Zaman zarfı, fiilde bildirilen işin, oluşun veya hareketin gerçekleşme zamanını gösteren sözcüktür. “Dün seni aradım.” cümlesindeki “dün”, arama eyleminin ne zaman yapıldığını belirttiği için zaman zarfıdır. Ancak bir kelimenin zaman anlamı taşıması, her cümlede zarf olduğu anlamına gelmez. Sözcüğün fiili mi yoksa ismi mi etkilediği mutlaka incelenmelidir. Bu ayrım, Zarflar konusunda ele alınan görev ilişkisini doğru anlamayı gerektirir.
İçindekiler
- Zaman Zarfı Nedir?
- Zaman Zarflarının Özellikleri
- Zaman Zarfı Nasıl Bulunur?
3.1. Cümlenin Yüklemini Belirleme
3.2. Yükleme “Ne Zaman?” Sorusunu Sorma
3.3. Sözcüğün Cümledeki Görevini İnceleme - Zaman Zarfı Olan Kelimeler
- Zaman Zarfı Örnekleri
5.1. Günlük Hayattan Zaman Zarfı Örnekleri
5.2. TYT Tarzı Zaman Zarfı Örnekleri - Zaman Zarflarının Cümleye Kattığı Anlamlar
- Zaman Zarfı ile Zaman Anlamlı İsim Arasındaki Fark
- Zaman Zarfı ile Sıfat Arasındaki Fark
- Zaman Zarfı ile Diğer Zarf Türleri Arasındaki Fark
- Zaman Zarflarında Sözcük Grupları
- TYT Türkçe’de Zaman Zarfı Nasıl Sorulur?
- Zaman Zarflarında Sık Yapılan Hatalar
- Açıklamalı Mini Test
- Sık Sorulan Sorular
- Sonuç
1. Zaman Zarfı Nedir?
Zaman zarfı; bir fiilin, fiilimsinin ya da eylem anlamı taşıyan bir yapının gerçekleşme zamanını bildiren sözcük veya sözcük grubudur. Cümlede çoğunlukla yükleme yöneltilen “Ne zaman?” sorusuna cevap verir.
Örnek:
Babam sabah erkenden yola çıktı.
“Yola çıktı” yüklemine “Ne zaman?” sorusu yöneltildiğinde “sabah” cevabı alınır. Bu nedenle “sabah” zaman zarfıdır.
Başka bir örnek:
Seni biraz önce bahçede gördüm.
Görme eyleminin ne zaman gerçekleştiğini “biraz önce” söz grubu açıklamaktadır. Burada zaman zarfı tek bir kelimeden değil, birden fazla kelimeden oluşmuştur.
Zaman zarfları doğrudan zamanı gösterebilir:
- dün
- bugün
- yarın
- şimdi
- demin
- birazdan
- önce
- sonra
Zaman anlamı bir sözcük grubuyla da sağlanabilir:
- geçen hafta
- iki gün önce
- sabaha karşı
- akşama kadar
- o günden beri
- gelecek ay
- her sabah
Zarfların cümledeki görevi, kelimelerin tek başına taşıdığı anlamdan daha önemlidir. Bu nedenle zaman zarfını belirlerken Sözcük Türleri konusunda açıklanan “sözcüğün cümledeki kullanımına göre tür kazanması” ilkesi dikkate alınmalıdır.
Önemli: Zaman bildiren her kelime zaman zarfı değildir. Sözcük, bir eylemin gerçekleşme zamanını bildiriyorsa zarf görevindedir.
Örnek:
Akşam seni arayacağım.
Bu cümlede “akşam”, arama eyleminin zamanını belirttiği için zaman zarfıdır.
Akşam, günün en sevdiğim bölümüdür.
İkinci cümlede “akşam” bir eylemin zamanını belirtmemekte, günün belirli bir bölümünün adı olarak kullanılmaktadır. Bu nedenle isimdir.
2. Zaman Zarflarının Özellikleri
Zaman zarflarının başlıca özellikleri şunlardır:
- Fiilde bildirilen işin, oluşun veya hareketin gerçekleşme zamanını gösterir.
- Genellikle “Ne zaman?” sorusuna cevap verir.
- Fiilleri zaman bakımından etkiler.
- Tek bir sözcükten veya bir sözcük grubundan oluşabilir.
- Belirli ya da belirsiz bir zamanı gösterebilir.
