İşaret zamiri, varlıkların adını söylemeden onları işaret yoluyla karşılayan zamir türüdür. Türkçede “bu”, “şu”, “o”, “bunlar”, “şunlar” ve “onlar” gibi sözcükler bir ismin yerine kullanıldığında işaret zamiri olur. “Masadaki kitabı bana uzat.” demek yerine “Şunu bana uzat.” dediğimizde “şunu” sözcüğü “kitap” isminin yerini tuttuğu için işaret zamiridir. İşaret zamirlerini doğru öğrenmek, Zamirler konusunu kavramayı ve özellikle işaret zamiri ile işaret sıfatı arasındaki farkı doğru belirlemeyi kolaylaştırır.
İşaret zamirleri; kişi, nesne, yer veya kavramların adını söylemeden onları yakınlık, uzaklık ya da gösterme yoluyla karşılar. Ancak “bu”, “şu” ve “o” gibi sözcüklerin her kullanımı zamir değildir. Bu sözcükler bir ismin önünde kullanıldığında işaret sıfatı, ismin yerine geçtiğinde ise işaret zamiri olur. Bu nedenle sözcüğün cümledeki görevine dikkat edilmelidir.
İçindekiler
- İşaret Zamiri Nedir?
- İşaret Zamirleri Nelerdir?
- İşaret Zamirlerinin Özellikleri
- İşaret Zamiri Nasıl Bulunur?
- İşaret Zamiri Örnekleri
- İşaret Zamiri ile İşaret Sıfatı Arasındaki Fark
- “O” ve “Onlar” İşaret Zamiri mi, Kişi Zamiri mi?
- İşaret Zamirlerinin Hâl Ekleriyle Kullanımı
8.1. Belirtme Hâlinde İşaret Zamirleri
8.2. Yönelme Hâlinde İşaret Zamirleri
8.3. Bulunma ve Ayrılma Hâlinde İşaret Zamirleri - Yer Bildiren İşaret Zamirleri
- İşaret Zamirlerinin Cümledeki Görevleri
- İşaret Zamiri ile Diğer Zamir Türleri Arasındaki Fark
- TYT Türkçe’de İşaret Zamiri Nasıl Sorulur?
- İşaret Zamiri Konusunda Sık Yapılan Hatalar
- İşaret Zamiri Konu Özeti
- Açıklamalı Mini Test
- Sık Sorulan Sorular
- Sonuç
1. İşaret Zamiri Nedir?
İşaret zamiri, bir varlığın adını açıkça söylemeden o varlığı işaret yoluyla karşılayan sözcüktür. Bu zamirler, konuşan kişinin bulunduğu yere göre yakınlık veya uzaklık anlamı da taşıyabilir.
Örnek:
Masadaki kalemi bana verir misin?
Bu cümle, işaret zamiri kullanılarak şöyle söylenebilir:
“Şunu” bana verir misin?
Buradaki “şunu” sözcüğü “kalem” isminin yerine kullanılmıştır. Bu nedenle işaret zamiridir.
Başka bir örnek:
Dolaptaki dosyaları kaldırdım. “Bunları” daha sonra inceleyeceğim.
Bu cümlede “bunları” sözcüğü “dosyalar” isminin yerine kullanılmıştır.
Kısaca:
İşaret yoluyla bir ismin yerini tutan sözcük = İşaret zamiri
İşaret zamirleri, Dil Bilgisi içinde isimlerin yerine kullanılan sözcüklerin incelendiği önemli konulardan biridir. Sözcüğün zamir olup olmadığını anlayabilmek için önce bir ismin yerine geçip geçmediği kontrol edilmelidir.
Dikkat: Bir sözcüğün işaret anlamı taşıması, tek başına işaret zamiri olması için yeterli değildir. Sözcüğün mutlaka bir ismin yerine kullanılması gerekir.
2. İşaret Zamirleri Nelerdir?
