İşaret sıfatı, bir ismi işaret ederek belirten ve “hangi?” sorusuna cevap veren sıfat türüdür. Türkçede en sık kullanılan işaret sıfatları bu, şu, o sözcükleridir. Bu sözcükler bir ismin önünde kullanıldığında o ismi gösterir, sınırlandırır ve benzerlerinden ayırır. Bu nedenle işaret sıfatı, Belirtme Sıfatları içinde yer alan en temel konulardan biridir.

Örneğin “kitap” dediğimizde genel bir varlıktan söz ederiz; “bu kitap” dediğimizde ise belirli bir kitabı işaret ederiz. İşaret sıfatları bu yönüyle Sıfatlar konusunun hem kolay hem de sınavlarda dikkat isteyen başlıklarından biridir. Çünkü “bu, şu, o” sözcükleri her zaman sıfat olmaz; bazen [İşaret Zamiri] olarak da kullanılabilir. Bu yüzden işaret sıfatını doğru anlamak, Sözcük Türleri sorularında hata yapmamak için önemlidir.

İçindekiler

1. İşaret Sıfatı Nedir?
2. İşaret Sıfatının Özellikleri
3. İşaret Sıfatı Nasıl Bulunur?
4. İşaret Sıfatı Örnekleri
5. İşaret Sıfatı Olan Kelimeler
6. İşaret Sıfatı ile İşaret Zamiri Arasındaki Fark
7. İşaret Sıfatı ile Belirtme Sıfatı İlişkisi
8. İşaret Sıfatı ile Niteleme Sıfatı Arasındaki Fark
9. İşaret Sıfatı ile Sıfat Tamlaması İlişkisi
10. TYT Türkçe’de İşaret Sıfatı Nasıl Sorulur?
11. İşaret Sıfatlarında Sık Yapılan Hatalar
12. İşaret Sıfatı Karşılaştırma Tablosu
13. Açıklamalı Mini Test
14. Sık Sorulan Sorular
15. Sonuç

1. İşaret Sıfatı Nedir?

İşaret sıfatı, bir ismi işaret yoluyla belirten sıfattır. Bu sıfatlar, kendilerinden sonra gelen ismin hangi varlık olduğunu gösterir. Türkçede işaret sıfatı denince akla en çok bu, şu, o sözcükleri gelir.

Örnek:

Bu kalem çok güzel.

Şu evin bahçesi geniş.

O çocuk dün okula gelmedi.

Bu cümlelerde “bu, şu, o” sözcükleri kendilerinden sonra gelen isimleri belirtmiştir. “Bu kalem” ifadesinde hangi kalemden, “şu ev” ifadesinde hangi evden, “o çocuk” ifadesinde ise hangi çocuktan söz edildiği gösterilmiştir.

İşaret sıfatları, isimleri nitelik bakımından değil, gösterme bakımından belirtir. Bu nedenle “nasıl?” sorusundan çok “hangi?” sorusuyla bulunur.

Örnek:

Bu defter benim.

Hangi defter?
Bu defter.

Burada “bu” sözcüğü “defter” ismini işaret ettiği için işaret sıfatıdır.

2. İşaret Sıfatının Özellikleri

İşaret sıfatları, bir ismin önüne gelerek onu gösteren sözcüklerdir. Bu sıfatların en önemli özelliği, tek başına değil bir isimle birlikte kullanıldığında sıfat görevinde olmasıdır.

İşaret sıfatlarının temel özellikleri şunlardır:

• Bir ismin önünde bulunur.
• İsmi işaret ederek belirtir.
• “Hangi?” sorusuna cevap verir.
• En çok “bu, şu, o” sözcükleriyle yapılır.
• İsmin yerine geçmez, ismi belirtir.
• İsimle birlikte kullanıldığında [Sıfat Tamlamaları] oluşturur.
• Belirtme sıfatlarının bir türüdür.
• Cümledeki görevine göre işaret zamiriyle karıştırılabilir.

Örnek:

Bu masa çok eski.

Şu kapı açık kalmış.

O sokakta eskiden bir fırın vardı.

Bu cümlelerde işaret sıfatları isimlerin önünde kullanılmıştır. “Bu” sözcüğü “masa” ismini, “şu” sözcüğü “kapı” ismini, “o” sözcüğü ise “sokak” ismini göstermiştir.