- Eylemin başlangıcını, bitişini, süresini veya tekrarlanma zamanını bildirebilir.
- Cümlede çoğunlukla zarf tümleci görevinde kullanılır.
- Bazı isimler aldıkları eklerle zaman zarfı görevine girebilir.
- Bir fiilin yanı sıra fiilimsiyi de zaman bakımından etkileyebilir.
- Aynı sözcük farklı cümlelerde isim, sıfat veya zarf olarak kullanılabilir.
Örnek:
Öğrenciler yarın müzeyi gezecek.
“Yarın” sözcüğü, gezme eyleminin gerçekleşeceği zamanı bildirir.
Öğrenciler müzeyi yarın gezecek.
Zaman zarfının cümledeki yeri değişmiş ancak “gezecek” fiiliyle kurduğu anlam ilişkisi değişmemiştir. Yüklemlerin cümledeki işlevini daha iyi kavramak için [Fiiller] konusu da gözden geçirilebilir.
Zaman zarfları ek alabilir mi?
Bazı zaman zarfları yalın hâlde kullanılırken bazıları çeşitli ekler alabilir:
- Yazın köye gideriz.
- Akşama görüşürüz.
- Sabahtan beri seni bekliyorum.
- Geceye kadar burada çalışacağız.
- Çocukluğumdan beri onu tanırım.
Bu yapılardaki ekler sözcükleri doğrudan zarf yapmaz. Sözcük veya söz grubu, yüklemin gerçekleşme zamanını bildirdiği için zarf görevi kazanır.
Dikkat: Bir sözcüğün çekim eki almış olması, onun cümlede mutlaka isim görevinde bulunduğunu göstermez. Sözcüğün hangi ögeyi etkilediği belirleyicidir.
3. Zaman Zarfı Nasıl Bulunur?
Zaman zarfını bulmak için cümlede zaman anlamı taşıyan bütün kelimeleri işaretlemek doğru bir yöntem değildir. Öncelikle yüklem bulunmalı, ardından kelimelerin yüklemle kurduğu anlam ilişkisi incelenmelidir.
3.1. Cümlenin Yüklemini Belirleme
İlk olarak cümlenin yargısını taşıyan yüklem bulunur. Çünkü zaman zarfı çoğunlukla yüklemde bildirilen eylemin gerçekleştiği zamanı açıklar.
Örnek:
Misafirler birazdan gelecek.
Bu cümlenin yüklemi “gelecek” sözcüğüdür.
3.2. Yükleme “Ne Zaman?” Sorusunu Sorma
Yüklem belirlendikten sonra “Ne zaman?” sorusu yöneltilir.
Misafirler ne zaman gelecek?
Bu sorunun cevabı “birazdan” sözcüğüdür. Dolayısıyla “birazdan” zaman zarfıdır.
Örnek:
Öğretmenimiz geçen hafta yeni konuya başladı.
- Yüklem: başladı
- Ne zaman başladı?: geçen hafta
- Zaman zarfı: geçen hafta
Burada yalnızca “hafta” sözcüğü değil, “geçen hafta” söz grubunun tamamı eylemin zamanını bildirmektedir.
Zaman zarfı, cümlenin ögesi olarak çoğunlukla zarf tümleci görevindedir. Ögelerin yüklemle kurduğu bağlantı [Cümlenin Ögeleri] konusunda ayrıntılı biçimde incelenmektedir.
3.3. Sözcüğün Cümledeki Görevini İnceleme
“Ne zaman?” sorusuyla bulunan yapının gerçekten fiili etkileyip etkilemediği kontrol edilmelidir.
Örnek:
Dünkü toplantı oldukça uzun sürdü.
“Dünkü” sözcüğü zaman anlamı taşımasına rağmen “toplantı” ismini belirtmektedir. Bu nedenle zaman zarfı değil, sıfattır.
Toplantı dün oldukça uzun sürdü.
Bu cümlede “dün”, “sürdü” yükleminin zamanını bildirmektedir. Bu nedenle zaman zarfıdır.
Zaman zarfını bulmak için şu sıra izlenebilir:
- Cümlenin yüklemini bul.
- Yükleme “Ne zaman?” sorusunu yönelt.
- Alınan cevabın fiili etkileyip etkilemediğini kontrol et.
- Sözcük bir ismi belirtiyorsa onu zaman zarfı kabul etme.
- Zaman bildiren söz grubunun tamamını belirle.