Türkçede en sık kullanılan işaret zamirleri şunlardır:
- “bu”
- “şu”
- “o”
- “bunlar”
- “şunlar”
- “onlar”
- “burası”
- “şurası”
- “orası”
- “öteki”
- “beriki”
Bu sözcüklerin tamamı her cümlede işaret zamiri değildir. Bir ismin önünde kullanıldıklarında sıfat, ismin yerine kullanıldıklarında zamir olurlar.
| İşaret Zamiri | Karşıladığı Anlam | Örnek Cümle |
|---|---|---|
| “bu” | Yakındaki tek bir varlık | “Bu” benim. |
| “şu” | Gösterilen tek bir varlık | “Şunu” masaya bırak. |
| “o” | Uzakta bulunan tek bir varlık | “Onu” dün satın aldım. |
| “bunlar” | Yakındaki birden fazla varlık | “Bunlar” çok eski. |
| “şunlar” | Gösterilen birden fazla varlık | “Şunları” rafa yerleştir. |
| “onlar” | Uzakta bulunan birden fazla varlık | “Onları” daha sonra taşıyacağız. |
| “burası” | Yakındaki yer | “Burası” oldukça sessiz. |
| “şurası” | Gösterilen yer | “Şurası” boş kalmış. |
| “orası” | Uzakta bulunan yer | “Orası” eskiden bir okuldu. |
2.1. “Bu” İşaret Zamiri
“Bu”, konuşana yakın olan tek bir varlığın yerine kullanıldığında işaret zamiridir.
Örnek:
“Bu” benim en sevdiğim kitap.
Bu cümlede “bu” sözcüğü bir kitabın yerine kullanılmıştır.
Ancak:
“Bu kitap” benim en sevdiğim kitaptır.
Bu cümlede “bu”, “kitap” isminin önünde bulunduğu için işaret sıfatıdır.
2.2. “Şu” İşaret Zamiri
“Şu”, gösterilen veya dikkat çekilmek istenen tek bir varlığın yerine kullanılır.
Örnek:
“Şunu” bana uzatır mısın?
“Şunu” sözcüğü bir nesnenin adını söylemeden o nesnenin yerine geçmiştir.
Başka bir örnek:
“Şu” diğerlerinden daha güzel görünüyor.
Buradaki “şu”, bir varlığın yerine kullanıldığı için işaret zamiridir.
2.3. “O” İşaret Zamiri
“O”, uzakta bulunan veya daha önce sözü edilen insan dışındaki bir varlığın yerine kullanıldığında işaret zamiridir.
Örnek:
Bilgisayar bozuldu. “Onu” servise götüreceğim.
Buradaki “onu”, “bilgisayar” isminin yerine kullanıldığı için işaret zamiridir.
Dikkat: “O” sözcüğü bir insanın yerine kullanılırsa işaret zamiri değil, [Kişi Zamiri] olur.
2.4. Çoğul İşaret Zamirleri
“Bunlar”, “şunlar” ve “onlar” birden fazla varlığın yerine kullanıldığında işaret zamiridir.
Örnek:
“Bunlar” geçen yıl aldığım kitaplardır.
“Şunları” dolaba kaldırabilir misin?
“Onları” yarın tamire götüreceğim.
Önemli: “Onlar” sözcüğü insanların yerine kullanıldığında kişi zamiri, insan dışındaki varlıkların yerine kullanıldığında işaret zamiri olur.
3. İşaret Zamirlerinin Özellikleri
İşaret zamirlerinin başlıca özellikleri şunlardır:
- Varlıkların adını söylemeden onları işaret yoluyla karşılar.
- İsimlerin yerine kullanılır.
- Yakınlık veya uzaklık anlamı taşıyabilir.
- Tekil ve çoğul biçimleri vardır.
- Cümlede isim gibi görev yapar.
- Hâl eklerini alabilir.
