De/da bağlacı, cümleye çoğunlukla “dahi, bile” anlamı katan ve kendisinden önceki sözcükten ayrı yazılan bir bağlaçtır. “Ben de sizinle geliyorum.” cümlesindeki “de”, gelme eylemine başka bir kişinin daha katıldığını belirtir. Buradaki “de” çıkarıldığında cümle tamamen bozulmaz ancak ekleme ve birliktelik anlamı kaybolur.
De da yazımı konusunda yaşanan karışıklığın temel nedeni, bağlaç olan “de/da” ile bulunma hâl eki olan “-de/-da”nın birbirine benzemesidir. Türkçedeki bağlaçlar arasında önemli bir yere sahip olan “de/da” her zaman ayrı yazılır; ek olan “-de/-da” ise getirildiği sözcüğe bitişir.
İçindekiler
- De/Da Bağlacı Nedir?
- De/Da Bağlacının Özellikleri
- De/Da Bağlacı Cümleye Hangi Anlamları Katar?
- De/Da Bağlacı Nasıl Bulunur?
- De/Da Bağlacı Nasıl Yazılır?
- Bağlaç Olan De/Da ile Ek Olan -de/-da Arasındaki Fark
- De/Da Bağlacı Örnekleri
- De/Da’nın Ayrı mı, Bitişik mi Yazıldığı Nasıl Anlaşılır?
- De/Da Bağlacının Özel İsimlerle Kullanımı
- De/Da Bağlacında Ünlü Uyumu ve Ünsüz Benzeşmesi
- İki De/Da’nın Yan Yana Kullanımı
- Ben de mi, Bende mi?
- De/Da Bağlacında Virgül Kullanımı
- De/Da Bağlacının Cümledeki Görevi
- De/Da ile Diğer Bağlaçlar Arasındaki Fark
- TYT Türkçe’de De/Da Bağlacı
- De/Da Yazımında Sık Yapılan Hatalar
- De/Da Bağlacı Konu Özeti
- Açıklamalı Mini Test
- Sık Sorulan Sorular
- Sonuç
1. De/Da Bağlacı Nedir?
De/da bağlacı; sözcükleri, söz gruplarını veya yargıları ekleme, birlikte bulunma ve pekiştirme anlamlarıyla birbirine bağlayan bir sözcüktür. Genellikle “dahi” ve “bile” anlamında kullanılır.
Örnek:
“Ece de yarışmaya katılacak.”
Bu cümlede Ece dışında yarışmaya katılacak başka kişilerin bulunduğu anlaşılır. “De” bağlacı, Ece’yi daha önce sözü edilen kişilere eklemiştir.
“Bu soruyu ben de çözemedim.”
Cümlede “ben” dışında soruyu çözemeyen kişilerin de bulunduğu sezilir. “De” çıkarıldığında “Bu soruyu ben çözemedim.” cümlesi kalır; fakat başkalarının da çözemediği anlamı kaybolur.
“De” ve “da”, dil bilgisi içinde bağlaç olarak değerlendirildiğinde kendilerinden önceki sözcükten ayrı yazılır. Hangi biçimin kullanılacağı ise önceki sözcüğün son ünlüsüne göre belirlenir.
2. De/Da Bağlacının Özellikleri
De/da bağlacının başlıca özellikleri şunlardır:
- Kendisinden önceki sözcükten ayrı yazılır.
- Cümleye genellikle “dahi” ve “bile” anlamı katar.
- Ekleme, katılma, birliktelik veya pekiştirme anlamı oluşturabilir.
- Kendisinden önceki sözcüğün son ünlüsüne göre “de” veya “da” biçimini alır.
- Büyük ünlü uyumuna uyar.
- Ünsüz benzeşmesine uğramaz.
- Hiçbir zaman “te” veya “ta” biçiminde yazılmaz.
- Özel isimlerden sonra kullanıldığında kesme işaretiyle ayrılmaz.
- Cümleden çıkarıldığında cümlenin yapısı çoğunlukla bozulmaz fakat anlam daralabilir.
