Hem Hem Bağlacı Nedir? Özellikleri ve Örnekleri

Birbiriyle aynı görevde bulunan sözcükleri, sözcük gruplarını veya cümleleri birlikte vurgulamak için kullanılan yapıya hem hem bağlacı denir. “Hem… hem…” biçiminde kullanılan bu bağlaç, sıralanan unsurların tamamının geçerli olduğunu bildirir. “Ayşe hem çalışıyor hem okuyor.” cümlesinde Ayşe’nin çalışması ve okuması birlikte vurgulanmıştır.

Türkçedeki bağlaçlar, sözcükler ve cümleler arasında çeşitli anlam ilişkileri kurar. “Hem… hem…” bağlacı ise özellikle birliktelik, eşitlik ve pekiştirme anlamıyla öne çıkar. Bağlacın doğru kullanılması için bağlanan ögelerin görev ve yapı bakımından birbiriyle uyumlu olması gerekir.

İçindekiler

1. Hem Hem Bağlacı Nedir?
2. Hem Hem Bağlacının Özellikleri
3. Hem Hem Bağlacı Cümleye Hangi Anlamı Katar?
4. Hem Hem Bağlacı Nasıl Bulunur?
5. Hem Hem Bağlacı Örnekleri
   5.1. Sözcükleri Bağlayan Örnekler
   5.2. Sözcük Gruplarını Bağlayan Örnekler
   5.3. Cümleleri Bağlayan Örnekler
6. Hem Hem Bağlacının Yazımı
   6.1. “Hem Hem” Ayrı mı Yazılır?
   6.2. “Hem de” Nasıl Yazılır?
7. Hem Hem Bağlacında Virgül Kullanılır mı?
8. Hem Hem Bağlacı ile De/Da Bağlacının Kullanımı
9. Hem Hem Bağlacı ile Benzer Bağlaçlar Arasındaki Fark
10. TYT Türkçe’de Hem Hem Bağlacı
11. Sık Yapılan Hatalar
12. Hem Hem Bağlacı Konu Özeti
13. Açıklamalı Mini Test
14. Sık Sorulan Sorular
15. Sonuç

1. Hem Hem Bağlacı Nedir?

Hem hem bağlacı, aynı görevdeki iki veya daha fazla ögeyi birbirine bağlayan ve bunların tamamının birlikte geçerli olduğunu anlatan yinelemeli bir bağlaçtır. Cümlede genellikle “hem… hem…” biçiminde iki kez kullanılır.

• Elif hem şiir hem hikâye okuyor.
• Bu çanta hem kullanışlı hem dayanıklı.
• Öğretmenimiz hem konuyu anlattı hem örnek sorular çözdü.

İlk cümlede “şiir” ve “hikâye” isimleri, ikinci cümlede “kullanışlı” ve “dayanıklı” sıfatları, üçüncü cümlede ise iki ayrı yargı birbirine bağlanmıştır. Her üç örnekte de bağlanan unsurların tamamı geçerlidir.

“Hem… hem…” yapısı yalnızca bir sıralama yapmaz; sıralanan ögeleri özellikle vurgular. Bu yönüyle ve bağlacı ile benzerlik gösterse de iki bağlacın oluşturduğu vurgu aynı değildir:

• Mert hızlı ve dikkatli çalışıyor.
• Mert hem hızlı hem dikkatli çalışıyor.

İki cümlenin temel anlamı birbirine yakındır. Ancak ikinci cümlede Mert’in her iki özelliğe de sahip olduğu daha güçlü biçimde vurgulanmıştır.

Önemli: “Hem… hem…” bağlacı, bağladığı sözcüklerin türünü değiştirmez. İsimleri, sıfatları, zarfları, fiilleri veya cümleleri yalnızca anlam ve görev bakımından birbirine bağlar.

