimiz”, “kendiniz” veya “kendileri” biçimlerinden biri aranır.
Örnek:
Bu yemeği “kendim” hazırladım.
Cümlede dönüşlülük anlamı taşıyan sözcük **“kendim”**dir.
Başka bir örnek:
O, sorunu “kendisi” çözdü.
Burada dönüşlülük zamiri “kendisi” sözcüğüdür.
3.2. Kimi Karşıladığını İnceleme
Bulunan sözcüğün hangi kişiyi veya varlığı karşıladığı belirlenir.
Örnek:
Ali “kendini” çok yordu.
Bu cümlede “kendini”, Ali’yi karşılamaktadır. Eylem yeniden özneye yönelmiştir.
Örnek:
Biz bu evi “kendimiz” boyadık.
Burada “kendimiz”, “biz” kişisini karşılamaktadır.
Unutmayın: Dönüşlülük zamiri çoğu zaman cümledeki özneyle aynı kişiyi veya varlığı gösterir.
3.3. Kişi Zamiri ile Karıştırmama
Dönüşlülük zamiri ile kişi zamiri aynı kişiyi karşılayabilir; ancak taşıdıkları anlam farklıdır.
Örnek:
“Ben” bu işi yaptım.
Bu cümlede “ben” kişi zamiridir.
Başka bir örnek:
Bu işi “kendim” yaptım.
Burada “kendim”, “ben” kişisini karşılar; ancak işi başkasının değil, konuşan kişinin yaptığını vurgular.
| Kişi Zamiri | Dönüşlülük Zamiri | Anlam Farkı |
|---|---|---|
| “Ben” geldim. | “Kendim” geldim. | İkinci cümlede bizzat gelme vurgulanır. |
| “O” yaptı. | “Kendisi” yaptı. | İkinci cümlede işi başkasının yapmadığı vurgulanır. |
| “Biz” çözdük. | “Kendimiz” çözdük. | İkinci cümlede işi doğrudan “biz”in yaptığı belirtilir. |
Önemli: Kişi zamiri yalnızca kişiyi karşılar. Dönüşlülük zamiri ise aynı kişiyi karşılamakla birlikte cümleye dönüşlülük veya vurgu anlamı katar.
4. Dönüşlülük Zamiri Örnekleri
Dönüşlülük zamiri günlük konuşmalarda, yazılı anlatımlarda ve sınav sorularında sıkça kullanılır. Bu zamirin doğru belirlenebilmesi için “kendi” sözcüğünün hangi kişiyi karşıladığına ve cümleye dönüşlülük mü yoksa vurgu mu kattığına bakılmalıdır.
En sık kullanılan dönüşlülük zamiri biçimleri şunlardır:
- “Kendi”
- “Kendim”
- “Kendin”
- “Kendisi”
- “Kendimiz”
- “Kendiniz”
- “Kendileri”
- “Kendimi”
- “Kendini”
- “Kendisine”
- “Kendimizden”
- “Kendileriyle”
Dikkat: Bu biçimlerin tamamı aynı kökten gelir; ancak aldıkları kişi ve hâl eklerine göre cümlede farklı görevlerde kullanılabilir.
4.1. Günlük Hayattan Dönüşlülük Zamiri Örnekleri
Örnek:
Bu masayı “kendim” yaptım.
Bu cümlede “kendim”, “ben” kişisini karşılar ve işi başkasının değil, konuşan kişinin yaptığını vurgular.
Başka bir örnek:
Sen bu kararı “kendin” vermelisin.
Buradaki “kendin”, “sen” kişisini karşılamaktadır. Kararın başka biri tarafından değil, doğrudan dinleyen kişi tarafından verilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Örnek:
Ayşe aynada “kendini” gördü.
Bu cümlede görme işi yeniden özne olan Ayşe’ye yönelmiştir. Bu nedenle “kendini” dönüşlülük zamiridir.
Örnek:
Müdür toplantıya “kendisi” katıldı.
Burada “kendisi”, müdürü karşılamış ve onun bizzat toplantıya katıldığını vurgulamıştır.
Örnek:
Biz bu sorunu “kendimiz” çözdük.
Bu cümlede “kendimiz”, “biz” kişisini karşılar. Sorunun dışarıdan yardım alınmadan çözüldüğü anlamı öne çıkar.