- Tek başına cümle ögesi olarak değerlendirilmez.
- Tekrarlı olarak “de… de” biçiminde kullanılabilir.
Örnek:
“Çocuklar da bu habere çok sevindi.”
Buradaki “da” ayrı yazılmıştır ve “çocuklar dahi” anlamı taşımaktadır.
3. De/Da Bağlacı Cümleye Hangi Anlamları Katar?
De/da bağlacının cümleye kattığı anlam, kullanıldığı yere göre değişebilir. En yaygın anlamları ekleme, katılma, pekiştirme ve birlikte bulunmadır.
3.1. Ekleme Anlamı
Daha önce sözü edilen kişi, nesne veya duruma yeni bir unsur ekler.
Örnek:
“Toplantıya müdür de katıldı.”
Müdür, toplantıya katılan diğer kişilere eklenmiştir.
3.2. Katılma ve Birliktelik Anlamı
Bir kişinin veya varlığın başkalarıyla aynı eylemi gerçekleştirdiğini belirtir.
Örnek:
“Biz de sizinle geleceğiz.”
“Biz” sözüyle belirtilen kişilerin daha önce sözü edilen gruba katılacağı anlatılmıştır.
3.3. Pekiştirme Anlamı
Bazı kullanımlarda anlatımı güçlendirir ve sözün vurgusunu artırır.
Örnek:
“Çalıştı da çalıştı.”
Bu cümlede çalışma eyleminin uzun süre veya yoğun biçimde gerçekleştirildiği vurgulanmıştır.
“Güzel de güzel bir bahçeydi.”
“De” bağlacı, bahçenin güzelliğini pekiştirmiştir.
3.4. Karşıtlık veya Beklenmezlik Anlamı
Bazı cümlelerde iki yargı arasında beklenmeyen bir ilişki kurabilir.
Örnek:
“Bunca yolu geldi de bizi görmeden döndü.”
Kişinin uzun bir yol geldikten sonra görüşmeden dönmesi beklenmeyen bir durumdur. Bu kullanımda “de”, bağlama göre ama bağlacı ile kurulabilecek karşıtlığa yaklaşır.
3.5. Sıralama ve Sonuç Anlamı
Birbiri ardınca gerçekleşen olayları birbirine bağlayabilir.
Örnek:
“Kapıyı açtı da içeri girdi.”
Kapıyı açma ve içeri girme eylemleri birbirini izlemiştir. Ancak bu kullanım, çünkü bağlacı gibi doğrudan neden bildirmez; eylemler arasında bağ kurar.
4. De/Da Bağlacı Nasıl Bulunur?
Bir cümledeki “de/da”nın bağlaç olup olmadığını belirlemek için tek bir yönteme bağlı kalmamak gerekir. Birkaç kontrolü birlikte uygulamak daha güvenilir sonuç verir.
4.1. Cümleden Çıkarma Yöntemi
Bağlaç olan “de/da” cümleden çıkarıldığında cümlenin temel yapısı çoğunlukla bozulmaz. Yalnızca ekleme, katılma veya vurgu anlamı kaybolur.
“Ben de bu kitabı okudum.”
“Ben bu kitabı okudum.”
İkinci cümle anlamlıdır. Ancak başkalarının da kitabı okuduğunu gösteren ekleme anlamı ortadan kalkmıştır. Bu nedenle ilk cümledeki “de” bağlaçtır.
Bulunma hâl eki çıkarıldığında ise cümlenin yapısı genellikle bozulur:
“Ben evde kaldım.”
“Ben ev kaldım.”
İkinci cümle doğru değildir. Buradaki “-de” bulunma hâl ekidir.
4.2. “Dahi” veya “Bile” Getirme Yöntemi
“De/da” yerine “dahi” ya da “bile” getirilebiliyorsa sözcük çoğunlukla bağlaçtır.
“Selin de bizimle gelecek.”
“Selin dahi bizimle gelecek.”
“Selin bile bizimle gelecek.”