2. Hem Hem Bağlacının Özellikleri

“Hem… hem…” bağlacının temel özellikleri şunlardır:

• Yinelemeli bağlaçlardan biridir.
• Genellikle iki ayrı unsurdan önce kullanılır.
• Aynı görevdeki sözcükleri, sözcük gruplarını ve cümleleri bağlayabilir.
• Bağlanan ögelerin tamamının geçerli olduğunu bildirir.
• Cümleye birliktelik, eşitlik ve pekiştirme anlamı katar.
• Tek başına cümle ögesi olmaz.
• Bağladığı unsurların türünü ve cümledeki görevini değiştirmez.
• Cümleden çıkarıldığında temel yargı bazı durumlarda korunabilir; ancak vurgu ve bağlantı zayıflar.
• Ayrı yazılır; kendisinden önceki veya sonraki sözcüğe bitişmez.
• Olumlu ve olumsuz yargılarla kullanılabilir.

Bağlaç, birbirine denk ögeleri ilişkilendirdiği için cümlede yapı uyumuna dikkat edilmelidir:

• Doğru: Derya hem sabırlı hem anlayışlıdır.
• Doğru: Derya hem sabırla hem dikkatle çalışır.
• Sorunlu: Derya hem sabırlı hem dikkatle çalışır.

Son örnekte “sabırlı” bir sıfat, “dikkatle” ise bir zarftır. Bu iki ifade aynı yükleme aynı görevle bağlanmadığı için anlatım dengesi bozulmuştur. Cümle “Derya hem sabırlı hem dikkatli biridir.” veya “Derya hem sabırla hem dikkatle çalışır.” biçiminde düzenlenebilir.

Bağlaçların cümledeki işlevlerini doğru değerlendirebilmek için sözcüklerin türlerinden çok, birbirleriyle kurdukları ilişkiye bakılmalıdır. Bu ayrım, dil bilgisi sorularında özellikle önem taşır.

3. Hem Hem Bağlacı Cümleye Hangi Anlamı Katar?

“Hem… hem…” bağlacı cümleye temel olarak birliktelik ve pekiştirme anlamı katar. Bağlanan unsurlardan yalnızca birinin değil, tamamının geçerli olduğunu bildirir.

Birliktelik anlamı

Bir kişinin veya varlığın birden fazla özelliğe sahip olduğunu gösterebilir:

• Oda hem geniş hem aydınlıktı.
• Kerem hem ressam hem müzisyendir.
• Bu yöntem hem kolay hem etkilidir.

Bu cümlelerde sıralanan özellikler birbirini dışlamaz; aynı anda geçerlidir.

Birden fazla eylemin gerçekleşmesi

Aynı özne tarafından iki farklı eylemin yapıldığını anlatabilir:

• Çocuk hem gülüyor hem koşuyordu.
• Akşam hem ders çalıştım hem kitap okudum.
• Yazar eserinde hem toplumu eleştirmiş hem çözüm önerileri sunmuştur.

Bu kullanımda iki farklı yargı eşit biçimde vurgulanır.

Pekiştirme anlamı

“Hem… hem…” bağlacı, sıradan bir sıralamadan daha güçlü bir anlatım oluşturabilir:

• Bizi aradı ve evimize geldi.
• Bizi hem aradı hem evimize geldi.

İkinci cümlede iki eylemin de gerçekleştiği özellikle belirtilmiştir. Bu nedenle “hem… hem…” yapısı, anlatımda vurgu oluşturmak amacıyla sıkça kullanılır.

Olumsuz yargıları birlikte verme

Bağlaç, olumsuz ifadeleri de birbirine bağlayabilir:

• Bu davranış hem doğru değil hem kabul edilebilir değil.
• Çocuk hem ödevini yapmadı hem kitabını getirmedi.
• Anlatılanlar hem gerçeğe uymuyor hem bizi ikna etmiyor.

Ancak iki olumsuz durumdan hiçbirinin gerçekleşmediği belirtilmek isteniyorsa çoğu zaman “ne… ne…” yapısı daha doğal ve güçlü bir anlatım sağlar:

• Ne ödevini yaptı ne kitabını getirdi.

Dolayısıyla bağlaç seçilirken yalnızca dil bilgisi kuralları değil, verilmek istenen anlam da dikkate alınmalıdır.