Örnek:
Bu sonucu “kendiniz” değerlendirebilirsiniz.
Buradaki “kendiniz”, “siz” kişisini karşılamaktadır.
Başka bir örnek:
Öğrenciler projeyi “kendileri” hazırladı.
Bu cümlede “kendileri”, öğrencilerin yerine kullanılmış ve işi bizzat onların yaptığı belirtilmiştir.
Not: Dönüşlülük zamiri, her zaman öznenin üzerinde gerçekleşen bir eylemi anlatmaz. Bazen yalnızca özneyi vurgular.
4.2. TYT Tarzı Dönüşlülük Zamiri Örnekleri
TYT Türkçe sorularında dönüşlülük zamiri çoğunlukla zamir türleri, cümlenin ögeleri ve vurgu anlamı üzerinden sorulur.
Örnek:
Yazar, kitabın ön sözünü “kendisi” yazmış.
Bu cümlede “kendisi”, “yazar”ı karşılamış ve işi bizzat onun yaptığı vurgulanmıştır.
Başka bir örnek:
İnsan önce “kendini” tanımalıdır.
Buradaki “kendini”, özne olan “insan”ı karşılamaktadır. Tanıma işi yeniden özneye yönelmiştir.
Örnek:
Bu belgeleri “kendim” teslim ettim.
“Kendim” sözcüğü, “ben” kişisini karşılamış ve teslim etme işini doğrudan konuşanın yaptığı anlamını vermiştir.
Örnek:
Çocuk yaptığı hatadan dolayı “kendine” kızdı.
Bu cümlede “kendine”, çocuk kişisini karşılar. Kızma eylemi yeniden özneye yönelmiştir.
Örnek:
Onlar bu sonucu “kendileri” de beklemiyordu.
Buradaki “kendileri”, “onlar” kişisini karşılayarak özneyi güçlendirmiştir.
Dönüşlülük zamirinin farklı eklerle kullanımı şu tabloda görülebilir:
| Biçim | Örnek Cümle | Açıklama |
|---|---|---|
| “Kendim” | Bu işi “kendim” yaptım. | “Ben” kişisini vurgular. |
| “Kendini” | Çocuk “kendini” savundu. | Eylem özneye yönelmiştir. |
| “Kendisine” | İnsan “kendisine” karşı dürüst olmalıdır. | Yönelme hâl eki almıştır. |
| “Kendimiz” | Planı “kendimiz” hazırladık. | “Biz” kişisini vurgular. |
| “Kendileri” | Kararı “kendileri” açıkladılar. | “Onlar” kişisini karşılar. |
5. Dönüşlülük Zamiri ile Kişi Zamiri Arasındaki Fark
Dönüşlülük zamiri ile Kişi Zamiri arasındaki fark, bu konunun en önemli noktalarından biridir. Her iki zamir türü de kişilerin yerini tutar; ancak taşıdıkları anlam aynı değildir.
Temel fark şudur:
- Kişi zamiri, konuşan, dinleyen veya hakkında konuşulan kişiyi karşılar.
- Dönüşlülük zamiri, aynı kişiyi karşılamakla birlikte dönüşlülük veya vurgu anlamı taşır.
Örnek:
“Ben” bu işi yaptım.
Bu cümlede “ben” kişi zamiridir. Yalnızca işi yapan kişiyi belirtir.
Başka bir örnek:
Bu işi “kendim” yaptım.
Bu cümlede “kendim”, yine “ben” kişisini karşılar; ancak işi başkasının değil, doğrudan konuşanın yaptığı özellikle vurgulanır.
| Kişi Zamirli Kullanım | Dönüşlülük Zamirli Kullanım | Anlam Farkı |
|---|---|---|
| “Sen” karar verdin. | Kararı “kendin” verdin. | İkinci cümlede bizzat yapma vurgusu vardır. |
| “O” geldi. | “Kendisi” geldi. | İkinci cümlede başka biri değil, doğrudan o kişi vurgulanır. |
| “Biz” hazırladık. | “Kendimiz” hazırladık. | İkinci cümlede işin doğrudan bizce yapıldığı belirtilir. |
5.1. Kişi Zamiri ile Birlikte Kullanımı
Dönüşlülük zamiri bazen kişi zamiriyle birlikte kullanılabilir.
Örnek:
“Ben kendim” bu işi tamamladım.