Cümlenin temel anlamı korunduğu için “de” bağlaçtır.
Dikkat: Her cümlede “dahi” veya “bile” sözcüğü aynı doğallıkta duyulmayabilir. Bu yöntem, cümleden çıkarma ve yazım özellikleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
4.3. “Nerede?” Sorusunu Sorma
“-De/-da” bir yer veya bulunma anlamı taşıyorsa genellikle bulunma hâl ekidir.
“Çocuklar bahçede oynuyor.”
Çocuklar nerede oynuyor? Bahçede.
Buradaki “-de” bulunma hâl ekidir ve sözcüğe bitişik yazılır.
Ancak bulunma hâl eki yalnızca fiziksel bir yer bildirmez. “Yazın”, “üçte”, “bu durumda” gibi yapılarda zaman veya durum ilgisi de kurabilir. Bu nedenle yalnızca “Nerede?” sorusuna güvenilmemelidir.
4.4. Te/Ta Biçimine Dönüşüp Dönüşmediğini İnceleme
Bağlaç olan “de/da” hiçbir zaman “te/ta” biçimine dönüşmez:
“Kitap da masadaydı.”
Buradaki “da” bağlaçtır. “Kitap ta” biçiminde yazılamaz.
Ek olan “-de/-da” ise ünsüz benzeşmesi nedeniyle “-te/-ta” olabilir:
- kitapta
- ağaçta
- sokakta
- sınıfta
Bu özellik, bağlaç ile eki ayırmada oldukça kullanışlıdır.
5. De/Da Bağlacı Nasıl Yazılır?
Bağlaç olan “de/da” kendisinden önceki sözcükten her zaman ayrı yazılır:
- Ben de geliyorum.
- Sen de bunu biliyorsun.
- Çocuklar da bahçeye çıktı.
- Kitabı da defteri de yanına aldı.
- Akşam da bizi aramadı.
- Bu konu da sınavda çıkabilir.
Bağlacın “de” veya “da” biçiminde yazılması, kendisinden önceki sözcüğün son ünlüsüne bağlıdır.
| Son ünlü | Kullanılan bağlaç | Örnek |
|---|---|---|
| a, ı, o, u | da | O da geldi. |
| e, i, ö, ü | de | Biz de geldik. |
Önemli: Bağlaç olan “de/da” ayrı yazılır ancak bu ayrılık kesme işaretiyle gösterilmez.
- Doğru: Ahmet de geldi.
- Yanlış: Ahmet’de geldi.
- Yanlış: Ahmet’te geldi.
6. Bağlaç Olan De/Da ile Ek Olan -de/-da Arasındaki Fark
Bağlaç olan “de/da” ile bulunma hâl eki olan “-de/-da” görünüş bakımından birbirine benzese de görevleri ve yazımları farklıdır.
| Özellik | Bağlaç olan de/da | Ek olan -de/-da |
|---|---|---|
| Yazımı | Ayrı yazılır | Bitişik yazılır |
| Temel anlamı | Dahi, bile, ekleme | Bulunma, yer, zaman veya durum |
| Cümleden çıkarılması | Cümle çoğunlukla anlamlı kalır | Cümlenin yapısı çoğunlukla bozulur |
| Ünlü uyumu | Büyük ünlü uyumuna uyar | Büyük ünlü uyumuna uyar |
| Ünsüz benzeşmesi | Uğramaz | Uğrayabilir |
| Te/ta biçimi | Olmaz | Olabilir |
| Özel isimden sonra | Ayrı ve kesmesiz yazılır | Kesme işaretiyle ayrılır |
| Örnek | Ece de geldi. | Kitap Ece’de kaldı. |
Karşılaştırmalı örnekler farkı daha açık gösterir:
- “Okul da bugün tatil edildi.” → Okul dahi tatil edildi; “da” bağlaçtır.
- “Okulda bugün tören var.” → Törenin bulunduğu yeri bildirir; “-da” ektir.
- “Çocuk da bize baktı.” → Çocuk dahi; bağlaçtır.