4. Hem Hem Bağlacı Nasıl Bulunur?

Bir cümlede “hem… hem…” bağlacını bulmak için şu adımlar izlenebilir:

4.1. Tekrarlanan “hem” sözcüklerini belirleme

Öncelikle cümlede iki kez kullanılan “hem” sözcüğü aranır:

• Bu roman hem sürükleyici hem düşündürücüdür.

Cümlede iki “hem” sözcüğü bulunduğu için yinelemeli bir yapı kullanılmıştır.

4.2. Bağlanan unsurları tespit etme

Her “hem” sözcüğünden sonra gelen ifadeler belirlenir:

• hem sürükleyici
• hem düşündürücü

Bağlanan iki sözcük de “roman” ismini niteleyen sıfattır.

4.3. Unsurların aynı görevde olup olmadığını inceleme

“Hem… hem…” bağlacı çoğunlukla aynı görevdeki unsurları bağlar:

• Pelin hem Türkçe hem matematik çalıştı.

“Türkçe” ve “matematik” sözcükleri, “çalıştı” yüklemiyle ilişkili olan ve aynı görevde kullanılan iki isimdir.

• Pelin hem dikkatli hem düzenli çalıştı.

“Dikkatli” ve “düzenli” sözcükleri ise “çalıştı” fiilinin nasıl gerçekleştiğini bildiren durum zarflarıdır.

4.4. Cümleye kattığı anlamı kontrol etme

Bağlanan unsurların ikisinin de geçerli olup olmadığına bakılır:

• Deniz hem çay hem kahve içti.

Bu cümlede Deniz’in yalnızca çay veya yalnızca kahve içtiği söylenmemiştir. İki içeceği de içtiği belirtilmiştir. Dolayısıyla yapı, birliktelik anlamı veren “hem… hem…” bağlacıdır.

Kısa yöntem: Cümledeki “hem… hem…” yapısı yerine “ve” getirildiğinde temel anlam büyük ölçüde korunuyorsa sözcükler bağlaç görevindedir. Ancak bu değişiklik sırasında cümledeki pekiştirme anlamı zayıflayabilir.

• Zeynep hem çalışkan hem başarılıdır.
• Zeynep çalışkan ve başarılıdır.

Her iki cümle de doğrudur; fakat ilk cümlede iki niteliğin birlikteliği daha belirgin biçimde vurgulanmıştır.

5. Hem Hem Bağlacı Örnekleri

“Hem… hem…” bağlacı; sözcükleri, sözcük gruplarını ve ayrı yargıları birbirine bağlayabilir. Bağlanan unsurların cümlede aynı veya denk görevlerde kullanılması anlatımın düzgün kurulmasını sağlar.

5.1. Sözcükleri Bağlayan Örnekler

Bağlaç; isim, sıfat, zarf ve fiil gibi aynı türden sözcükleri birbirine bağlayabilir.

İsimleri bağlayan örnekler:

• Geziye hem öğrenciler hem öğretmenler katıldı.
• Yarışmada hem şiir hem hikâye dalında ödül verildi.
• Sepette hem elma hem armut vardı.
• Tatilde hem Ankara’yı hem Eskişehir’i gezdik.

Sıfatları bağlayan örnekler:

• Burası hem sakin hem güvenli bir mahalledir.
• Okuduğum roman hem sürükleyici hem öğreticiydi.
• Yeni masa hem geniş hem kullanışlıdır.
• Onun anlatımı hem açık hem etkileyicidir.

Zarfları bağlayan örnekler:

• Soruları hem hızlı hem dikkatli çözdü.
• Yaşadıklarını hem açıkça hem içtenlikle anlattı.
• Öğretmenimiz konuyu hem ayrıntılı hem anlaşılır biçimde açıkladı.
• Yarışmacı parkuru hem dikkatlice hem hızlıca tamamladı.