- Cümlede fiilimsi varsa zaman bildiren sözcüğün hangi eylemi etkilediğine dikkat et.
Örnek:
Dün aldığım kitabı bugün okumaya başladım.
Bu cümlede “dün”, “aldığım” fiilimsisinin zamanını; “bugün” ise “başladım” yükleminin zamanını göstermektedir. Benzer yapıların çözümlenmesinde [Fiilimsiler] konusu yol göstericidir.
4. Zaman Zarfı Olan Kelimeler
Türkçede zaman zarfı olarak kullanılabilen çok sayıda sözcük ve söz grubu vardır. Bunların bazıları doğrudan zaman bildirirken bazıları cümle içinde zaman anlamı kazanır.
| Zaman anlamı | Zaman zarfı örnekleri |
|---|---|
| İçinde bulunulan zaman | şimdi, bugün, şu anda, bu sırada |
| Geçmiş zaman | dün, demin, az önce, geçen gün, eskiden |
| Gelecek zaman | yarın, birazdan, yakında, ileride, gelecek hafta |
| Günün bölümleri | sabah, öğleyin, akşam, gece |
| Düzenli tekrar | her gün, her sabah, her hafta |
| Başlangıç | sabahtan beri, dünden beri, o günden bu yana |
| Bitiş | akşama kadar, yarına dek, geceye kadar |
| Öncelik ve sonralık | önce, sonra, daha önce, daha sonra |
Yaygın olarak kullanılan zaman zarfları şunlardır:
- dün
- bugün
- yarın
- şimdi
- demin
- önce
- sonra
- sabah
- akşam
- gece
- öğleyin
- eskiden
- yakında
- birazdan
- henüz
- hâlâ
- artık
- hemen
- erkenden
- geç
- geçen hafta
- gelecek ay
- iki gün sonra
- sabaha karşı
Unutmayın: Bir sözcüğün bu listede bulunması, kullanıldığı her cümlede zaman zarfı olduğu anlamına gelmez. Sözcüğün görevi cümle içindeki kullanımına göre belirlenir.
5. Zaman Zarfı Örnekleri
5.1. Günlük Hayattan Zaman Zarfı Örnekleri
Örnek:
Dün arkadaşlarımla sahilde yürüdüm.
“Dün”, yürüme eyleminin gerçekleştiği zamanı gösterir.
Örnek:
Toplantı birazdan başlayacak.
“Birazdan”, başlama eyleminin yakın gelecekte gerçekleşeceğini bildirir.
Örnek:
Her sabah yarım saat kitap okurum.
“Her sabah”, okuma eyleminin düzenli olarak gerçekleştiği zamanı belirtir.
Örnek:
Dedem eskiden bu mahallede otururmuş.
“Eskiden”, oturma eyleminin geçmişte gerçekleştiğini anlatır.
Örnek:
Eve vardığında beni hemen ara.
“Hemen”, arama eyleminin gecikmeden yapılması gerektiğini bildirdiği için zaman zarfıdır.
Örnek:
Seni geçen hafta kütüphanede gördüm.
“Geçen hafta” söz grubu, görme eyleminin zamanını bildirir.
Örnek:
Dersler önümüzdeki pazartesi başlayacak.
“Önümüzdeki pazartesi”, başlama eyleminin gerçekleşeceği zamanı gösterir.
Örnek:
Yağmur gece boyunca aralıksız yağdı.
“Gece boyunca”, yağma eyleminin gerçekleştiği süreyi belirtir.
5.2. TYT Tarzı Zaman Zarfı Örnekleri
Örnek:
Yazar, gençlik yıllarında kaleme aldığı bu öyküleri daha sonra yeniden düzenlemiş.
“Daha sonra”, düzenleme eyleminin ne zaman gerçekleştiğini gösterir.
Örnek:
Sanatçı, ilk romanını yirmi beş yaşındayken yayımlamış.
“Yirmi beş yaşındayken” söz grubu, yayımlama eyleminin zamanını bildirmektedir.
Örnek:
Şairin son dönem şiirleri daha sade bir anlatıma sahiptir.
Buradaki “son”, “dönem” ismini belirtmektedir. Bir fiilin gerçekleşme zamanını göstermediği için zaman zarfı değildir.
Örnek:
Şair, son dönemlerinde daha sade şiirler yazmıştır.