- “Çocukta kırmızı bir çanta vardı.” → Çantanın kimde bulunduğunu bildirir; ektir.
- “Bahçe de temizlendi.” → Bahçe dahi; bağlaçtır.
- “Bahçede çocuklar oynuyordu.” → Yer bildirir; ektir.
7. De/Da Bağlacı Örnekleri
Aşağıdaki cümlelerde “de/da” bağlaç görevinde kullanılmış ve ayrı yazılmıştır:
- Ben de yarın sizinle geleceğim.
- Ablam da bu kitabı daha önce okumuş.
- Sen de biraz dinlenmelisin.
- Çocuklar da yarışmaya katılmak istiyor.
- Babam da bu habere çok sevindi.
- Bu soruyu öğretmen de çözemedi.
- Akşam da bizi aramadı.
- Defteri de kalemi de çantasına koydu.
- Çalıştı da sonunda istediği bölümü kazandı.
- Gel de bu manzaraya hayran olma.
- O da bizimle aynı fikirdeydi.
- Yazın da burada kalacakmış.
- Bu yöntem de sorunun çözülmesini sağlamadı.
- Siz de görüşlerinizi bizimle paylaşabilirsiniz.
- Şiir de hikâye de kendine özgü bir anlatıma sahiptir.
Aşağıdaki örneklerde ise “-de/-da” bulunma hâl ekidir ve bitişik yazılmıştır:
- Kitap masada duruyor.
- Çocuklar bahçede oynuyor.
- Anahtar bende kaldı.
- Onu okulda gördüm.
- Yazıda birkaç hata bulunuyor.
- Toplantı saat üçte başlayacak.
- Bu durumda beklemek daha doğru olur.
- Sınıfta kimse kalmamıştı.
8. De/Da’nın Ayrı mı, Bitişik mi Yazıldığı Nasıl Anlaşılır?
De/da yazımı için uygulanabilecek en pratik kontrol sırası şöyledir:
- “De/da”yı cümleden çıkarın.
- Cümle hâlâ doğruysa bağlaç olma ihtimali yüksektir.
- Yerine “dahi” veya “bile” getirmeyi deneyin.
- Bulunma, yer, zaman veya durum anlamı taşıyıp taşımadığına bakın.
- “Te/ta” biçimine dönüşüp dönüşemeyeceğini kontrol edin.
- Özel isimden sonra kesme işareti gerekip gerekmediğini inceleyin.
Örnek:
“Ece de bugün okula gelmedi.”
“Ece bugün okula gelmedi.”
Cümle doğru kaldı. “Ece dahi bugün okula gelmedi.” biçiminde de düşünülebilir. Bu nedenle “de” bağlaçtır ve ayrı yazılır.
“Ece okulda bizi bekliyor.”
“Ece okul bizi bekliyor.”
Cümlenin yapısı bozuldu. Ayrıca “okulda” sözü bulunulan yeri bildirmektedir. Bu nedenle “-da” ektir ve bitişik yazılır.
9. De/Da Bağlacının Özel İsimlerle Kullanımı
Bağlaç olan “de/da”, özel isimlerden sonra geldiğinde ayrı yazılır ve kesme işareti kullanılmaz.
- Ahmet de bizimle gelecek.
- Zeynep de bu haberi duymuş.
- Ankara da yoğun kar yağışından etkilendi.
- Türkiye de toplantıya temsilci gönderdi.
- Orhan Veli de günlük konuşma dilinden yararlanmıştır.
Bulunma hâl eki özel isimlere getirildiğinde ise kesme işareti kullanılır:
- Anahtar Ahmet’te kaldı.
- Zeynep’te eski bir fotoğraf var.
- Ankara’da kar yağıyor.
- Türkiye’de birçok tarihî yapı bulunmaktadır.
- Orhan Veli’de gündelik hayatın izleri görülür.
Aradaki anlam farkı şöyledir:
“Ankara da bu karardan etkilendi.”
Bu cümlede Ankara, karardan etkilenen diğer yerlere eklenmiştir. “Da” bağlaçtır.