- Özne, nesne veya dolaylı tümleç olabilir.
- Yer bildiren biçimleri bulunur.
- İşaret sıfatlarıyla sıkça karıştırılır.
- “O” ve “onlar” sözcükleri insan yerine kullanıldığında kişi zamiri olur.
Örnek:
“Bunu” dün satın aldım.
Buradaki “bunu”, bir nesnenin yerine kullanılmış ve belirtme hâl eki almıştır.
Başka bir örnek:
“Buraya” daha önce gelmiş miydin?
“Buraya” sözcüğü bir yerin adını söylemeden o yeri göstermektedir.
Dikkat: İşaret zamirleri isimlerin yerine geçtiği için isim çekim eklerini alabilir. Ancak aldıkları ekler zamirin türünü değiştirmez. Örneğin “bu”, “bunu”, “buna”, “bunda” ve “bundan” sözcüklerinin tamamı işaret zamiridir.
Önemli: İşaret zamiri ile işaret sıfatını ayırmanın en kolay yolu, sözcükten sonra bir isim gelip gelmediğine bakmaktır. Sözcük bir ismin önündeyse sıfat, ismin yerine kullanılıyorsa zamirdir. Bu ayrım İşaret Sıfatı konusu ile birlikte öğrenildiğinde daha kolay kavranır.
4. İşaret Zamiri Nasıl Bulunur?
İşaret zamirini bulmanın en kolay yolu, sözcüğün bir ismin yerine kullanılıp kullanılmadığını kontrol etmektir. Eğer sözcük bir ismin önünde değil de doğrudan o ismin yerini tutuyorsa işaret zamiri olabilir.
İşaret zamirini bulmak için şu adımlar izlenebilir:
- Cümlede işaret anlamı taşıyan sözcükleri belirleyin.
- Sözcükten sonra bir isim gelip gelmediğine bakın.
- Sözcük bir ismin yerine kullanılmışsa işaret zamiri olabilir.
- Sözcüğün hangi varlığın yerine geçtiğini belirleyin.
- Özellikle “o” ve “onlar” sözcüklerinin insanı mı yoksa insan dışındaki bir varlığı mı karşıladığını inceleyin.
Örnek:
“Bu kitap” çok sürükleyici.
Burada “bu” sözcüğünden sonra “kitap” ismi geldiği için işaret sıfatıdır.
Başka bir örnek:
“Bu” çok sürükleyici.
Bu cümlede “bu” sözcüğü kitabın yerine kullanıldığı için işaret zamiridir.
Örnek:
“Şunu” bana verir misin?
“Şunu” sözcüğü kalem, defter veya başka bir nesnenin yerine kullanılmıştır. Bu nedenle işaret zamiridir.
Dikkat: İşaret zamirini bulurken yalnızca sözcüğün kendisine değil, cümlenin tamamına bakılmalıdır.
5. İşaret Zamiri Örnekleri
İşaret zamirleri hem tekil hem de çoğul biçimde kullanılabilir. Ayrıca hâl ekleri alarak farklı görevlerde de karşımıza çıkar.
“Bu” ile Kurulan İşaret Zamiri Örnekleri
- “Bu” benim.
- “Bunu” daha önce görmüştüm.
- “Buna” dikkat etmelisin.
- “Bunda” bir hata var.
- “Bundan” hiç hoşlanmadım.
“Şu” ile Kurulan İşaret Zamiri Örnekleri
- “Şu” bana ait.
- “Şunu” masaya bırak.
- “Şuna” biraz daha yaklaş.
- “Şunda” önemli bilgiler var.
- “Şundan” bir tane daha alabilir miyim?
“O” ile Kurulan İşaret Zamiri Örnekleri
- “Onu” dün satın aldım.
- “Ona” zarar verme.
- “Onda” küçük bir çizik var.
- “Ondan” daha iyisini bulabiliriz.