“Son dönemlerinde” sözcüğü, yazma eyleminin gerçekleştiği zamanı bildirdiği için zaman zarfıdır.
Zaman ifadeleri olayların sırasını, başlangıcını ve bitişini de gösterebilir. Bu anlam ilişkileri Cümlede Anlam başlığında ele alınan zaman ve sıralama bağlantılarıyla yakından ilişkilidir.
6. Zaman Zarflarının Cümleye Kattığı Anlamlar
Zaman zarfları yalnızca geçmiş, şimdiki veya gelecek zamanı göstermez. Eylemin başlangıcını, bitişini, süresini ve başka bir eyleme göre önceliğini de anlatabilir.
| Anlam ilişkisi | Örnek cümle | Zaman zarfı |
|---|---|---|
| Geçmiş zaman | Dün seni okulda gördüm. | dün |
| Şimdiki zaman | Şimdi seni daha iyi anlıyorum. | şimdi |
| Gelecek zaman | Yarın erkenden yola çıkacağız. | yarın |
| Yakın gelecek | Birazdan otobüsümüz kalkacak. | birazdan |
| Düzenli tekrar | Her hafta annesini ziyaret eder. | her hafta |
| Süre | Gece boyunca yağmur yağdı. | gece boyunca |
| Başlangıç | Sabahtan beri burada bekliyor. | sabahtan beri |
| Bitiş | Akşama kadar çalışacağız. | akşama kadar |
| Öncelik | Önce odanı toplamalısın. | önce |
| Sonralık | Soruları daha sonra çözeriz. | daha sonra |
Belirli zaman bildiren zarflar
Eylemin gerçekleştiği zamanı daha açık biçimde gösterir:
- dün
- bugün
- yarın
- geçen cuma
- saat üçte
- gelecek ay
Örnek:
Sınav sonuçları gelecek cuma açıklanacak.
Belirsiz zaman bildiren zarflar
Eylemin kesin olarak hangi zamanda gerçekleştiğini göstermez:
- birazdan
- yakında
- sonra
- eskiden
- önceden
- bir ara
Örnek:
Bu konuyu sonra yeniden konuşuruz.
Süre bildiren zaman zarfları
Eylemin ne kadar süre devam ettiğini veya hangi zaman aralığında gerçekleştiğini gösterir:
- sabaha kadar
- gece boyunca
- üç gün boyunca
- dünden beri
- çocukluğundan bu yana
Örnek:
Hastanede iki saat boyunca haber bekledik.
7. Zaman Zarfı ile Zaman Anlamlı İsim Arasındaki Fark
“Sabah”, “akşam”, “gece”, “dün” ve “yarın” gibi sözcükler zaman kavramlarını karşılar. Ancak bu sözcüklerin zaman anlamı taşıması, her kullanımda zarf olduklarını göstermez.
| Cümle | Sözcüğün görevi | Açıklama |
|---|---|---|
| Sabah erkenden uyandım. | Zaman zarfı | Uyanma eyleminin zamanını belirtir. |
| Sabah, günün en sakin vaktidir. | İsim | Bir zaman diliminin adıdır. |
| Yarını dikkatli planlamalıyız. | İsim | Planlama eyleminin nesnesidir. |
| Yarın yeniden görüşürüz. | Zaman zarfı | Görüşme eyleminin zamanını belirtir. |
| Gece oldukça sessizdi. | İsim | Cümlenin öznesi durumundadır. |
| Gece sessizce evden çıktı. | Zaman zarfı | Çıkma eyleminin zamanını belirtir. |
Ayırt etmenin en güvenilir yolu şudur: Sözcük bir zaman diliminin adını karşılıyorsa isim, bir eylemin ne zaman gerçekleştiğini belirtiyorsa zaman zarfıdır. Sözcüklerin isim görevindeki kullanımları İsimler konusunda ayrıntılı biçimde açıklanmıştır.
8. Zaman Zarfı ile Sıfat Arasındaki Fark
Zaman anlamı taşıyan bir sözcük, bir ismi belirtiyorsa sıfat; bir fiilin gerçekleşme zamanını bildiriyorsa zarftır.
Örnek:
Dünkü sınav oldukça zordu.
“Dünkü” sözcüğü, “sınav” ismini belirttiği için sıfattır.
Sınav dün yapıldı.
“Dün” sözcüğü, “yapıldı” fiilinin zamanını belirttiği için zaman zarfıdır.