“Ankara’da bugün toplantı yapılacak.”
Bu cümlede toplantının yapılacağı yer Ankara’dır. “-da” bulunma hâl ekidir.
10. De/Da Bağlacında Ünlü Uyumu ve Ünsüz Benzeşmesi
Bağlaç olan “de/da”, kendisinden önceki sözcüğün son ünlüsüne göre büyük ünlü uyumuna uyar.
Kalın ünlülerden sonra “da” kullanılır:
- O da geldi.
- Çocuklar da sevindi.
- Kitaplar da masadaydı.
- Yolcular da bekliyordu.
İnce ünlülerden sonra “de” kullanılır:
- Biz de geldik.
- Öğrenciler de sevindi.
- Gül de bahçede açmıştı.
- Köylüler de toplantıya katıldı.
Bağlaç olan “de/da”, sert ünsüzle biten bir sözcükten sonra gelse bile “te/ta”ya dönüşmez:
- Doğru: Kitap da oldukça ilgi çekiciydi.
- Yanlış: Kitap ta oldukça ilgi çekiciydi.
- Doğru: Çocuk da bizimle geldi.
- Yanlış: Çocuk ta bizimle geldi.
- Doğru: Ağaç da fırtınada zarar görmüş.
- Yanlış: Ağaç ta fırtınada zarar görmüş.
Ek olan “-de/-da” ise ünsüz benzeşmesine uğrayabilir:
- kitapta
- çocukta
- ağaçta
- sınıfta
- sokakta
11. İki De/Da’nın Yan Yana Kullanımı
Bazı cümlelerde ek olan “-de/-da” ile bağlaç olan “de/da” yan yana gelebilir. Bu kullanım yanlış değildir.
Örnek:
“Evde de kimse yoktu.”
- ev-de: Bulunma hâl ekidir ve bitişik yazılır.
- de: “Evde dahi” anlamındaki bağlaçtır ve ayrı yazılır.
Başka örnekler:
- Okulda da toplantı yapılacak.
- Ankara’da da hava soğudu.
- Masada da birkaç kitap vardı.
- Bahçede de çocuklar oynuyordu.
- Sende de aynı kitaptan var mı?
- Dolapta da temiz bardak kalmamış.
“Ankara’da da kar yağıyor.” cümlesindeki ilk “-da” Ankara’ya gelen bulunma hâl ekidir. İkinci “da” ise Ankara’yı kar yağan diğer yerlere ekleyen bağlaçtır.
Bu örnekler, “de/da gördüğümüz her yerde yalnızca ayrı veya yalnızca bitişik yazılır” biçimindeki ezberin yetersiz olduğunu gösterir. Her kullanım ayrı ayrı incelenmelidir.
12. Ben de mi, Bende mi?
“Ben de” ve “bende” ifadelerinin ikisi de doğrudur ancak anlamları farklıdır.
Ben de
“Ben dahi” anlamı taşır. Buradaki “de” bağlaç olduğu için ayrı yazılır.
- Ben de sizinle geleceğim.
- Ben de bu filmi daha önce izledim.
- Ben de aynı soruyu sormak istiyordum.
Bende
Bir şeyin kişide bulunduğunu bildirir. Buradaki “-de” bulunma hâl ekidir ve bitişik yazılır.
- Anahtar bende kaldı.
- Bu kitabın eski baskısı bende var.
- Aradığın belgeler bende değil.
Benzer ayrımlar başka kişi zamirlerinde de görülür:
- Sen de geldin. → Sen dahi geldin.
- Anahtar sende kaldı. → Anahtar senin yanında.
- O da biliyor. → O dahi biliyor.
- Kitap onda kaldı. → Kitap onun yanında.
Soru cümlelerinde de anlam belirleyicidir:
- Sen de mi geldin? → Başkalarına ek olarak sen de geldin mi?
- Anahtar sende mi? → Anahtar senin yanında mı?
13. De/Da Bağlacında Virgül Kullanımı
Bağlama veya pekiştirme görevinde kullanılan “de/da” bağlacından sonra virgül konmaz.