Dikkat: Bu örneklerde “o”, insan dışındaki varlıkların yerine kullanıldığı için işaret zamiridir.
Çoğul İşaret Zamiri Örnekleri
- “Bunlar” oldukça eski.
- “Şunları” dolaba kaldır.
- “Onları” yarın teslim edeceğim.
- “Bunlardan” iki tane seç.
- “Onlarda” küçük bir sorun var.
Önemli: Aynı sözcük farklı cümlelerde farklı görevlerde kullanılabilir. Bu nedenle örnekleri değerlendirirken yerine geçtiği varlığı belirlemek gerekir.
6. İşaret Zamiri ile İşaret Sıfatı Arasındaki Fark
İşaret zamiri ile işaret sıfatı Türkçede en çok karıştırılan konulardan biridir. Çünkü her iki yapıda da “bu”, “şu” ve “o” sözcükleri kullanılabilir.
Temel fark şudur:
- İşaret sıfatı, bir ismin önünde bulunur.
- İşaret zamiri, ismin yerine kullanılır.
| Cümle | Sözcüğün Türü | Açıklama |
|---|---|---|
| “Bu kitap” çok güzel. | İşaret sıfatı | “Bu”, kitap ismini belirtir. |
| “Bu” çok güzel. | İşaret zamiri | “Bu”, kitabın yerine kullanılmıştır. |
| “Şu kalemi” al. | İşaret sıfatı | “Şu”, kalem ismini belirtir. |
| “Şunu” al. | İşaret zamiri | “Şunu”, kalemin yerine geçmiştir. |
| “O ev” satılmış. | İşaret sıfatı | “O”, ev ismini belirtir. |
| “Onu” satmışlar. | İşaret zamiri | “Onu”, evin yerine kullanılmıştır. |
Örnek:
“Bu defter” çok düzenli.
Burada “bu”, “defter” ismini belirttiği için işaret sıfatıdır.
Başka bir örnek:
“Bunu” dün satın aldım.
Buradaki “bunu”, defterin yerine kullanıldığı için işaret zamiridir.
Dikkat: İşaret sıfatını bulmak için sözcükten sonra isim gelip gelmediğine bakılır. Eğer isim varsa sıfat, yoksa büyük ihtimalle zamirdir.
Bu konu, İşaret Sıfatı yazısıyla birlikte çalışıldığında çok daha kolay anlaşılır.
7. “O” ve “Onlar” İşaret Zamiri mi, Kişi Zamiri mi?
“O” ve “onlar” sözcükleri hem kişi zamiri hem de işaret zamiri olarak kullanılabilir. Bu nedenle sözcüğün türünü belirlerken yerine geçtiği varlığa dikkat edilmelidir.
“O” Sözcüğü İşaret Zamiri Olduğunda
Örnek:
Telefon bozulmuş. “Onu” servise götüreceğim.
Buradaki “onu”, telefonun yerine kullanılmıştır. Telefon insan olmadığı için işaret zamiridir.
Başka bir örnek:
Kalemi gördün mü?
Evet, “onu” çantama koydum.
Buradaki “onu”, kalemin yerine kullanılmıştır.
“O” Sözcüğü Kişi Zamiri Olduğunda
Örnek:
Mehmet bugün gelmedi. “O” rahatsızlanmış.
Bu cümlede “o”, Mehmet’in yerine kullanıldığı için kişi zamiridir.
“Onlar” Sözcüğü İşaret Zamiri Olduğunda
Örnek:
Dosyaları masaya bıraktım. “Onları” birazdan inceleyeceğim.
Buradaki “onları”, dosyaların yerine kullanılmıştır.
“Onlar” Sözcüğü Kişi Zamiri Olduğunda
Örnek:
Öğrenciler bahçeye çıktı. “Onlar” birazdan dönecek.