Başka bir örnek:
Akşamki toplantı ertelendi.
“Akşamki” sözcüğü, “toplantı” ismini belirttiği için sıfattır.
Toplantı akşam yapılacak.
“Akşam” sözcüğü, toplantının yapılma zamanını bildirdiği için zaman zarfıdır.
| Özellik | Zaman zarfı | Zaman anlamlı sıfat |
|---|---|---|
| Etkilediği sözcük | Fiil veya fiilimsi | İsim |
| Cevap verdiği soru | Ne zaman? | Hangi? |
| Örnek | Dün geldi. | Dünkü haber |
| Cümledeki görevi | Zarf tümleci | Sıfat |
Bir sözcüğün ismi mi yoksa fiili mi etkilediği konusunda tereddüt yaşandığında Sıfatlar konusu incelenebilir. “Dünkü haber”, “yarınki sınav” ve “akşamki toplantı” gibi yapılardaki belirleyici sözcüklerin görevi ise Belirtme Sıfatları başlığıyla ilişkilendirilebilir.
9. Zaman Zarfı ile Diğer Zarf Türleri Arasındaki Fark
Zarflar fiilleri farklı yönlerden etkiler. Zaman zarfı eylemin gerçekleştiği zamanı gösterirken diğer zarf türleri durum, yön, miktar veya soru anlamı taşır.
| Zarf türü | Temel soru | Örnek |
|---|---|---|
| Zaman zarfı | Ne zaman? | Dün geldi. |
| Durum zarfı | Nasıl? | Sessizce geldi. |
| Yer-yön zarfı | Nereye? | İçeri girdi. |
| Miktar zarfı | Ne kadar? | Çok yoruldu. |
| Soru zarfı | Ne zaman, nasıl, neden, ne kadar? | Ne zaman geldin? |
Örnek:
Çocuk sabah hızla dışarı çıktı.
- “Sabah”, çıkma eyleminin zamanını bildirir.
- “Hızla”, eylemin nasıl gerçekleştiğini gösterir. Benzer kullanımlar Durum Zarfı konusunda açıklanmıştır.
- “Dışarı”, çıkma eyleminin yönünü gösterir. Yön bildiren zarflar Yer-Yön Zarfı başlığında incelenmiştir.
Başka bir örnek:
Babam dün çok yoruldu.
“Dün” zaman zarfıdır. “Çok” ise yorulma eyleminin derecesini bildirir. Derece ve ölçü bildiren kullanımlar [Miktar Zarfı] konusunda ele alınmıştır.
Bir cümlede birden fazla zarf bulunabilir. Her zarf, yüklemle kurduğu anlam ilişkisine göre ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
10. Zaman Zarflarında Sözcük Grupları
Zaman zarfları tek bir sözcükten oluşabileceği gibi sözcük grubu biçiminde de kullanılabilir.
Tek sözcükten oluşan zaman zarfları
- dün
- bugün
- yarın
- şimdi
- önce
- sonra
- gece
- erkenden
- yakında
Örnek:
Yakında yeni evimize taşınacağız.
Birden fazla sözcükten oluşan zaman zarfları
- geçen hafta
- iki gün önce
- biraz sonra
- sabaha karşı
- gece yarısında
- o günden beri
- akşama kadar
Örnek:
Onunla iki gün önce karşılaştım.
Bu cümlede yalnızca “önce” sözcüğünü zaman zarfı kabul etmek eksik olur. “İki gün önce” söz grubunun tamamı, karşılaşma eyleminin zamanını bildirmektedir.
İkileme biçimindeki zaman zarfları
Bazı ikilemeler eylemin zaman içinde yinelendiğini veya kesintisiz sürdüğünü gösterebilir:
- zaman zaman
- ara sıra
- gün gün
- sabah akşam
- gece gündüz
Örnek:
Bu bölgeyi zaman zaman şiddetli yağmurlar etkiliyor.
Ek almış zaman bildiren sözcükler
Bazı zaman adları ek aldıktan sonra fiilin zamanını belirtebilir:
- yazın
- kışın
- sabahleyin
- öğleyin
- geceleri
- akşama
- sabahtan
Örnek:
Kışın bu yollar sık sık kapanır.
“Kışın” sözcüğü, yolların kapanma zamanını belirttiği için zaman zarfıdır.