Bir sözcüğün sıfat mı yoksa zarf mı olduğunu belirlerken sözcüğün türüne tek başına bakmak yeterli değildir. Sözcük bir ismi niteliyorsa sıfat, fiili etkiliyorsa zarf olur. Bu ayrım, sıfatlar ve zarflar konularıyla doğrudan ilişkilidir.

5.2. Sözcük Gruplarını Bağlayan Örnekler

“Hem… hem…” bağlacı, birden fazla sözcükten oluşan ve cümlede aynı görevi üstlenen söz gruplarını da bağlayabilir:

• Bu karar hem öğrenciler için hem öğretmenler için önemlidir.
• Tatilde hem tarihî mekânları hem doğal güzellikleri gezdik.
• Sanatçı hem yaşadığı dönemin sorunlarını hem bireyin iç dünyasını anlatmıştır.
• Yeni düzenleme hem çalışma süresini kısaltması hem verimliliği artırması bakımından yararlıdır.
• Onu hem zor günlerimizde yanımızda olduğu için hem bize güven verdiği için seviyoruz.

Bu örneklerde bağlanan bölümler farklı uzunluklarda olsa bile cümlede denk görevler üstlenmektedir. Bağlacın iki yanında bulunan yapıların tam olarak aynı sayıda sözcükten oluşması gerekmez. Önemli olan, aralarında görev ve anlam paralelliğinin bulunmasıdır.

Dikkat: İlk “hem”den sonra bir sözcük grubu, ikinci “hem”den sonra ise bu grupla uyumsuz bir yapı getirilmesi anlatım bozukluğuna yol açabilir.

• Sorunlu: Proje hem kısa sürede hem başarılı oldu.
• Doğru: Proje hem kısa sürede tamamlandı hem başarılı oldu.
• Doğru: Proje hem hızlı hem başarılı biçimde tamamlandı.

5.3. Cümleleri Bağlayan Örnekler

“Hem… hem…” yapısı, aynı özneye bağlanan iki yüklemi veya ayrı yargıları da ilişkilendirebilir:

• Ece hem sınava hazırlandı hem arkadaşına yardım etti.
• Yağmur hem yolları kapattı hem ulaşımı aksattı.
• Yazar hem toplumdaki yanlışlıkları eleştirmiş hem çözüm yolları önermiştir.
• Çocuklar hem eğlendiler hem yeni bilgiler öğrendiler.
• Toplantıda hem eski çalışmalar değerlendirildi hem yeni hedefler belirlendi.
• Bu kitap hem öğrencilerin söz varlığını geliştirir hem onlara okuma alışkanlığı kazandırır.

Bağlanan yargıların özneleri farklı da olabilir:

• Hem öğrenciler dikkatle dinledi hem öğretmen konuyu ayrıntılı biçimde anlattı.
• Hem hava soğudu hem şiddetli bir rüzgâr başladı.
• Hem sen görevini tamamladın hem ben gerekli belgeleri hazırladım.

Bu cümlelerde iki yargı birlikte gerçekleşmiş ve eşit ölçüde vurgulanmıştır.

6. Hem Hem Bağlacının Yazımı

“Hem… hem…” bağlacının doğru yazımı oldukça basittir: Her iki “hem” sözcüğü de kendisinden önceki ve sonraki sözcüklerden ayrı yazılır.

• Doğru: Hem çalıştı hem dinlendi.
• Yanlış: Hemçalıştı hem dinlendi.
• Doğru: Ev hem geniş hem aydınlıktı.
• Yanlış: Ev hemgeniş hemaydınlıktı.

Bağlaç olan sözcüklerin doğru yazılması, yazım kuralları bakımından önemlidir. “Hem” bağımsız bir sözcük olduğundan herhangi bir kelimeye eklenerek yazılmaz.

6.1. “Hem Hem” Ayrı mı Yazılır?

“Hem hem” yapısındaki iki sözcük de ayrı yazılır. Bununla birlikte bağlacın gerçek kullanımını göstermek amacıyla genellikle araya üç nokta konularak “hem… hem…” biçiminde gösterilir. Üç nokta, cümlede iki “hem” arasına başka sözcüklerin geldiğini belirtir.

