Bir cümlede kullanılan her sözcüğün anlatıma bir katkısı olması beklenir. Aynı anlamı ikinci kez veren, başka bir sözcüğün ya da ekin taşıdığı bilgiyi gereksiz yere tekrarlayan ifadeler ise cümleyi uzatır ve anlatımın duruluğunu bozar. Bu durum gereksiz sözcük kullanımı olarak adlandırılır. Örneğin: Yanlış: Yaklaşık iki saat kadar bekledik.Doğru: Yaklaşık iki saat bekledik. “Yaklaşık” ve “kadar” … Devamını oku
Bir cümlede bütün sözcükler doğru yazılmış, yüklem yerinde kullanılmış ve cümlenin yapısı eksiksiz kurulmuş olabilir. Buna rağmen anlatılmak istenen düşünce açık ve doğru aktarılmayabilir. Çünkü anlatım bozukluğu yalnızca cümlenin yapısından kaynaklanmaz; sözcüklerin anlamı ve birbirleriyle kurduğu ilişki de anlatımı bozabilir. “Kesinlikle yarın gelebilir.” cümlesine bakalım. Cümlede eksik bir öge yoktur. Buna karşılık “kesinlikle” sözcüğü kesinlik, … Devamını oku
Bir cümle dil bilgisi bakımından ilk bakışta doğru görünebilir; buna rağmen anlatmak istediğimiz düşünceyi açık ve doğru biçimde aktaramayabilir. Gereksiz bir sözcük kullanmak, birbiriyle çelişen ifadeleri yan yana getirmek, cümlenin önemli bir ögesini eksik bırakmak ya da özne ile yüklem arasındaki uyumu bozmak anlatımı sorunlu hâle getirebilir. Anlatım bozukluğu, bir cümlenin anlam veya yapı bakımından … Devamını oku
“Koridorun sonunda eski bir kapı, kapının ardında karanlık bir oda…” Bu sözleri okuduğumuzda anlatılmak isteneni kavrayabiliriz. Ancak cümlede “vardı”, “bulunuyordu” ya da benzeri bir yüklem açıkça kullanılmamıştır. Yargının bir bölümü söylenmeden bırakılmış, tamamlanması okuyucuya bırakılmıştır. Eksiltili cümle, yüklemi açıkça bulunmayan ve anlatılmak istenen yargının bağlamdan tamamlanabildiği cümledir. Bu yönüyle Devrik Cümle ile karıştırılmamalıdır. Devrik yapıda … Devamını oku
“Çocuklar bahçede oynuyor.” cümlesini bir de “Bahçede oynuyor çocuklar.” biçiminde söyleyelim. Anlatılan olay değişmedi; değişen şey yüklemin yeridir. İlk cümlede “oynuyor” sonda, ikinci cümlede ise ortadadır. Devrik cümle nedir? En kısa tanımıyla, yüklemi cümlenin sonunda bulunmayan cümleye devrik cümle denir. Yüklem başta veya ortada yer alabilir. Bu nedenle bir cümlenin devrik olup olmadığını anlamak için … Devamını oku
“Çocuklar bahçede oynuyor.” ile “Bahçede oynuyor çocuklar.” cümlelerini karşılaştıralım. İkisinde de aynı eylem anlatılır; fakat yüklemin yeri farklıdır. İlk örnekte “oynuyor” sonda, ikinci örnekte ise ortadadır. İşte bu fark, cümlenin yüklemin yerine göre hangi gruba gireceğini belirler. Yüklemi cümlenin sonunda bulunan cümleye kurallı cümle denir. Ancak burada “kurallı” sözcüğü yanıltıcı olmamalıdır. Öznenin mutlaka başta, nesnenin … Devamını oku
Bir sözcük, akla ilk gelen karşılığını kaybetmeden başka bir varlığın ya da nesnenin bölümünü adlandırmak için de kullanılabilir. Örneğin “ayak” sözcüğünü düşünelim: Çocuğun ayağı incindi. Bu cümlede “ayak”, insan vücudundaki bir organı karşılamaktadır. Masanın ayağı gevşemiş. İkinci cümlede ise aynı sözcük insan organını değil, masayı taşıyan bölümü anlatır. Sözcük farklı bir varlığı karşılamasına rağmen ilk … Devamını oku
Bir cümlenin kurallı mı yoksa devrik mi olduğunu anlamak için bütün ögelerin sırasını ezberlemeye gerek yoktur. Yapılacak ilk iş yüklemi bulmak, ardından yüklemin cümlenin neresinde bulunduğuna bakmaktır. Çocuklar bahçede oynuyor. Bu cümlede yüklem oynuyor sözcüğüdür ve sondadır. Bu nedenle cümle kurallıdır. Bahçede oynuyor çocuklar. Yüklem yine oynuyor sözcüğüdür; ancak bu kez cümlenin sonunda değildir. Dolayısıyla … Devamını oku
Birine “Yarın bizimle gelecek misin?” dediğimizde gerçekten bir cevap bekleriz. Peki “Seni böyle bir günde yalnız bırakır mıyım?” cümlesinde de durum aynı mıdır? İki cümle de soru biçimindedir; ancak ikincisinde amaç yeni bir bilgi öğrenmekten çok “Seni yalnız bırakmam.” düşüncesini güçlü biçimde anlatmaktır. Üstelik bir cümlede kim, ne, neden, nasıl gibi soru sözcüklerinin veya mı/mi/mu/mü … Devamını oku
“Otobüs gelmedi.” cümlesinin olumsuz olduğunu anlamak kolaydır. Yüklemdeki -me olumsuzluk eki açıkça görülür. Peki “Ne otobüs geldi ne taksi geçti.” cümlesinde neden olumsuz bir anlam vardır? Sonuçta “geldi” ve “geçti” yüklemlerinin ikisi de biçim bakımından olumludur. Olumsuz cümleyi doğru belirlemek için yalnızca -ma/-me ekini aramak yeterli değildir. “Değil” ve “yok” gibi sözcükler, olumsuzluk bildiren başka … Devamını oku