İşaret sıfatları, İsimler ile birlikte anlam kazanır. Çünkü sıfatın görevi, bir ismi belirtmek ya da nitelemektir. İsmin olmadığı yerde işaret sıfatından söz etmek çoğu zaman mümkün değildir.

3. İşaret Sıfatı Nasıl Bulunur?

İşaret sıfatını bulmak için cümlede önce “bu, şu, o” gibi işaret bildiren sözcüklere bakılır. Ancak bu sözcüklerin her kullanımı işaret sıfatı değildir. Bir sözcüğün işaret sıfatı olabilmesi için mutlaka bir ismin önünde bulunması gerekir.

İşaret sıfatını bulmak için şu sorular sorulabilir:

• İşaret bildiren sözcük bir ismin önünde mi?
• Kendinden sonra gelen ismi gösteriyor mu?
• “Hangi?” sorusuna cevap veriyor mu?
• İsmin yerine mi geçmiş, yoksa ismi mi belirtmiş?

Örnek:

Bu çanta çok ağır.

Bu cümlede “bu” sözcüğü “çanta” isminin önündedir. “Hangi çanta?” sorusuna “bu çanta” cevabı verilir. Bu nedenle “bu” sözcüğü işaret sıfatıdır.

Başka bir örnek:

Şu kitabı bana verir misin?

Bu cümlede “şu” sözcüğü “kitap” ismini işaret etmektedir. “Hangi kitap?” sorusunun cevabı “şu kitap”tır. Bu nedenle “şu” işaret sıfatıdır.

Ancak şu cümleye dikkat edelim:

Bu benim.

Burada “bu” sözcüğü bir ismin önünde değildir. Bir varlığın yerine kullanılmıştır. Bu nedenle işaret sıfatı değil, [İşaret Zamiri] olur. Bu ayrım, Zamirler konusuyla doğrudan ilişkilidir.

4. İşaret Sıfatı Örnekleri

İşaret sıfatları örneklerle çok daha kolay anlaşılır. Çünkü bu sözcükler cümlede genellikle açık biçimde görülür.

Örnek:

Bu ev çok güzel.

Şu öğrenci soruyu doğru çözdü.

O gün seni aramıştım.

Bu cümlelerdeki işaret sıfatları şunlardır:

İşaret sıfatı, ismi benzerlerinden ayırır. “Ev” dediğimizde herhangi bir evden söz ederiz. “Bu ev” dediğimizde ise belirli bir evi gösteririz.

Örnek:

Bu soruyu anlamadım.

Şu kitabı masaya bırak.

O filmi geçen yıl izlemiştim.

Bu cümlelerde “bu soru”, “şu kitap”, “o film” ifadeleri belirli varlıkları göstermektedir. İşaret sıfatı sayesinde isim daha belirgin hâle gelmiştir.

Başka bir örnek:

Bu sabah erken kalktım.

Şu konuyu tekrar edelim.

O yıllar çok zordu.

Bu örneklerde işaret sıfatları yalnızca somut varlıkları değil; zaman, konu ve dönem gibi isimleri de belirtmiştir. Bu nedenle işaret sıfatı, yalnızca nesnelerle sınırlı değildir.

5. İşaret Sıfatı Olan Kelimeler

Türkçede en yaygın işaret sıfatları bu, şu, o sözcükleridir. Bu sözcükler konuşanın varlığa olan yakınlık, uzaklık veya dikkat çekme ilişkisine göre kullanılır.

Örnek:

Bu masa yeni alındı.

Şu araba çok hızlı gidiyor.

O köyde çocukluğum geçti.

Bazen “öteki, beriki, böyle, şöyle” gibi sözcükler de bağlama göre işaret anlamı taşıyabilir. Ancak TYT Türkçe düzeyinde işaret sıfatı denince en çok “bu, şu, o” sözcükleri üzerinde durulur.

Aynı sözcüklerin farklı cümlelerde farklı görevlerde kullanılabileceği unutulmamalıdır. Bu durum, Sözcük Türleri konusunun temel mantığıyla ilgilidir.

Örnek:

Bu çocuk seni sordu.

Bu seni sordu.