Bu cümlede “onlar”, öğrencilerin yerine kullanıldığı için kişi zamiridir.
| Yerine Geçtiği Unsur | Sözcüğün Türü |
|---|---|
| İnsan | Kişi zamiri |
| İnsan dışındaki varlık | İşaret zamiri |
Unutmayın: “O” sözcüğünün yazılışına bakarak karar verilmez. Türünü belirleyen, yerine geçtiği varlığın insan olup olmamasıdır.
Bu ayrımın ayrıntıları Kişi Zamiri konusunda da örneklerle açıklanmıştır.
8. İşaret Zamirlerinin Hâl Ekleriyle Kullanımı
İşaret zamirleri isimlerin yerine geçtiği için isim çekim eklerini alabilir. Hâl ekleri aldıklarında görevleri değişse de işaret zamiri olma özelliklerini korurlar.
8.1. Belirtme Hâlinde İşaret Zamirleri
| Yalın Hâl | Belirtme Hâli |
|---|---|
| bu | bunu |
| şu | şunu |
| o | onu |
| bunlar | bunları |
| şunlar | şunları |
| onlar | onları |
Örnek:
“Bunu” çok beğendim.
“Şunları” bana uzatır mısın?
8.2. Yönelme Hâlinde İşaret Zamirleri
| Yalın Hâl | Yönelme Hâli |
|---|---|
| bu | buna |
| şu | şuna |
| o | ona |
| bunlar | bunlara |
| şunlar | şunlara |
| onlar | onlara |
Örnek:
“Buna” dikkat etmelisin.
“Onlara” zarar vermeyin.
8.3. Bulunma ve Ayrılma Hâlinde İşaret Zamirleri
| Yalın Hâl | Bulunma Hâli | Ayrılma Hâli |
|---|---|---|
| bu | bunda | bundan |
| şu | şunda | şundan |
| o | onda | ondan |
| bunlar | bunlarda | bunlardan |
| şunlar | şunlarda | şunlardan |
| onlar | onlarda | onlardan |
Örnek:
“Bunda” küçük bir hata var.
“Şundan” iki tane daha alabilir miyim?
“Onlardan” biri eksik görünüyor.
Önemli: İşaret zamirleri çekim eki aldıklarında da bir ismin yerine kullanıldıkları sürece işaret zamiri olmaya devam ederler.
9. Yer Bildiren İşaret Zamirleri
İşaret zamirleri yalnızca kişi ve nesneleri değil, yerleri de gösterebilir. “Burası”, “şurası” ve “orası” sözcükleri bir yer adının yerine kullanıldığında yer bildiren işaret zamiri olur.
“Burası”
Konuşana yakın olan bir yeri gösterir.
Örnek:
“Burası” eskiden çok sessizdi.
Bu cümlede “burası”, belirli bir yer adının yerine kullanılmıştır.
“Şurası”
Gösterilen veya dikkat çekilen bir yeri karşılar.
Örnek:
“Şurası” parkın giriş kapısıdır.
Buradaki “şurası”, bir yerin adını söylemeden o yeri göstermektedir.
“Orası”
Konuşandan uzakta bulunan bir yeri gösterir.
Örnek:
“Orası” yaz aylarında oldukça kalabalık olur.
Bu cümlede “orası”, bir yer adının yerine kullanıldığı için işaret zamiridir.
| Yer Bildiren İşaret Zamiri | Gösterdiği Yer |
|---|---|
| “burası” | Yakındaki yer |
| “şurası” | Gösterilen yer |
| “orası” | Uzakta bulunan yer |
Dikkat: “Bu okul”, “şu bina”, “o ev” gibi kullanımlarda sözcükler yer adlarının önünde bulunduğu için işaret sıfatıdır. “Burası”, “şurası” ve “orası” ise doğrudan yer adının yerine geçtiğinden işaret zamiridir.
10. İşaret Zamirlerinin Cümledeki Görevleri
İşaret zamirleri isimlerin yerine kullanıldığı için cümlede isimlerin üstlenebildiği görevlerde bulunabilir.