Yanlış: “Ahmet de, bizimle gelecek.”
Doğru: “Ahmet de bizimle gelecek.”
Tekrarlı kullanılan “de… de” bağlacının bağladığı unsurlar arasına da virgül getirilmez:
Yanlış: “Ali de, Ayşe de toplantıya katıldı.”
Doğru: “Ali de Ayşe de toplantıya katıldı.”
Başka örnekler:
- Kitabı da defteri de çantasına koydu.
- Çay da kahve de içmedi.
- Öğretmenler de öğrenciler de salonda toplandı.
- Şiir de roman da kendine özgü bir yapıya sahiptir.
Bu kullanım, ekleme anlamı taşıyan ve bağlacı ile yakınlık gösterir. Ancak “Ali ve Ayşe geldi.” cümlesi iki kişinin birlikte geldiğini bildirirken “Ali de Ayşe de geldi.” cümlesi her iki kişiyi özellikle vurgular.
14. De/Da Bağlacının Cümledeki Görevi
De/da bağlacı tek başına bir cümle ögesi değildir. Özne, nesne, yer tamlayıcısı veya zarf tümleci olarak değerlendirilmez. Görevi, kendisinden önceki unsuru cümledeki başka kişi, varlık veya durumlara eklemek ve anlamı güçlendirmektir.
Örnek:
“Ece de toplantıya katıldı.”
Bu cümlenin öznesi “Ece”dir. “De” bağlacı öznenin bir parçası veya ayrı bir öge değildir; Ece’yi toplantıya katılan diğer kişilere ekler.
“Kitabı da çantasına koydu.”
Cümlenin nesnesi “kitabı”dır. “Da” bağlacı kitabın başka nesnelere eklendiğini bildirir ancak tek başına nesne değildir.
15. De/Da ile Diğer Bağlaçlar Arasındaki Fark
De/da bağlacı ekleme ve pekiştirme anlamı taşır. Diğer bağlaçlar ise farklı anlam ilişkileri kurabilir.
| Bağlaç | Kurduğu temel ilişki |
|---|---|
| De/da | Ekleme, katılma ve pekiştirme |
| Ve | Birlikte bulunma ve sıralama |
| İle | Birliktelik veya bağlama |
| Veya / ya da | Seçenek ve tercih |
| Ama / fakat | Karşıtlık |
| Ancak | Karşıtlık veya sınırlama |
| Çünkü | Neden ve gerekçe |
“Ece de Mert de geldi.” cümlesinde iki kişi ayrı ayrı vurgulanmıştır.
“Ece ve Mert geldi.” cümlesinde ise kişiler ve bağlacı ile birlikte sıralanmıştır.
“Ece ile Mert geldi.” cümlesindeki ile bağlacı birliktelik veya bağlama anlamı oluşturur.
“Ece veya Mert gelecek.” cümlesinde veya ve ya da bağlacı seçenek bildirir.
“Ece geldi ancak Mert gelmedi.” cümlesindeki ancak bağlacı ise karşıtlık oluşturur.
16. TYT Türkçe’de De/Da Bağlacı
TYT Türkçe’de de/da konusu çoğunlukla yazım kuralları, sözcük türleri ve cümlede anlam sorularında karşımıza çıkar.
Sorularda şu noktalar üzerinde durulabilir:
- Bağlaç olan “de/da”nın ayrı yazılması
- Bulunma hâl eki olan “-de/-da”nın bitişik yazılması
- Özel isimlerde kesme işaretinin kullanımı
- Bağlacın “te/ta” biçimine dönüşmemesi
- “Dahi” ve “bile” anlamının belirlenmesi
- Cümleden çıkarma yönteminin uygulanması
- Yan yana kullanılan iki de/da’nın görevlerinin bulunması
- De/da bağlacından sonra gereksiz virgül kullanılması
- Bağlacın cümleye kattığı anlamın belirlenmesi
Örnek:
“Ankara’da da etkili olan yağış, ulaşımda aksamalara yol açtı.”