• Hem güzel hem kullanışlı
• Hem okudu hem yazdı
• Hem annesiyle hem babasıyla konuştu

“Bağlacın adı nasıl yazılır?” sorusunda “hem hem bağlacı” ifadesi kullanılabilir. Cümle içindeki kalıbı açıklarken ise “hem… hem…” gösterimi daha anlaşılırdır.

6.2. “Hem de” Nasıl Yazılır?

“Hem de” ifadesindeki de bağlacı ayrı yazılır. “De” sözcüğü burada bulunma hâl eki olmadığı için “hemde” biçiminde bitişik yazılamaz.

• Doğru: Bu kitap akıcı, hem de oldukça öğretici.
• Yanlış: Bu kitap akıcı, hemde oldukça öğretici.
• Doğru: Bize yardım etti, hem de hiçbir karşılık beklemeden.
• Yanlış: Bize yardım etti, hemde hiçbir karşılık beklemeden.

“Hem de” yapısı, daha önce söylenen bir düşünceye ekleme yaparken bu ek bilgiyi kuvvetle vurgular:

• Yeni evimiz geniş, hem de çok aydınlık.
• Soruların tamamını çözdü, hem de süresinden önce.
• Yarışmayı kazandı, hem de büyük bir farkla.

“Hem… hem de…” biçimindeki kullanımda ikinci unsura “de” bağlacı eklenebilir:

• Bu yöntem hem kolay hem de etkilidir.
• Öğrenci hem dikkatli dinledi hem de önemli yerleri not aldı.
• Roman hem dönemin sosyal hayatını yansıtıyor hem de bireyin iç dünyasını anlatıyor.

Buradaki “de”, bağlama ve pekiştirme görevindedir. Bu sözcüğün ek olan “-de/-da” ile karıştırılmaması gerekir. Ayrıntılı ayrım için De/Da Bağlacı konusu incelenebilir.

7. Hem Hem Bağlacında Virgül Kullanılır mı?

Tekrarlanan bağlaçların arasına genel olarak virgül konmaz. Bu nedenle “hem… hem…” bağlacıyla birbirine bağlanan sözcükler veya söz grupları virgülle ayrılmamalıdır.

• Doğru: Çanta hem hafif hem dayanıklıydı.
• Yanlış: Çanta hem hafif, hem dayanıklıydı.
• Doğru: Çocuk hem güldü hem alkışladı.
• Yanlış: Çocuk hem güldü, hem alkışladı.
• Doğru: Toplantıya hem yöneticiler hem çalışanlar katıldı.
• Yanlış: Toplantıya hem yöneticiler, hem çalışanlar katıldı.

Aynı kural; “ne… ne…”, “ya… ya…”, “gerek… gerekse…” ve “ister… ister…” gibi tekrarlanan bağlaçlarla kurulan yapılarda da geçerlidir.

Cümlede virgül bulunması, her zaman doğrudan “hem… hem…” bağlacından kaynaklanan bir yanlışlık olduğu anlamına gelmez. Virgül başka bir ögeyi ayırmak için kullanılmış olabilir:

• Ahmet, hem yarışmaya katıldı hem arkadaşlarına destek oldu.
• Bu roman, bana göre, hem akıcı hem düşündürücüdür.

İlk örnekte virgül hitap veya bağlanan unsurlar için değil, özneden sonraki ara durak nedeniyle değerlendirilir; ikinci örnekte ise “bana göre” ara sözü iki virgül arasına alınmıştır. Temel kural şudur: “Hem… hem…” ile bağlanan denk unsurları birbirinden ayırmak amacıyla virgül kullanılmaz.

8. Hem Hem Bağlacı ile De/Da Bağlacının Kullanımı

“Hem… hem…” bağlacı, “de/da” bağlacıyla birlikte kullanılabilir. En yaygın kalıp “hem… hem de…” biçimidir:

• Selin hem şiir hem de deneme yazıyor.
• Bu bilgisayar hem hızlı hem de ekonomiktir.
• Öğretmen hem konuyu anlattı hem de örnekler verdi.
• Film hem çocuklara hem de yetişkinlere sesleniyor.