Özne Görevinde
Örnek:
“Bu” bana ait.
Bu cümlede “bu” işi yapan veya hakkında bilgi verilen unsur olduğu için özne görevindedir.
Nesne Görevinde
Örnek:
“Bunu” dün satın aldım.
“Bunu”, belirtme hâl eki almış işaret zamiridir ve nesne görevindedir.
Dolaylı Tümleç Görevinde
Örnek:
“Şuna” dikkat etmelisin.
Buradaki “şuna”, yönelme hâl eki almış işaret zamiridir ve dolaylı tümleç görevindedir.
Yer Tamlayıcısı Görevinde
Örnek:
Toplantıyı “orada” yapacağız.
“Orada”, yer bildiren işaret zamiridir.
Önemli: İşaret zamirlerinin cümlede hangi görevde kullanıldığını belirlemek için yükleme hangi sorunun sorulduğuna bakılır. Bu nedenle konu, [Cümlenin Ögeleri] ile doğrudan ilişkilidir.
11. İşaret Zamiri ile Diğer Zamir Türleri Arasındaki Fark
İşaret zamiri bazı zamir türleriyle karıştırılabilir. Özellikle kişi zamiri ve işaret sıfatı ile arasındaki farkların bilinmesi gerekir.
İşaret Zamiri ile Kişi Zamiri
| İşaret Zamiri | Kişi Zamiri |
|---|---|
| İnsan dışındaki varlıkların yerine kullanılır. | İnsanların yerine kullanılır. |
| “Onu” masaya bırak. | “O” bugün okula gelmedi. |
İşaret Zamiri ile Belgisiz Zamir
| İşaret Zamiri | Belgisiz Zamir |
|---|---|
| Belirli bir varlığı işaret eder. | Belirsiz kişi veya varlığı karşılar. |
| “Bunu” bana ver. | “Birini” çağır. |
İşaret Zamiri ile Soru Zamiri
| İşaret Zamiri | Soru Zamiri |
|---|---|
| Soru anlamı taşımaz. | Soru anlamı taşır. |
| “Şunu” al. | “Hangisini” aldın? |
İşaret Zamiri ile İlgi Zamiri
| İşaret Zamiri | İlgi Zamiri |
|---|---|
| Bir varlığı işaret ederek karşılar. | Daha önce söylenen ismin yerine geçen “-ki” ekiyle kurulur. |
| “Bu” benim. | “Benimki” daha yeni. |
Dikkat: TYT Türkçe’de aynı sözcüğün farklı cümlelerde farklı zamir türü olarak kullanıldığı sorular sıkça sorulur. Bu nedenle ezber yapmak yerine cümledeki görevi belirlemek gerekir.
12. TYT Türkçe’de İşaret Zamiri Nasıl Sorulur?
TYT Türkçe’de işaret zamiri soruları çoğunlukla sözcüğün cümledeki görevini belirlemeye yöneliktir. Özellikle işaret zamiri ile işaret sıfatını ayırt etmeyi gerektiren sorular oldukça yaygındır.
TYT’de şu soru tipleriyle karşılaşabilirsiniz:
- Cümlede işaret zamirini bulma
- İşaret zamiri ile işaret sıfatını ayırt etme
- “O” sözcüğünün kişi zamiri mi işaret zamiri mi olduğunu belirleme
- İşaret zamirinin aldığı çekim eklerini bulma
- İşaret zamirinin cümledeki görevini belirleme
Örnek Soru:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde işaret zamiri kullanılmıştır?
A) Bu kalem çok güzel yazıyor.
B) Şu ev satılmış.
C) O çocuk bizim komşumuz.
D) Bunu dün satın aldım.
E) Bu kitap çok ilgi çekici.
Cevap: D
Açıklama: “Bunu”, bir nesnenin yerine kullanıldığı için işaret zamiridir. Diğer seçeneklerde işaret bildiren sözcükler isimlerin önünde kullanıldığı için işaret sıfatıdır.