İlk cümlede “bu” sözcüğü “çocuk” isminin önünde kullanıldığı için işaret sıfatıdır. İkinci cümlede ise bir kişinin yerine geçtiği için zamirdir.

6. İşaret Sıfatı ile İşaret Zamiri Arasındaki Fark

İşaret sıfatı ile işaret zamiri en çok karıştırılan konulardan biridir. Çünkü iki kullanımda da “bu, şu, o” gibi işaret bildiren sözcükler vardır. Aradaki fark, sözcüğün cümledeki görevinden kaynaklanır.

İşaret sıfatı bir ismin önünde bulunur. İşaret zamiri ise ismin yerine geçer. Yani işaret sıfatı ismi belirtir, işaret zamiri ise ismin yerini tutar.

Örnek:

Bu kalem çok güzel.

Bu çok güzel.

İlk cümlede “bu” sözcüğü “kalem” isminin önünde kullanılmıştır. Bu nedenle işaret sıfatıdır. İkinci cümlede ise “bu” sözcüğü bir varlığın yerine geçmiştir. Bu nedenle işaret zamiridir.

Başka bir örnek:

Şu defteri al.

Şunu al.

İlk cümlede “şu” sözcüğü “defter” ismini belirttiği için işaret sıfatıdır. İkinci cümlede “şunu” sözcüğü defterin yerine geçmiştir ve ek almıştır. Bu nedenle işaret zamiridir.

Bu ayrım özellikle sınavlarda önemlidir. Öğrenciler çoğu zaman “bu, şu, o” sözcüklerini görünce doğrudan işaret sıfatı sanır. Oysa belirleyici olan sözcüğün kendisi değil, cümledeki görevidir.

7. İşaret Sıfatı ile Belirtme Sıfatı İlişkisi

İşaret sıfatı, belirtme sıfatlarının bir türüdür. Yani her işaret sıfatı aynı zamanda belirtme sıfatıdır; fakat her belirtme sıfatı işaret sıfatı değildir. Çünkü [Belirtme Sıfatları] yalnızca işaret sıfatlarından oluşmaz.

Belirtme sıfatları içinde işaret sıfatının yanında [Belgisiz Sıfat], [Soru Sıfatı] ve [Sayı Sıfatı] da bulunur.

Örnek:

Bu öğrenci yarışmayı kazandı.

Bazı öğrenciler sınava geç kaldı.

Kaç öğrenci geldi?

Üç öğrenci ödül aldı.

Bu cümlelerde farklı belirtme sıfatları vardır:

Görüldüğü gibi işaret sıfatı, ismi gösterme yoluyla belirtir. Belgisiz sıfat ismi belirsiz biçimde, soru sıfatı soru yoluyla, sayı sıfatı ise sayı bakımından belirtir.

Bu ayrım sıfat türlerini karıştırmamak için önemlidir. İşaret sıfatı çoğunlukla “hangi?” sorusuna cevap verirken, sayı sıfatı genellikle “kaç?” veya “kaçıncı?” sorusuna cevap verir.

8. İşaret Sıfatı ile Niteleme Sıfatı Arasındaki Fark

İşaret sıfatı ile Niteleme Sıfatı arasındaki temel fark, isme kattıkları anlamdır. Niteleme sıfatı ismin nasıl olduğunu bildirir; işaret sıfatı ise hangi varlık olduğunu gösterir.

Örnek:

Güzel ev satıldı.

Bu ev satıldı.

İlk cümlede “güzel” sözcüğü evin niteliğini bildirir. “Nasıl ev?” sorusuna cevap verir. Bu nedenle niteleme sıfatıdır.

İkinci cümlede “bu” sözcüğü evin niteliğini değil, hangi ev olduğunu belirtir. “Hangi ev?” sorusuna cevap verir. Bu nedenle işaret sıfatıdır.

Başka bir örnek:

Şu eski defteri atma.

Bu cümlede iki farklı sıfat vardır. “Şu” işaret sıfatıdır; çünkü defteri gösterir. “Eski” ise niteleme sıfatıdır; çünkü defterin özelliğini bildirir.

Bir ismin önünde birden fazla sıfat bulunabilir. “Bu küçük çocuk” ifadesinde “bu” işaret sıfatı, “küçük” niteleme sıfatıdır. Bu tür örnekler, sıfatların görevine göre ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğini gösterir.