Bu cümlede “ben” kişi zamiri, “kendim” ise dönüşlülük zamiridir. İki zamirin birlikte kullanılması vurguyu güçlendirmiştir.
Başka bir örnek:
“O kendisi” toplantıya katıldı.
Burada “o” kişi zamiri, “kendisi” dönüşlülük zamiridir.
Dikkat: Böyle kullanımlarda iki sözcük de aynı kişiyi karşılar; ancak dönüşlülük zamiri cümleye ek bir vurgu katar.
5.2. Dönüşlülük Anlamı ile Vurgu Anlamını Ayırma
Dönüşlülük zamiri iki farklı anlamla kullanılabilir:
1. Eylemin özneye dönmesi
Örnek:
Çocuk “kendini” yıkadı.
Yıkama işi, özne olan çocuk üzerinde gerçekleşmiştir.
2. Özneyi vurgulama
Örnek:
Çocuk ödevini “kendisi” yaptı.
Burada eylem özne üzerinde gerçekleşmemiştir. Yalnızca ödevi başkasının değil, çocuğun yaptığı vurgulanmıştır.
| Kullanım Türü | Örnek | Açıklama |
|---|---|---|
| Dönüşlülük | Çocuk “kendini” taradı. | Eylem özneye yönelmiştir. |
| Vurgu | Çocuk saçını “kendisi” taradı. | İşi bizzat öznenin yaptığı belirtilmiştir. |
Unutmayın: Her “kendi” kullanımı eylemin özneye döndüğünü göstermez. Bazı cümlelerde yalnızca vurgulama görevi vardır.
6. Dönüşlülük Zamiri ile Belgisiz Zamir Arasındaki Fark
Dönüşlülük zamiri ile Belgisiz Zamir arasında hem yapı hem de anlam bakımından belirgin farklar vardır.
Dönüşlülük zamiri, cümlede belirli bir kişiyi veya özneyi karşılar. Belgisiz zamir ise kişi veya varlığı kesin olarak belirtmeden onun yerini tutar.
| Özellik | Dönüşlülük Zamiri | Belgisiz Zamir |
|---|---|---|
| Temel anlam | Dönüşlülük veya vurgu | Belirsizlik |
| Karşıladığı kişi | Genellikle bellidir. | Kesin olarak belli değildir. |
| Yaygın örnekler | “kendim”, “kendisi”, “kendileri” | “biri”, “hepsi”, “çoğu”, “kimisi” |
Örnek:
Müdür kararı “kendisi” açıkladı.
Buradaki “kendisi”, müdürü açıkça karşılamaktadır.
Başka bir örnek:
Kararı “biri” açıkladı.
Bu cümlede “biri”, kim olduğu belli olmayan bir kişiyi karşıladığı için belgisiz zamirdir.
Örnek:
Öğrenciler projeyi “kendileri” hazırladı.
Bu cümlede projeyi hazırlayan kişilerin öğrenciler olduğu bellidir.
Başka bir örnek:
Öğrencilerin “bazıları” projeyi hazırladı.
Buradaki “bazıları”, öğrencilerin hangi bölümünü karşıladığını kesin olarak belirtmediği için belgisiz zamirdir.
Önemli: Dönüşlülük zamirinde kimden söz edildiği cümleden anlaşılır. Belgisiz zamirde ise kişi veya varlık açıkça belirlenmez.
7. Dönüşlülük Zamiri ile İşaret Zamiri Arasındaki Fark
Dönüşlülük zamiri ile İşaret Zamiri görev bakımından birbirinden farklıdır. Her ikisi de isimlerin yerine kullanılır; ancak cümleye kattıkları anlam aynı değildir.
Dönüşlülük zamiri, özneyi veya yapılan işi vurgular. İşaret zamiri ise kişi ya da varlığı göstererek onun yerini tutar.
Önemli: Dönüşlülük zamirinde vurgu ve özne ilişkisi vardır. İşaret zamirinde ise gösterme anlamı ön plandadır.
Dönüşlülük Zamiri ve İşaret Zamiri Karşılaştırması
| Özellik | Dönüşlülük Zamiri | İşaret Zamiri |
|---|---|---|
| Temel anlam | Dönüşlülük veya vurgu | İşaret etme |
| Karşıladığı unsur | Özne veya kişi | Kişi ya da varlık |
| En yaygın örnekler | “kendim”, “kendisi”, “kendimiz” | “bu”, “şu”, “o”, “bunlar”, “şunlar” |
Örnek:
Öğretmen soruyu “kendisi” çözdü.