Başka bir örnek:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “o” sözcüğü işaret zamiri olarak kullanılmıştır?
A) O bugün okula gelmedi.
B) O bizi dün aradı.
C) O yarışmayı kazandı.
D) Onu tamire götüreceğim.
E) O öğretmen çok başarılı.
Cevap: D
Açıklama: “Onu”, insan dışındaki bir varlığın yerine kullanıldığı için işaret zamiridir.
13. İşaret Zamiri Konusunda Sık Yapılan Hatalar
İşaret zamiri konusunda yapılan yanlışların büyük bölümü, sözcüğün cümledeki görevine dikkat edilmemesinden kaynaklanır.
“Bu”, “şu” ve “o” sözcüklerini her zaman zamir sanmak
Yanlış:
“Bu” gördüğüm her yerde işaret zamiridir.
Doğrusu:
Bu sözcükler isimden önce kullanıldığında işaret sıfatı olur.
İşaret zamiri ile işaret sıfatını karıştırmak
“Bu kitap” ifadesindeki “bu” işaret sıfatıdır.
“Bu” çok güzel ifadesindeki “bu” ise işaret zamiridir.
“O” sözcüğünün yerine geçtiği varlığı incelememek
“O”, insanın yerine kullanıldığında kişi zamiri; insan dışındaki varlığın yerine kullanıldığında işaret zamiri olur.
Yer bildiren işaret zamirlerini fark edememek
“Burası”, “şurası” ve “orası” sözcükleri de işaret zamiridir.
Çekim eki alan işaret zamirlerini farklı sözcük sanmak
“Bunu”, “buna”, “bundan”, “şunda”, “onlardan” gibi sözcüklerin tamamı işaret zamiridir.
Önemli: İşaret zamirini doğru belirleyebilmek için önce sözcüğün bir ismin yerine mi yoksa ismin önünde mi kullanıldığına bakılmalıdır.
14. İşaret Zamiri Konu Özeti
- İşaret zamiri, bir ismin yerine işaret yoluyla kullanılan zamirdir.
- En yaygın işaret zamirleri “bu”, “şu”, “o”, “bunlar”, “şunlar”, **“onlar”**dır.
- Yer bildiren “burası”, “şurası” ve “orası” da işaret zamiridir.
- İşaret zamirleri isimlerin yerine kullanılır.
- Hâl eklerini alabilir.
- Cümlede özne, nesne veya dolaylı tümleç olabilir.
- “O” ve “onlar” sözcükleri insanın yerine kullanıldığında kişi zamiri olur.
- İşaret zamiri ile işaret sıfatı arasındaki fark, sözcüğün ismin yerine mi yoksa ismin önünde mi kullanıldığına göre belirlenir.
- TYT Türkçe’de en çok işaret zamiri ile işaret sıfatı ayrımı sorulur.
15. Açıklamalı Mini Test
Soru 1
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde işaret zamiri kullanılmıştır?
A) Bu kitap çok sürükleyici.
B) Şu kalemi bana verir misin?
C) O çocuk bizim komşumuz.
D) Bunu dün satın aldım.
E) Bu ev geçen yıl yapıldı.
Cevap: D
Açıklama: “Bunu” sözcüğü bir nesnenin yerine kullanıldığı için işaret zamiridir. Diğer seçeneklerde işaret bildiren sözcükler isimlerin önünde kullanıldığı için işaret sıfatıdır.
Soru 2
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “o” sözcüğü işaret zamiri olarak kullanılmıştır?
A) O bugün okula gelmedi.
B) O bizi dün aradı.
C) O çok başarılı bir öğrencidir.
D) Onu servise götüreceğim.
E) O öğretmen sınıfa girdi.
Cevap: D
Açıklama: “Onu” sözcüğü insan dışındaki bir varlığın yerine kullanıldığı için işaret zamiridir.