Bu kullanımda “hem… hem…” iki unsuru birbirine bağlar; ikinci “hem”den sonra gelen “de” ise ekleme ve pekiştirme anlamını güçlendirir.

“De/da” bağlacının yazımı konusunda şu kurallara dikkat edilmelidir:

• Bağlaç olan “de/da” ayrı yazılır.
• Ünlü uyumuna girerek “de” veya “da” biçimini alabilir.
• “Te/ta” biçimine dönüşmez.
• Kendisinden önceki sözcükten kesme işaretiyle ayrılmaz.
• Doğru: Hem İstanbul’u hem de Ankara’yı gezdik.
• Yanlış: Hem İstanbul’u hemde Ankara’yı gezdik.
• Doğru: Ali hem çalışkan hem de sabırlıdır.
• Yanlış: Ali hem çalışkan hemte sabırlıdır.

Unutmayın: “Hem de” her zaman ayrı yazılır. “Hemde” biçimindeki yazım yanlıştır.

9. Hem Hem Bağlacı ile Benzer Bağlaçlar Arasındaki Fark

“Hem… hem…” bağlacı, bazı yinelemeli bağlaçlarla benzer biçimde kullanılmasına rağmen cümleye kattığı anlam bakımından onlardan ayrılır.

9.1. Hem Hem ile Ne Ne Arasındaki Fark

“Hem… hem…” bağlanan unsurların tamamının geçerli olduğunu, “ne… ne…” ise hiçbirinin gerçekleşmediğini bildirir:

• Ece hem çay içti hem kahve içti.
• Ece ne çay içti ne kahve içti.

İlk cümlede iki eylem de gerçekleşmiştir. İkinci cümlede ise iki eylem de gerçekleşmemiştir.

“Ne… ne…” bağlacı cümleye olumsuzluk anlamı kattığı için yüklemin genellikle olumlu biçimde kullanılması gerekir:

• Doğru: Ne beni aradı ne mesaj gönderdi.
• Yanlış: Ne beni aramadı ne mesaj göndermedi.

İkinci cümlede hem bağlaç hem de yüklemler olumsuzluk bildirdiği için anlatım bozulmuştur.

9.2. Hem Hem ile Gerek Gerekse Arasındaki Fark

“Hem… hem…” ve “gerek… gerekse…” bağlaçları, iki unsurun da kapsama alındığını bildirebilir:

• Etkinliğe hem öğrenciler hem öğretmenler katıldı.
• Etkinliğe gerek öğrenciler gerekse öğretmenler katıldı.

İki cümlenin temel anlamı benzerdir. Bununla birlikte “hem… hem…” yapısı birliktelik ve pekiştirme anlamını daha güçlü hissettirir. “Gerek… gerekse…” ise iki grubu veya durumu birlikte kapsayan, daha açıklayıcı bir sıralama oluşturur.

9.3. Hem Hem ile İster İster Arasındaki Fark

“Hem… hem…” bağlanan unsurların ikisinin de geçerli olduğunu bildirirken “ister… ister…” iki farklı ihtimalin sonucu değiştirmediğini anlatır:

• Bu işi hem bugün hem yarın sürdüreceğiz.
• Bu işi ister bugün ister yarın yapabiliriz.

İlk cümlede çalışma iki günde de devam edecektir. İkinci cümlede ise günlerden birinin seçilebileceği belirtilmiştir.

10. TYT Türkçe’de Hem Hem Bağlacı

“Hem… hem…” bağlacı, TYT Türkçe sorularında doğrudan tanım olarak sorulabileceği gibi yazım, noktalama, anlatım bozukluğu ve sözcük türleri konularıyla birlikte de değerlendirilebilir.