11. TYT Türkçe’de Zaman Zarfı Nasıl Sorulur?
TYT Türkçe’de zaman zarfı yalnızca “Altı çizili sözcüklerden hangisi zaman zarfıdır?” biçiminde sorulmaz. Konu; sözcük türleri, cümlenin ögeleri, anlam ilişkileri ve fiilimsilerle birlikte ölçülebilir.
Sorularda karşılaşılabilecek başlıca noktalar şunlardır:
- Zaman zarfını diğer zarf türlerinden ayırma
- Aynı sözcüğün isim ve zarf kullanımlarını karşılaştırma
- Zaman anlamlı sıfatlarla zaman zarflarını ayırt etme
- Zaman bildiren söz grubunu eksiksiz belirleme
- Fiili ve fiilimsiyi etkileyen zarfları bulma
- Birden fazla zarf bulunan cümleyi inceleme
- Zaman zarfının cümledeki öge görevini belirleme
Örnek soru yaklaşımı:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “sabah” sözcüğü diğerlerinden farklı bir görevde kullanılmıştır?
Bu tür bir soruda sözcüğün yalnızca anlamına bakılmamalıdır. “Sabah” bir fiilin zamanını belirtiyorsa zarf, doğrudan zaman diliminin adını karşılıyorsa isimdir.
Sınavda uygulanabilecek kısa yöntem:
- Altı çizili sözcüğün bağlı olduğu unsuru bul.
- Bir ismi belirtiyorsa sıfat olabileceğini düşün.
- Doğrudan bir zaman kavramını karşılıyorsa isim görevini kontrol et.
- Fiile “Ne zaman?” sorusunun cevabını veriyorsa zaman zarfı olarak değerlendir.
- Sözcük grubunun yalnızca bir bölümünü değil, tamamını incele.
- Cümlede fiilimsi varsa zarfın yüklemi mi yoksa fiilimsiyi mi etkilediğini belirle.
12. Zaman Zarflarında Sık Yapılan Hatalar
Zaman bildiren her sözcüğü zarf sanmak
“Yarın”, “sabah” veya “akşam” gibi bir sözcük görmek, onu doğrudan zaman zarfı kabul etmek için yeterli değildir.
Örnek:
Yarını birlikte planlayalım.
“Yarını” sözcüğü, planlama eyleminin nesnesidir. Bu nedenle isim görevindedir.
İsmi belirten sözcükleri zaman zarfı kabul etmek
Örnek:
Dünkü haber herkesi şaşırttı.
“Dünkü”, “haber” ismini belirttiği için sıfattır.
Zaman zarfını eksik belirlemek
Örnek:
Onu üç gün önce burada gördüm.
Bu cümlede yalnızca “önce” değil, “üç gün önce” söz grubunun tamamı zaman zarfıdır.
“Ne zaman?” sorusunu yanlış unsura yöneltmek
Zaman zarfını bulmak için soru öncelikle yükleme veya ilgili fiilimsiye yöneltilmelidir. Cümlede herhangi bir zaman sözcüğünün bulunması yeterli değildir.
Bir cümlede yalnızca bir zarf olabileceğini düşünmek
Örnek:
Arkadaşım dün oldukça hızlı yürüdü.
- “Dün” zaman zarfıdır.
- “Oldukça” miktar zarfıdır.
- “Hızlı” durum zarfıdır.
Soru zarfıyla zaman zarfını karıştırmak
Örnek:
Buraya ne zaman geldin?
“Ne zaman” ifadesi, gelme eyleminin gerçekleştiği zamanı bildirmemekte; bu zamanı öğrenmek amacıyla soru sormaktadır. Bu kullanım [Soru Zarfı] konusunda incelenen yapılardan biridir.
13. Açıklamalı Mini Test
Soru 1
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zaman zarfı kullanılmıştır?
A) Çocuk ağır çantayı güçlükle taşıdı.
B) Birazdan hep birlikte yola çıkacağız.
C) Kuşlar yüksek dallara kondu.
D) Bu soruyu oldukça kolay çözdü.
E) İçeri girip pencereyi açtı.
Cevap: B
Açıklama: “Birazdan” sözcüğü, yola çıkma eyleminin ne zaman gerçekleşeceğini bildirdiği için zaman zarfıdır.
Soru 2
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “akşam” sözcüğü isim görevinde kullanılmıştır?
A) Akşam seni mutlaka arayacağım.
B) Akşam eve oldukça geç döndük.