9. İşaret Sıfatı ile Sıfat Tamlaması İlişkisi

İşaret sıfatları isimlerle birlikte kullanıldığında sıfat tamlaması oluşturur. Çünkü sıfat tamlamasında bir sıfat ve bir isim bulunur. İşaret sıfatı da ismin önüne gelerek onu belirttiği için bu yapıya katılır.

Örnek:

Bu kitap

Şu oda

O sokak

Bu ifadelerde “bu, şu, o” sözcükleri sıfat; “kitap, oda, sokak” sözcükleri ise isimdir. Dolayısıyla bu yapılar sıfat tamlamasıdır.

İşaret sıfatının yer aldığı sıfat tamlamalarında temel amaç, ismi göstermek veya işaret etmektir. Bu yönüyle işaret sıfatları, [Sıfat Tamlamaları] konusuyla doğrudan ilişkilidir.

Başka bir örnek:

Bu eski bina yıkılacak.

Bu cümlede “bu eski bina” ifadesinde iki sıfat vardır. “Bu” işaret sıfatıdır. “Eski” niteleme sıfatıdır. “Bina” ise isimdir. Böylece aynı isim hem işaret yoluyla hem de nitelik bakımından belirtilmiştir.

Sıfat tamlamalarını doğru kavramak, işaret sıfatını anlamayı kolaylaştırır. Çünkü işaret sıfatı çoğu zaman tek başına değil, bir isimle birlikte anlam kazanır.

10. TYT Türkçe’de İşaret Sıfatı Nasıl Sorulur?

TYT Türkçe’de işaret sıfatı genellikle doğrudan tanım sorusu olarak değil, sözcüğün cümledeki görevini buldurmaya yönelik sorulur. Adaydan “bu, şu, o” gibi sözcüklerin sıfat mı, zamir mi olduğunu ayırt etmesi beklenir.

TYT’de işaret sıfatı şu şekillerde sorulabilir:

• Altı çizili sözcüğün türü sorulabilir.
• “Bu, şu, o” sözcüklerinin farklı görevleri karşılaştırılabilir.
• İşaret sıfatı ile işaret zamiri ayrımı istenebilir.
• Belirtme sıfatı türleri içinde işaret sıfatı buldurulabilir.
• Sıfat tamlaması içindeki sıfatın türü sorulabilir.

Örnek:

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “bu” sözcüğü işaret sıfatı olarak kullanılmıştır?

A) Bu çok pahalıydı.
B) Bunu daha önce görmüştüm.
C) Bu kitabı dün aldım.
D) Bunlar senin mi?
E) Bu, anlatılanların en önemlisidir.

Doğru cevap C seçeneğidir. Çünkü “bu” sözcüğü “kitap” isminin önünde yer almış ve onu işaret yoluyla belirtmiştir.

TYT’de bu konu, çoğu zaman Dil Bilgisi ve Sözcük Türleri başlıkları içinde değerlendirilir. Bu nedenle öğrencinin yalnızca tanımı bilmesi yetmez; sözcüğün cümledeki görevini de doğru yorumlaması gerekir.

11. İşaret Sıfatlarında Sık Yapılan Hatalar

İşaret sıfatı konusu kolay görünse de öğrenciler özellikle işaret zamiriyle karıştırma hatası yapar.

Bu konuda sık yapılan hatalar şunlardır:

• “Bu, şu, o” sözcüklerinin her zaman işaret sıfatı sanılması.
• İsmin önünde bulunma şartının unutulması.
• Ek alan işaret sözcüklerinin sıfat zannedilmesi.
• İşaret sıfatı ile işaret zamirinin karıştırılması.
• İşaret sıfatı ile niteleme sıfatının aynı görevde sanılması.

Örnek:

Bu çok güzel.

Bu cümlede “bu” sözcüğü işaret sıfatı değildir. Çünkü kendisinden sonra bir isim gelmemiştir. Bir varlığın yerine kullanıldığı için işaret zamiridir.

Başka bir örnek:

Bu elbise çok güzel.

Bu cümlede ise “bu” sözcüğü “elbise” isminin önünde kullanılmıştır. Bu nedenle işaret sıfatıdır.