Sorularda özellikle şu noktalar üzerinde durulur:

• Bağlacın hangi sözcükleri veya yargıları birbirine bağladığı
• Cümleye kattığı birliktelik ve pekiştirme anlamı
• Bağlanan ögelerin görev bakımından uyumlu olup olmadığı
• “Hem de” ifadesinin ayrı yazılması
• Tekrarlanan bağlaçların arasına virgül konmaması
• “Hem… hem…” ile “ne… ne…” arasındaki anlam farkı
• Bağlacın cümleden çıkarılmasıyla oluşan anlam değişikliği

Örneğin şu cümleyi inceleyelim:

“Bu roman hem sade bir dille yazılmış hem de okuyucuya güçlü bir mesaj vermiştir.”

Cümlede “hem… hem de…” yapısı iki yargıyı birbirine bağlamıştır:

• sade bir dille yazılmış
• okuyucuya güçlü bir mesaj vermiştir

İki yargı da romanla ilgilidir ve birlikte geçerlidir. Bağlaç cümleye birliktelik ve pekiştirme anlamı katmıştır.

Dikkat: Sınav sorularında “hem” sözcüğünü görmek tek başına yeterli değildir. Bağlacın hangi ögeleri birbirine bağladığı ve bu ögelerin cümledeki görevleri mutlaka incelenmelidir.

11. Hem Hem Bağlacında Sık Yapılan Hatalar

“Hem de” ifadesini bitişik yazmak

• Yanlış: Oda geniş, hemde oldukça aydınlıktı.
• Doğru: Oda geniş, hem de oldukça aydınlıktı.

Bağlaç olan “de” her zaman ayrı yazılır.

Bağlanan unsurların arasına virgül koymak

• Yanlış: Bu kitap hem eğlenceli, hem öğreticidir.
• Doğru: Bu kitap hem eğlenceli hem öğreticidir.

Tekrarlanan bağlaçlarla birbirine bağlanan denk ögelerin arasına virgül konmaz.

Yapı bakımından uyumsuz ögeleri bağlamak

• Sorunlu: Ece hem çalışkan hem düzenli çalışır.
• Doğru: Ece hem çalışkan hem düzenli bir öğrencidir.
• Doğru: Ece hem dikkatli hem düzenli çalışır.

İlk cümlede “çalışkan” sözcüğü Ece’yi, “düzenli” sözcüğü ise çalışma eylemini nitelediği için bağlanan unsurlar aynı görevde değildir.

İkinci “hem” sözcüğünü gereksiz yere kullanmamak

Günlük konuşmada ilk “hem” sözcüğü bazen tek başına kullanılabilir:

• O hem akıllı hem çalışkan.
• O hem akıllı, çalışkan ve yardımsever.

İkinci örnek anlaşılır olsa da dengeli ve vurgulu bir anlatım için yapı “O hem akıllı hem çalışkan hem de yardımsever.” biçiminde kurulabilir.

“Hem… hem…” ile “ne… ne…” yapılarını karıştırmak

• Hem toplantıya katılmadı hem haber vermedi.
• Ne toplantıya katıldı ne haber verdi.

İki cümle de olumsuz bir durum anlatır. Ancak ilkinde iki olumsuz davranışın birlikte gerçekleştiği vurgulanır. İkincisinde ise iki eylemin de gerçekleşmediği belirtilir.

Gereksiz bağlaç kullanımına yol açmak

• Gereksiz: Bu yöntem hem kolay hem de pratiktir ve ayrıca kullanışlıdır.
• Daha iyi: Bu yöntem hem kolay hem pratik hem de kullanışlıdır.

Aynı işlevi gören bağlaçların art arda kullanılması cümleyi ağırlaştırabilir. Sıralanan özellikler tek bir dengeli yapı içinde verilmelidir.

