“Burun” sözcüğüne -u eki getirildiğinde burunu değil, burnu deriz. “Kitap” sözcüğü aynı eki aldığında kitapı değil, kitabı olur. “Başla” fiili şimdiki zaman eki aldığında ise başlayor yerine başlıyor biçimine dönüşür. burun + u → burnukitap + ı → kitabıbaşla + yor → başlıyor Bu değişiklikler rastgele değildir. Türkçedeki seslerin özellikleri, sözcük içindeki dizilişleri, birbirleriyle kurdukları … Devamını oku
“Kitaplar masanın üzerinde.” cümlesindeki -lar eki, birden fazla kitaptan söz edildiğini gösterir. Peki “On yaşlarında bir çocuk kapıda bekliyordu.” cümlesindeki -lar da aynı şekilde birden fazla varlığı mı anlatır? Hayır. Bu kez ek, kesin bir sayı değil yaklaşık bir yaş aralığı bildirir. Türkçede çoğul eki, diğer adıyla çokluk eki, temel olarak isimlere getirilen -lar/-ler ekidir. … Devamını oku
“Evin kapısı” dediğimizde ev ile kapı arasında bir ilişki kurarız. Bu ilişkide “ev” sözcüğüne gelen -in eki, evin tamlayan olduğunu gösterir: ev + in → evin kapısı Peki “Ceketin düğmesi koptu.” ve “Ceketin burada kalmış.” cümlelerindeki -in aynı ek midir? Görünüşleri aynı olsa da değildir. İlk cümledeki -in ilgi (tamlayan) eki, ikinci cümledeki -in ise … Devamını oku
“Defter” dediğimizde bir varlığın adını söyleriz. “Defterim” dediğimizde ise yalnızca defterden söz etmeyiz; onun kime ait olduğunu da belirtiriz. Sözcüğün sonundaki -im eki, defterin konuşana ait olduğunu gösterir. Türkçede bu görevi üstlenen eklere iyelik ekleri denir. İyelik ekleri; bir varlığın benim, senin, onun, bizim, sizin veya onların olduğunu gösterebilir. Bu nedenle aitlik ekleri ya da … Devamını oku
Bir ismin cümlede neyi karşıladığını bazen yalnızca kelimenin kendisinden değil, sonuna aldığı küçük bir ekten anlarız. “Ev”, “evi”, “eve”, “evde” ve “evden” kelimelerinin hepsinde aynı isim vardır; ancak bu kelimeler cümle içinde aynı ilişkiyi kurmaz. Buradaki değişimi sağlayan yapı hâl ekleri, diğer adıyla durum ekleridir. İsimlere gelen bu ekler; varlığın eylem karşısındaki durumunu, yöneldiği yeri, … Devamını oku
Ev, evler, evim, eve, evde, evden… Bu sözcüklerin hepsinin temelinde aynı isim vardır: “ev”. Ancak sözcüğe getirilen ekler; çokluk, aitlik veya durum gibi farklı dil bilgisel özellikler kazandırır. İsimlere ve isim soylu sözcüklere gelerek yeni bir sözcük türetmeden onların cümle içinde farklı görev ve ilişkiler kurmasını sağlayan bu ekler isim çekim ekleri olarak adlandırılır. İsim … Devamını oku
Kitap, kitaplar, kitaplarım, kitaplarımdan… Bu sözcüklerin hepsinde temel kavram aynıdır: “kitap”. Ancak sözcüğe getirilen ekler; çokluk, aitlik ve ayrılma gibi farklı dil bilgisel özellikler kazandırır. Yeni bir sözcük türetmeden sözcüğe sayı, durum, aitlik, kip, zaman veya kişi gibi dil bilgisel özellikler kazandıran ekler çekim ekleri olarak adlandırılır. Türkçedeki Ekler temel olarak yapım ve çekim ekleri … Devamını oku
“Yazmak” ile “yazdırmak”, “uçmak” ile “uçurmak” aynı eylemi anlatmaz. Sözcüklerin kökleri değişmemiştir; ancak köke ya da gövdeye gelen bir ek, fiile yeni bir anlam kazandırmıştır: yaz- → yazdır-uç- → uçur-yıka- → yıkan-gör- → görül- Bu örneklerde dikkat çekici bir durum vardır: Sözcük, ek almadan önce de fiildir; ek aldıktan sonra da fiil olarak kalır. Buna … Devamını oku
“Sevmek” bir eylemdir, “sevgi” ise bir duygunun adıdır. “Yazmak” bir eylemken “yazı” ortaya çıkan ürünün adını karşılar. “Silmek” fiilinden türeyen “silgi” ise doğrudan bir nesnenin adıdır. Bu sözcükleri oluşumlarına ayırdığımızda aralarındaki ilişki daha açık görülür: sev- + gi → sevgiyaz- + ı → yazısil- + gi → silgi Başlangıçta hareket, oluş veya durum bildiren birer … Devamını oku
“Su”, “temiz” ve “güzel” sözcüklerinin ortak bir özelliği vardır: Tek başlarına bir eylem bildirmezler. Ancak uygun bir yapım eki aldıklarında durum değişir: su + la- → sula-temiz + le- → temizle-güzel + leş- → güzelleş- Artık elimizde bir varlığı ya da niteliği karşılayan sözcükler değil; eylem bildiren fiiller vardır. “Su” ile “sulamak”, “temiz” ile “temizlemek” … Devamını oku