Bu cümlede iki farklı kullanım vardır:
- Ankara’da: Bulunma hâl eki, bitişik ve kesme işaretiyle yazılmıştır.
- da: Bağlaç, kendisinden önceki sözcükten ayrı yazılmıştır.
Bu tür sorularda bütün “de/da”lar aynı görevde kabul edilmemeli, her biri ayrı ayrı incelenmelidir.
17. De/Da Yazımında Sık Yapılan Hatalar
De/da yazımında en sık karşılaşılan hatalar şunlardır:
- Bağlaç olan “de/da”yı sözcüğe bitişik yazmak
- Bulunma hâl ekini sözcükten ayrı yazmak
- Bağlacı “te/ta” biçiminde kullanmak
- Özel isimden sonraki bağlacı kesme işaretiyle ayırmak
- Özel isme gelen bulunma hâl ekinde kesme işaretini kullanmamak
- Cümleden çıkarma yöntemini tek başına kesin bir kural sanmak
- Yan yana gelen iki de/da’nın ikisini de aynı görevde kabul etmek
- Tekrarlı “de… de” bağlacında virgül kullanmak
- “Ben de” ile “bende” arasındaki anlam farkını gözden kaçırmak
Yanlış: “Bende sizinle geliyorum.”
Doğru: “Ben de sizinle geliyorum.”
Yanlış: “Kitap ben de kaldı.”
Doğru: “Kitap bende kaldı.”
Yanlış: “Mehmet’te toplantıya katıldı.”
Doğru: “Mehmet de toplantıya katıldı.”
Yanlış: “Mehmetde eski bir fotoğraf var.”
Doğru: “Mehmet’te eski bir fotoğraf var.”
Yanlış: “Çocuk ta bizimle gelecek.”
Doğru: “Çocuk da bizimle gelecek.”
18. De/Da Bağlacı Konu Özeti
| Özellik | Açıklama |
|---|---|
| Sözcük türü | Bağlaç |
| Temel anlamı | Dahi, bile, ekleme ve pekiştirme |
| Yazımı | Ayrı |
| Biçimleri | De ve da |
| Ünlü uyumu | Büyük ünlü uyumuna uyar |
| Ünsüz benzeşmesi | Uğramaz |
| Te/ta olur mu? | Hayır |
| Özel isimden sonra | Ayrı ve kesme işareti kullanılmadan yazılır |
| Cümleden çıkarılırsa | Yapı çoğunlukla bozulmaz, anlam daralır |
| Cümle ögesi mi? | Hayır |
| Tekrarlı kullanımı | De… de |
19. Açıklamalı Mini Test
Soru 1
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “de/da” bağlaç görevinde kullanılmıştır?
A) Çocuklar bahçede oynuyordu.
B) Anahtar masada kaldı.
C) Ece de bizimle gelecek.
D) Toplantı üçte başlayacak.
E) Kitap bende bulunuyor.
Cevap: C
Açıklama: “Ece de bizimle gelecek.” cümlesindeki “de”, “Ece dahi” anlamı taşır ve ayrı yazılan bir bağlaçtır.
Soru 2
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde de/da’nın yazımı yanlıştır?
A) Ben de bu kitabı okudum.
B) Çocuklar da yarışmaya katıldı.
C) Ahmet’te bizimle geldi.
D) Anahtar Ahmet’te kaldı.
E) Okulda bugün tören var.
Cevap: C
Açıklama: “Ahmet” diğer kişilere eklendiği için burada bağlaç olan “de” kullanılmalıdır. Doğru yazım “Ahmet de bizimle geldi.” biçimindedir.
Soru 3
“Evde de kimse kalmamıştı.” cümlesindeki de/da’ların görevleri sırasıyla hangisidir?
A) Bağlaç – bağlaç
B) Ek – bağlaç
C) Bağlaç – ek
D) Ek – ek
E) Edat – bağlaç
Cevap: B
Açıklama: “Evde” sözcüğündeki ilk “-de” bulunma hâl ekidir. İkinci “de” ise “evde dahi” anlamı taşıyan bağlaçtır.