Burada “kendisi”, öğretmeni karşılamakta ve soruyu bizzat onun çözdüğünü vurgulamaktadır.
Başka bir örnek:
“Bu” çok zor bir soru.
Bu cümlede “bu”, belirli bir soruyu işaret ettiği için işaret zamiridir.
Örnek:
Ali “kendini” aynada gördü.
Bu cümlede “kendini”, Ali’yi karşılar ve görme eyleminin yeniden özneye yöneldiğini gösterir.
Başka bir örnek:
“Şunlar” geçen yıl aldığım kitaplar.
Buradaki “şunlar”, belirli kitapları gösterdiği için işaret zamiridir.
Dikkat: Dönüşlülük zamiri özneyle doğrudan ilişkilidir. İşaret zamirinde ise böyle bir zorunluluk yoktur.
8. TYT Türkçe’de Dönüşlülük Zamiri Nasıl Sorulur?
Dönüşlülük zamiri, TYT Türkçe’de genellikle zamir türlerini ayırt etmeye yönelik sorularda karşımıza çıkar. Sorularda çoğunlukla “kendi” sözcüğünün hangi görevde kullanıldığı sorgulanır.
TYT’de en sık karşılaşılan soru biçimleri şunlardır:
- Dönüşlülük zamirinin bulunduğu cümleyi bulma
- Dönüşlülük zamiri ile kişi zamirini ayırt etme
- “Kendi” sözcüğünün görevini belirleme
- Zamir türlerini karşılaştırma
- Zamirin cümledeki görevini belirleme
Örnek Soru 1
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dönüşlülük zamiri kullanılmıştır?
A) O bugün okula erken geldi.
B) Kendisi bugün okula erken geldi.
C) Bu öğrenci çok başarılı.
D) Biri seni bekliyor.
Cevap: B
Açıklama: “Kendisi”, özneyi vurguladığı için dönüşlülük zamiridir. A seçeneğinde kişi zamiri, C seçeneğinde işaret zamiri, D seçeneğinde ise belgisiz zamir kullanılmıştır.
Örnek Soru 2
Aşağıdaki cümlelerden hangisinde dönüşlülük zamiri vardır?
A) Ben bu işi yaptım.
B) Kendim bu işi yaptım.
C) Şu kitabı al.
D) Kim seni çağırdı?
Cevap: B
Açıklama: “Kendim”, “ben” kişisini karşılayarak işi bizzat yapan kişiyi vurgulamaktadır.
Örnek Soru 3
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dönüşlülük zamiri kullanılmamıştır?
A) Çocuk kendini aynada gördü.
B) Biz kendimiz hazırladık.
C) O kendisi anlattı.
D) Ben seni bekledim.
Cevap: D
Açıklama: D seçeneğinde “ben” kişi zamiridir. Diğer seçeneklerde dönüşlülük zamiri kullanılmıştır.
Not: TYT’de dönüşlülük zamiri sorularında seçeneklerde çoğunlukla kişi, işaret ve belgisiz zamirler birlikte verilerek öğrencinin ayırt etmesi beklenir.
9. Dönüşlülük Zamirinde Sık Yapılan Hatalar
Dönüşlülük zamiri konusunda yapılan yanlışların büyük bölümü, “kendi” sözcüğünün her zaman aynı görevde kullanıldığının düşünülmesinden kaynaklanır.
1. Dönüşlülük zamirini kişi zamiri sanmak
Yanlış değerlendirme:
“Kendim” bu işi yaptım.
Buradaki “kendim” kişi zamiri değildir.
Doğrusu:
“Kendim”, dönüşlülük zamiridir ve işi bizzat yapan kişiyi vurgular.
2. Her “kendi” sözcüğünün aynı anlamda kullanıldığını düşünmek
Örnek:
Çocuk “kendini” savundu.
Bu cümlede eylem özneye yönelmiştir.
Başka bir örnek:
Çocuk ödevini “kendisi” yaptı.
Burada ise yalnızca özne vurgulanmaktadır.
İki cümlede de dönüşlülük zamiri vardır; ancak cümleye kattıkları anlam farklıdır.