12. Hem Hem Bağlacı Konu Özeti

• “Hem… hem…” yinelemeli bir bağlaçtır.
• Aynı veya denk görevdeki ögeleri birbirine bağlar.
• Bağlanan unsurların tamamının geçerli olduğunu bildirir.
• Cümleye birliktelik, eşitlik ve pekiştirme anlamı katar.
• Sözcükleri, söz gruplarını ve cümleleri bağlayabilir.
• Cümlede tek başına bir öge olarak değerlendirilmez.
• Her iki “hem” sözcüğü de ayrı yazılır.
• “Hem de” ifadesindeki “de” bağlaçtır ve ayrı yazılır.
• Tekrarlanan “hem… hem…” bağlacının arasına virgül konmaz.
• Bağlanan ifadelerin görev ve yapı bakımından uyumlu olması gerekir.
• “Ve” bağlacına benzese de daha güçlü bir vurgu oluşturur.
• “Ne… ne…” bağlacının tersine iki unsurun da geçerli olduğunu anlatır.

13. Açıklamalı Mini Test

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “hem… hem…” bağlacı iki sıfatı birbirine bağlamıştır?

A) Hem annesi hem babası toplantıya katıldı.
B) Çocuk hem hızlı hem dikkatli koşuyordu.
C) Bu ev hem geniş hem aydınlıktır.
D) Akşam hem ders çalıştı hem kitap okudu.

Cevap: C

Açıklama: “Geniş” ve “aydınlık” sözcükleri “ev” isminin özelliklerini bildiren iki sıfattır. B seçeneğindeki “hızlı” ve “dikkatli” sözcükleri ise “koşuyordu” fiilini etkileyen zarflardır.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı vardır?

A) Bu bilgisayar hem hızlı hem de kullanışlıdır.
B) Bizi dinledi, hem de büyük bir dikkatle.
C) Film hem çocuklara hemde yetişkinlere sesleniyor.
D) Hem şiir hem hikâye okumayı seviyor.

Cevap: C

Açıklama: Bağlaç olan “de” ayrı yazılmalıdır. Doğru kullanım “hem çocuklara hem de yetişkinlere” biçimindedir.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalama yanlışı vardır?

A) Elif hem çalışkan hem başarılı bir öğrencidir.
B) Bu eser hem akıcı, hem düşündürücüdür.
C) Öğretmen hem konuyu anlattı hem soruları çözdü.
D) Yarışmaya hem öğrenciler hem öğretmenler katıldı.

Cevap: B

Açıklama: Tekrarlanan “hem… hem…” bağlacıyla bağlanan “akıcı” ve “düşündürücü” sözcüklerinin arasına virgül konmaz.

4. “Mert hem keman hem piyano çalıyor.” cümlesinde “hem… hem…” bağlacı hangi ögeleri birbirine bağlamıştır?

A) İki sıfatı
B) İki zarfı
C) İki ismi
D) İki cümleyi

Cevap: C

Açıklama: “Keman” ve “piyano” aynı yükleme bağlanan iki isimdir.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “hem… hem…” bağlacının yerine “ne… ne…” getirildiğinde cümlenin anlamı tersine döner?

A) Hem Ali hem Ece toplantıya geldi.
B) Hem bugün hem yarın çalışacağız.
C) Hem hızlı hem dikkatli yürüyordu.
D) Hem kitabı okudu hem notlar aldı.

Cevap: A

Açıklama: “Hem Ali hem Ece toplantıya geldi.” cümlesinde iki kişinin de geldiği belirtilir. “Ne Ali ne Ece toplantıya geldi.” denildiğinde ise iki kişinin de gelmediği anlatılır.

14. Sık Sorulan Sorular

15. Sonuç

Hem hem bağlacı, aynı veya denk görevdeki unsurları birbirine bağlayarak bunların tamamının geçerli olduğunu bildirir. Sözcükleri, söz gruplarını ve ayrı yargıları bağlayabilen “hem… hem…” yapısı, “ve” bağlacına göre daha belirgin bir pekiştirme oluşturur.

Bağlacın doğru kullanılabilmesi için bağlanan ifadelerin görev bakımından uyumlu olmasına dikkat edilmelidir. Ayrıca “hem de” ayrı yazılmalı ve tekrarlanan bağlaçlarla bağlanan ögelerin arasına virgül konmamalıdır. Bu kurallar öğrenildiğinde “hem… hem…” bağlacını cümlede bulmak ve benzer bağlaçlardan ayırmak oldukça kolaylaşır.