Soru 4
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bağlaç olan “de/da” yanlış biçimde ünsüz benzeşmesine uğratılmıştır?
A) Kitap da oldukça sürükleyiciydi.
B) Çocuk da bizimle geldi.
C) Ağaç ta fırtınada zarar görmüş.
D) Sınıf da bugün boştu.
E) Sokak da sessizliğe bürünmüştü.
Cevap: C
Açıklama: Bağlaç olan “de/da” hiçbir zaman “te/ta” biçimine dönüşmez. Doğru yazım “Ağaç da fırtınada zarar görmüş.” olmalıdır.
Soru 5
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde gereksiz virgül kullanılmıştır?
A) Ali de Ayşe de toplantıya katıldı.
B) Defteri de kalemi de çantasına koydu.
C) Ece de, bizimle gelecek.
D) Şiir de roman da kendine özgüdür.
E) Öğretmenler de öğrenciler de salondaydı.
Cevap: C
Açıklama: Bağlama görevindeki “de”den sonra virgül kullanılmaz. Doğru cümle “Ece de bizimle gelecek.” biçimindedir.
20. Sık Sorulan Sorular
De/da bağlacı nasıl yazılır?
Bağlaç olan “de/da” kendisinden önceki sözcükten ayrı yazılır: “Ben de geliyorum.”
De/da’nın bağlaç olduğu nasıl anlaşılır?
Cümleden çıkarıldığında cümlenin temel yapısı bozulmuyorsa ve yerine “dahi” veya “bile” getirilebiliyorsa büyük olasılıkla bağlaçtır.
Bağlaç olan de/da, te/ta olur mu?
Hayır. Bağlaç olan “de/da” ünsüz benzeşmesine uğramaz ve hiçbir zaman “te/ta” biçimine dönüşmez.
Ek olan -de/-da nasıl yazılır?
Bulunma hâl eki olan “-de/-da” getirildiği sözcüğe bitişik yazılır: evde, okulda, sokakta, sınıfta.
Ben de mi, bende mi doğru?
İki kullanım da anlamına göre doğrudur. “Ben de” ifadesi “ben dahi”, “bende” ise “benim üzerimde veya yanımda” anlamı taşır.
Özel isimlerden sonra de/da nasıl yazılır?
Bağlaçsa ayrı ve kesme işareti kullanılmadan yazılır: “Ayşe de geldi.” Ekse kesme işaretiyle ayrılır: “Kitap Ayşe’de kaldı.”
Ankara’da da yazımı doğru mudur?
Evet. “Ankara’da da” ifadesindeki ilk “-da” bulunma hâl eki, ikinci “da” bağlaçtır.
De/da bağlacından sonra virgül konur mu?
Bağlama veya pekiştirme görevindeki “de/da”dan sonra virgül konmaz: “Ahmet de bizimle gelecek.”
De/da cümlenin bir ögesi midir?
Hayır. Bağlaç olan “de/da” tek başına cümle ögesi sayılmaz. Cümledeki unsurlar arasında ekleme ve pekiştirme ilişkisi kurar.
21. Sonuç
De/da bağlacı, cümleye “dahi, bile” anlamı katan; ekleme, katılma ve pekiştirme ilgisi kuran bir bağlaçtır. Kendisinden önceki sözcükten her zaman ayrı yazılır, büyük ünlü uyumuna uyar ancak hiçbir zaman “te/ta” biçimine dönüşmez. Bulunma hâl eki olan “-de/-da” ise sözcüğe bitişik yazılır ve ünsüz benzeşmesine uğrayabilir.
Doğru yazımı belirlemek için de/da’yı cümleden çıkarmak, yerine “dahi” veya “bile” getirmek ve bulunduğu yerde yer ya da durum anlamı taşıyıp taşımadığını incelemek gerekir. Konunun genel bağlantılarını görmek için Türkçe konuları, dil bilgisi ve bağlaçlar yazılarından yararlanılabilir.