3. İşaret zamiri ile karıştırmak
Yanlış değerlendirme:
“Kendisi” bugün gelecek.
Bazı öğrenciler bu sözcüğü işaret zamiri olarak değerlendirebilir.
Doğrusu:
“Kendisi”, belirli bir kişiyi dönüşlülük ve vurgu anlamıyla karşıladığı için dönüşlülük zamiridir.
4. Belgisiz zamir ile karıştırmak
Örnek:
“Kendisi” toplantıya katıldı.
Bu cümlede belirli bir kişi anlatılmaktadır.
Başka bir örnek:
“Biri” toplantıya katıldı.
Burada ise kişinin kim olduğu belli değildir.
Bu nedenle “kendisi” dönüşlülük zamiri, “biri” ise belgisiz zamirdir.
5. Ek aldığı için zamir olmadığını düşünmek
Dönüşlülük zamirleri farklı hâl ekleri alabilir.
Örnek:
- “Kendini”
- “Kendisine”
- “Kendisinden”
- “Kendimizle”
Bu ekler, sözcüğün dönüşlülük zamiri olma özelliğini değiştirmez.
Unutmayın: Dönüşlülük zamirini bulmanın en kolay yolu, “kendi” sözcüğünün cümlede kimi karşıladığına ve özneyi vurgulayıp vurgulamadığına bakmaktır.
Konuyu pekiştirmek için Kişi Zamiri, İşaret Zamiri, Belgisiz Zamir, Soru Zamiri ve İlgi Zamiri başlıklarını da incelemeniz faydalı olacaktır.
10. Açıklamalı Mini Test
Dönüşlülük zamiri konusunu pekiştirmek için aşağıdaki soruları çözebilirsiniz. Sorular, TYT Türkçe’de karşılaşabileceğiniz soru tiplerine uygun olarak hazırlanmıştır.
Soru 1
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dönüşlülük zamiri kullanılmıştır?
A) O bugün okula geç kaldı.
B) Kendisi bugün okula geç kaldı.
C) Bu öğrenci çok başarılıdır.
D) Biri seni arıyor.
Cevap: B
Açıklama: “Kendisi”, özneyi vurguladığı ve onun yerine kullanıldığı için dönüşlülük zamiridir. A seçeneğinde kişi zamiri, C seçeneğinde işaret zamiri, D seçeneğinde ise belgisiz zamir vardır.
Soru 2
Aşağıdaki cümlelerden hangisinde dönüşlülük zamiri vardır?
A) Ben bu işi yaptım.
B) Kendim bu işi yaptım.
C) Şu kitabı bana uzatır mısın?
D) Kim seni çağırdı?
Cevap: B
Açıklama: “Kendim”, konuşan kişiyi karşılamakta ve işi bizzat onun yaptığını vurgulamaktadır. Bu nedenle dönüşlülük zamiridir.
Soru 3
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dönüşlülük zamiri kullanılmamıştır?
A) Çocuk kendini aynada gördü.
B) Biz kendimiz hazırladık.
C) Öğretmen kendisi anlattı.
D) O bize yardım etti.
Cevap: D
Açıklama: D seçeneğinde “o” kişi zamiridir. Diğer seçeneklerde “kendini”, “kendimiz” ve “kendisi” dönüşlülük zamiri olarak kullanılmıştır.
Soru 4
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dönüşlülük zamiri ile kişi zamiri birlikte kullanılmıştır?
A) Kendisi toplantıya katıldı.
B) Ben kendim hazırladım.
C) Kendimiz geziye gittik.
D) Kendin bu işi bitirdin.
Cevap: B
Açıklama: Bu cümlede “ben” kişi zamiri, “kendim” ise dönüşlülük zamiridir. Birlikte kullanılarak özne daha güçlü biçimde vurgulanmıştır.
Soru 5
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dönüşlülük zamiri vardır?
A) Bu kalemi sen mi aldın?
B) Biri seni bekliyor.
C) Kendilerine teşekkür ettim.
D) Hangisini seçtin?
Cevap: C
Açıklama: “Kendilerine”, dönüşlülük zamirinin yönelme hâli eki almış biçimidir. Diğer seçeneklerde sırasıyla işaret zamiri, belgisiz zamir ve soru zamiri bulunmaktadır.
11. Sık Sorulan Sorular
Dönüşlülük zamiri nedir?