Soru 3
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde işaret sıfatı vardır?
A) Bunları bana uzat.
B) Bu benim.
C) Şunu masaya bırak.
D) Bu kitap çok ilgi çekici.
E) Orası oldukça sessiz.
Cevap: D
Açıklama: “Bu” sözcüğü “kitap” ismini belirttiği için işaret sıfatıdır.
Soru 4
Aşağıdaki sözcüklerden hangisi yer bildiren işaret zamiridir?
A) Burası
B) Ben
C) Kim
D) Kendi
E) Bazıları
Cevap: A
Açıklama: “Burası”, bir yer adının yerine kullanıldığı için yer bildiren işaret zamiridir.
Soru 5
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde işaret zamiri özne görevindedir?
A) Öğretmen bunu anlattı.
B) Bu bana ait.
C) Kitabı ona verdim.
D) Şunları dolaba kaldır.
E) Kalemi ondan aldım.
Cevap: B
Açıklama: “Bu” sözcüğü cümlede yüklemin bildirdiği yargıyı karşılayan unsur olduğu için özne görevindedir.
16. Sık Sorulan Sorular
İşaret zamiri nedir?
İşaret zamiri, kişi, nesne, yer veya kavram adlarını söylemeden onları işaret yoluyla karşılayan zamir türüdür. “Bu”, “şu”, “o”, “bunlar”, “şunlar” ve “onlar” en yaygın işaret zamirleridir.
İşaret zamiri nasıl bulunur?
Bir sözcüğün işaret zamiri olup olmadığını anlamak için bir ismin yerine kullanılıp kullanılmadığına bakılır. Sözcük doğrudan ismin yerini tutuyorsa işaret zamiridir.
İşaret zamiri ile işaret sıfatı arasındaki fark nedir?
İşaret sıfatı bir ismin önünde kullanılarak onu belirtir. İşaret zamiri ise ismin yerine geçer. “Bu kitap” ifadesindeki “bu” işaret sıfatı, “Bu benim.” cümlesindeki “bu” ise işaret zamiridir.
“O” sözcüğü her zaman işaret zamiri midir?
Hayır. “O” sözcüğü insanın yerine kullanıldığında [Kişi Zamiri], insan dışındaki bir varlığın yerine kullanıldığında işaret zamiri olur.
Yer bildiren işaret zamirleri nelerdir?
“Burası”, “şurası” ve “orası” yer bildiren işaret zamirleridir. Bu sözcükler bir yer adının yerine kullanılır.
İşaret zamirleri çekim eki alabilir mi?
Evet. İşaret zamirleri isimler gibi belirtme, yönelme, bulunma ve ayrılma hâl eklerini alabilir. “Bunu”, “buna”, “bunda” ve “bundan” buna örnektir.
17. Sonuç
İşaret zamiri, kişi, nesne, yer veya kavram adlarını söylemeden onları işaret yoluyla karşılayan zamir türüdür. “Bu”, “şu”, “o”, “bunlar”, “şunlar”, “onlar”, “burası”, “şurası” ve “orası” gibi sözcükler bir ismin yerine kullanıldığında işaret zamiri olur. Ancak bu sözcükler bir ismin önünde kullanıldığında işaret sıfatına dönüşür. Bu nedenle sözcüğün cümlede üstlendiği görev mutlaka dikkate alınmalıdır.
İşaret zamirlerini doğru öğrenmek, yalnızca Zamirler konusunu değil; İşaret Sıfatı, Kişi Zamiri, Sıfatlar ve [Cümlenin Ögeleri] gibi dil bilgisi konularını da daha kolay anlamayı sağlar. Özellikle TYT Türkçe’de sık sorulan işaret zamiri–işaret sıfatı ayrımını bol örnekle pekiştirmek, soruları daha hızlı ve doğru çözmenize yardımcı olacaktır.