Bir başka hata da “o” sözcüğünün kişi zamiriyle karıştırılmasıdır.

Örnek:

O çocuk çok başarılı.

O çok başarılı.

İlk cümlede “o” sözcüğü “çocuk” ismini belirttiği için işaret sıfatıdır. İkinci cümlede ise “o” sözcüğü kişinin yerine kullanıldığı için zamirdir.

12. İşaret Sıfatı Karşılaştırma Tablosu

Aşağıdaki tablo, işaret sıfatını benzer kavramlardan ayırmayı kolaylaştırır.

Bu tablo özellikle sınav hazırlığında hızlı tekrar için kullanılabilir. İşaret sıfatını doğru bulmak için önce sözcüğün bir ismin önünde olup olmadığına bakmak gerekir.

13. Açıklamalı Mini Test

Soru 1

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde işaret sıfatı vardır?

A) Bu çok eskimiş.
B) Şunu bana verir misin?
C) O, dün buraya geldi.
D) Bu kalem artık yazmıyor.
E) Bunlar senin kitapların mı?

Cevap: D

Açıklama: “Bu kalem” ifadesinde “bu” sözcüğü “kalem” isminin önünde kullanılmıştır. Bu nedenle işaret sıfatıdır.

Soru 2

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “şu” sözcüğü işaret zamiri olarak kullanılmıştır?

A) Şu kitabı masaya bırak.
B) Şu soru oldukça zor.
C) Şu bana ait değil.
D) Şu sokaktan dönelim.
E) Şu öğrenciler dışarı çıksın.

Cevap: C

Açıklama: “Şu bana ait değil.” cümlesinde “şu” sözcüğü bir ismin yerine geçmiştir. Bu nedenle işaret zamiridir.

Soru 3

“O günleri hiç unutmadım.” cümlesinde “o” sözcüğünün türü nedir?

A) Kişi zamiri
B) İşaret sıfatı
C) Belgisiz sıfat
D) Soru sıfatı
E) Niteleme sıfatı

Cevap: B

Açıklama: “O” sözcüğü “günleri” isminin önünde kullanılmış ve onu işaret etmiştir. Bu nedenle işaret sıfatıdır.

Soru 4

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem işaret sıfatı hem niteleme sıfatı vardır?

A) Bu eski ev yıkılacak.
B) Şunu hemen getir.
C) O beni aradı.
D) Bazı insanlar erken geldi.
E) Hangi kitabı aldın?

Cevap: A

Açıklama: “Bu eski ev” ifadesinde “bu” işaret sıfatı, “eski” ise niteleme sıfatıdır.

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi işaret sıfatı için doğru değildir?

A) İsmin önünde bulunur.
B) İsmi işaret yoluyla belirtir.
C) “Hangi?” sorusuna cevap verebilir.
D) Her zaman ismin yerine geçer.
E) Belirtme sıfatları içinde yer alır.

Cevap: D

Açıklama: İşaret sıfatı ismin yerine geçmez, ismin önünde bulunur. İsmin yerine geçen kullanımlar işaret zamiri olur.

14. Sık Sorulan Sorular

15. Sonuç

İşaret sıfatı, isimleri işaret ederek belirten ve “hangi?” sorusuna cevap veren önemli bir sıfat türüdür. “Bu, şu, o” sözcükleri bir ismin önünde kullanıldığında işaret sıfatı olur. Ancak aynı sözcükler ismin yerine geçtiğinde işaret zamiri görevini üstlenir. Bu nedenle işaret sıfatını doğru bulmak için sözcüğün cümledeki görevine dikkat etmek gerekir.

Bu konu, Belirtme Sıfatları içinde yer alan temel başlıklardan biridir. İşaret sıfatını iyi anlayan bir öğrenci, [Belgisiz Sıfat], [Soru Sıfatı] ve [Sayı Sıfatı] konularını da daha kolay kavrar. Ayrıca işaret sıfatlarının isimlerle birlikte oluşturduğu yapılar, [Sıfat Tamlamaları] konusunu anlamak için önemlidir. Sıfatlarla ilgili genel tabloyu görmek isteyenler için Sıfatlar, sözcüklerin cümledeki görevlerini ayırt etmek isteyenler için ise Sözcük Türleri konusu tamamlayıcı bir başlangıç sağlar.