Fiiller cümlede yargı bildirebilmek için zaman veya tasarlama anlamı kazanır ve bir kişiye bağlanır. “Yaz-” tek başına fiil köküdür; “yazdı”, “yazıyor”, “yazacak” ve “yazmalısın” biçimleri ise kip ve kişi anlamı taşıyan çekimli fiillerdir. Bu sözcükler bir işin kim tarafından, hangi zamanda veya hangi tasarlama anlamıyla gerçekleştirildiğini gösterir. Çekimli fiili belirlerken yalnızca sözcüğün sonunda ek bulunup … Devamını oku
Türkçede bazı hareketler tek bir fiil köküyle değil, birden fazla sözcük veya fiil unsurunun birleşmesiyle anlatılır. “Yardım etti”, “hissedebildi”, “bakakaldı” ve “gözden düştü” yüklemleri farklı yollarla kurulmuş olsa da her biri tek bir hareket veya durum anlamı verir. Bu tür yapılara birleşik fiil denir. Birleşik fiili belirlerken sözcüklerin ayrı ya da bitişik yazılmasına tek başına … Devamını oku
Türkçede yeni fiiller yalnızca fiil köklerinden değil, isim köklerinden de oluşturulabilir. “Gözledi”, “temizledi”, “sevindi” ve “yazdırdı” fiillerinin her birinde köke getirilen bir yapım eki yeni bir fiil gövdesi meydana getirmiştir. Bu şekilde en az bir yapım ekiyle oluşturulan fiillere türemiş fiil denir. Bir fiilin türemiş olup olmadığını belirlerken sözcükte yalnızca ek aramak yeterli değildir. Çünkü … Devamını oku
Basit fiil denildiğinde akla yalnızca kök hâlindeki kısa sözcükler gelmemelidir. Bir fiil; kip, kişi ve olumsuzluk gibi unsurlar alarak uzayabilir, buna rağmen yapısına göre basit kalabilir. “Gel”, “geldi”, “gelmeyecek” ve “geliyordunuz” biçimlerinin tamamı gel- köküne dayanır. Bu sözcüklerde yeni bir fiil gövdesi oluşturan yapım eki bulunmadığı için hepsi basit fiildir. Basit fiili belirlemede en önemli … Devamını oku
Fiiller yalnızca bildirdikleri iş, durum veya oluş bakımından değil, kuruluşları bakımından da sınıflandırılır. “Geldi”, “başladı” ve “yardım etti” yüklemlerinin üçü de hareket bildirir; ancak yapıları aynı değildir. Geldi yapım eki almamış bir fiile, başladı isim kökünden yapım ekiyle türetilmiş bir fiile, yardım etti ise bir isimle yardımcı fiilin birleşmesiyle oluşan fiile örnektir. Bir fiilin yapısını … Devamını oku
Bazı fiiller, öznenin başka bir varlık üzerinde yaptığı işi ya da zaman içinde geçirdiği değişimi değil, içinde bulunduğu hâli veya sürdürdüğü hareketi anlatır. “Çocuk uyudu.”, “Yaşlı adam bankta oturdu.” ve “Yolcular durakta bekledi.” cümlelerinde öznenin bir nesneyi etkileyen işi yoktur. Öznenin içinde bulunduğu durum bildirilmiştir. Bu anlamı taşıyan fiillere durum fiili denir. Durum fiillerini belirlerken … Devamını oku
Bazı fiiller öznenin yaptığı bilinçli bir işi değil, bir varlığın renginde, biçiminde, yaşında, yapısında veya başka bir niteliğinde meydana gelen değişimi anlatır. “Yapraklar sarardı.” cümlesindeki sarardı fiili, yaprakların önceki renginden farklı bir renge dönüşmesini bildirir. Yapraklar bu değişimi isteyerek gerçekleştirmediği gibi değişim başka bir nesne üzerinde de yapılmamıştır. Bu tür fiillere oluş fiili denir. Oluş … Devamını oku
Fiiller; bir işin yapılmasını, bir varlığın içinde bulunduğu durumu ya da zaman içinde gerçekleşen değişimi anlatır. Ancak bütün fiiller aynı anlam özelliğine sahip değildir. “Çocuk topu attı.” cümlesindeki attı sözcüğü bir işi; “Çocuk uyudu.” cümlesindeki uyudu sözcüğü bir durumu; “Yapraklar sarardı.” cümlesindeki sarardı sözcüğü ise kendiliğinden gerçekleşen bir değişimi bildirir. Bu ayrım, fiillerin anlamlarına göre … Devamını oku
Birbiriyle aynı görevde bulunan sözcükleri, sözcük gruplarını veya cümleleri birlikte vurgulamak için kullanılan yapıya hem hem bağlacı denir. “Hem… hem…” biçiminde kullanılan bu bağlaç, sıralanan unsurların tamamının geçerli olduğunu bildirir. “Ayşe hem çalışıyor hem okuyor.” cümlesinde Ayşe’nin çalışması ve okuması birlikte vurgulanmıştır. Türkçedeki bağlaçlar, sözcükler ve cümleler arasında çeşitli anlam ilişkileri kurar. “Hem… hem…” bağlacı … Devamını oku
Ki bağlacı, cümleleri veya cümle değerindeki sözleri anlam ilişkisi kurarak birbirine bağlayan bir sözcüktür. Türkçedeki Bağlaçlar arasında önemli bir yere sahip olan “ki”, genellikle önceki yargıyı açıklayan, tamamlayan ya da güçlendiren ikinci bir yargının önünde kullanılır. “Anladım ki bu iş düşündüğümüzden daha zor.” cümlesinde “ki”, iki ayrı yargı arasında bağlantı kurmuştur. Bağlaç olan “ki” her … Devamını oku