C) Akşam, günün en huzurlu zamanıdır.
D) Akşam arkadaşlarımız bize gelecek.
E) Akşam biraz yürüyüş yaptık.
Cevap: C
Açıklama: “Akşam” sözcüğü bu cümlede herhangi bir eylemin zamanını belirtmemekte, günün bir bölümünün adı olarak kullanılmaktadır.
Soru 3
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zaman zarfı birden fazla sözcükten oluşmuştur?
A) Dün yağmur yağdı.
B) Şimdi seni dinliyorum.
C) Kışın bu yollar kapanır.
D) İki gün sonra yeniden buluşacağız.
E) Erkenden yola çıktılar.
Cevap: D
Açıklama: “İki gün sonra” söz grubunun tamamı, buluşma eyleminin gerçekleşeceği zamanı bildirmektedir.
Soru 4
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zaman bildiren sözcük sıfat görevindedir?
A) Geçen hafta bu kitabı bitirdim.
B) Dünkü toplantı beklediğimizden uzun sürdü.
C) Biraz sonra seni ararım.
D) Sabah erkenden evden çıktık.
E) Eskiden burada küçük bir ev vardı.
Cevap: B
Açıklama: “Dünkü” sözcüğü, “toplantı” ismini belirttiği için sıfattır. Doğrudan bir fiilin gerçekleşme zamanını bildirmemektedir.
Soru 5
“Sanatçı, gençlik yıllarında yazdığı şiirleri daha sonra yeniden düzenlemiştir.” cümlesindeki zaman zarfı aşağıdakilerden hangisidir?
A) sanatçı
B) gençlik
C) yazdığı
D) şiirleri
E) daha sonra
Cevap: E
Açıklama: “Daha sonra” söz grubu, düzenleme eyleminin gerçekleştiği zamanı bildirdiği için zaman zarfıdır.
14. Sık Sorulan Sorular
Zaman zarfı hangi soruya cevap verir?
Zaman zarfı, çoğunlukla yükleme yöneltilen “Ne zaman?” sorusuna cevap verir. “Dün geldim.” cümlesinde “Ne zaman geldim?” sorusunun cevabı “dün”dür.
“Bugün” her zaman zaman zarfı mıdır?
Hayır. “Bugün seni arayacağım.” cümlesinde arama eyleminin zamanını bildirdiği için zaman zarfıdır. “Bugün benim için çok önemliydi.” cümlesinde ise bir zaman dilimini karşılayan isim görevindedir.
Zaman zarfı ek alabilir mi?
Evet. “Yazın”, “akşama”, “sabahtan beri” ve “geceye kadar” gibi ekli yapılar, fiilin zamanını bildirdiklerinde zarf görevinde kullanılabilir.
Bir cümlede birden fazla zaman zarfı bulunabilir mi?
Evet. “Dün sabah erkenden yola çıktık.” cümlesinde “dün sabah” ve “erkenden” ifadeleri, yola çıkma eyleminin zamanını farklı ayrıntılarla belirtmektedir.
“Ne zaman” ifadesi zaman zarfı mıdır?
“Ne zaman” ifadesi, bir fiilin gerçekleşme zamanını sormak amacıyla kullanıldığında soru zarfıdır.
Örnek:
Buraya ne zaman geldin?
Bu cümlede “ne zaman”, gelme eyleminin zamanını öğrenmek amacıyla kullanılmıştır.
15. Sonuç
Zaman zarfı, fiilde bildirilen işin, oluşun veya hareketin gerçekleştiği zamanı gösterir. Dün, bugün, yarın, şimdi ve birazdan gibi tek sözcükler zaman zarfı olabileceği gibi “geçen hafta”, “iki gün sonra” ve “sabahtan beri” gibi söz grupları da aynı görevi üstlenebilir.
Bir sözcüğü zaman zarfı olarak değerlendirmeden önce cümlede hangi unsuru etkilediğine bakılmalıdır. Fiilin zamanını belirten sözcük zarf, bir ismi belirten sözcük sıfat, doğrudan zaman kavramının adını karşılayan sözcük ise isimdir. Bu görev ayrımı doğru yapıldığında zaman zarflarını bulmak ve benzer sözcüklerden ayırmak kolaylaşır. Konunun bağlı bulunduğu genel yapı Dil Bilgisi bölümündeki diğer başlıklarla birlikte değerlendirilebilir.