Dönüşlülük zamiri; kişinin kendisini karşılayan veya yapılan işin özneye döndüğünü gösteren zamirdir. Türkçede bu görev “kendi” sözcüğü ve onun çekimli biçimleriyle yerine getirilir.
Dönüşlülük zamiri nasıl bulunur?
Öncelikle cümlede “kendi” sözcüğü veya onun çekimli biçimleri aranır. Daha sonra bu sözcüğün kimi karşıladığı ve özneyi vurgulayıp vurgulamadığı incelenir. Belirli bir kişiyi karşılıyor ve dönüşlülük ya da vurgu anlamı taşıyorsa dönüşlülük zamiridir.
Dönüşlülük zamiri ile kişi zamiri arasındaki fark nedir?
Kişi zamiri yalnızca kişiyi karşılar.
Örnek:
“Ben” bu işi yaptım.
Dönüşlülük zamiri ise aynı kişiyi karşılamakla birlikte cümleye vurgu veya dönüşlülük anlamı katar.
Örnek:
Bu işi “kendim” yaptım.
Dönüşlülük zamiri hangi sözcükle kurulur?
Türkçede dönüşlülük zamiri yalnızca “kendi” sözcüğüyle kurulur. Bu sözcük kişi ve hâl ekleri alarak “kendim”, “kendin”, “kendisi”, “kendimiz”, “kendiniz” ve “kendileri” biçimlerinde kullanılabilir.
“Kendisi” her zaman dönüşlülük zamiri midir?
Evet. “Kendisi”, belirli bir kişiyi karşılayarak vurgu veya dönüşlülük anlamı taşıdığı için dönüşlülük zamiri olarak değerlendirilir.
Dönüşlülük zamiri ek alabilir mi?
vet. Dönüşlülük zamiri isim çekim eklerini alabilir.
Örnek:
“Kendini”
“Kendisine”
“Kendisinden”
“Kendimizle”
“Kendilerini”
Bu ekler, dönüşlülük zamiri olma özelliğini değiştirmez.
TYT’de dönüşlülük zamiri konusu nasıl sorulur?
TYT Türkçe’de dönüşlülük zamiri genellikle kişi zamiri, işaret zamiri ve belgisiz zamir ile karşılaştırılarak sorulur. Ayrıca “kendi” sözcüğünün cümlede hangi görevde kullanıldığı da sıkça sorgulanır.
12. Sonuç
Dönüşlülük zamiri, Türkçede yalnızca “kendi” sözcüğüyle kurulan ve kişiyi ya da özneyi vurgulayan özel bir zamir türüdür. Günlük konuşmalarda sıkça kullanıldığı gibi TYT Türkçe sorularında da düzenli olarak karşımıza çıkar. Bu nedenle yalnızca “kendi” sözcüğünü tanımak yeterli değildir; bu sözcüğün cümlede hangi görevi üstlendiğini de doğru belirlemek gerekir.
Konunun en önemli noktası, dönüşlülük zamiri ile kişi zamiri arasındaki farkı doğru kavramaktır. Kişi zamiri yalnızca kişiyi karşılar; dönüşlülük zamiri ise aynı kişiyi karşılamakla birlikte cümleye vurgu veya dönüşlülük anlamı kazandırır. Bu ayrımı öğrendiğinizde zamirlerle ilgili soruları daha kolay çözebilirsiniz.
Unutmayın: Bir sözcüğün zamir türünü belirleyen en önemli ölçüt, cümlede üstlendiği görev ve kattığı anlamdır. “Kendi” sözcüğü, özneyi karşılıyor ve vurgu ya da dönüşlülük anlamı taşıyorsa dönüşlülük zamiri olarak değerlendirilmelidir.
Dönüşlülük zamiri konusunu daha iyi pekiştirmek için Zamirler ana yazısını yeniden gözden geçirebilir; ardından Kişi Zamiri, İşaret Zamiri, Belgisiz Zamir, Soru Zamiri ve İlgi Zamiri başlıklarını inceleyerek zamir türleri arasındaki benzerlik ve farklılıkları ayrıntılı biçimde öğrenebilirsiniz. Bu konuları birlikte çalışmanız, hem okul sınavlarında hem de TYT Türkçe sorularında daha başarılı olmanıza katkı sağlayacaktır.