Asıl sayı sıfatı, bir ismin sayısını kesin olarak bildiren sayı sıfatıdır. Varlıkların kaç tane olduğunu gösterir ve isme sorulan “kaç?” sorusuna cevap verir. “Üç öğrenci”, “beş kitap”, “on soru” gibi kullanımlarda sayı bildiren kelime, kendisinden sonra gelen ismin sayısını belirtir.
Asıl sayı sıfatları, Sayı Sıfatı konusunun en temel alt başlıklarından biridir. Çünkü diğer sayı sıfatları sıra, paylaştırma, topluluk ya da kesir anlamı taşırken asıl sayı sıfatları doğrudan varlıkların sayısını bildirir.
Bu konu, Belirtme Sıfatları içinde yer alan sayı sıfatlarıyla ilgilidir. Sayı sıfatlarını doğru anlamak için Sıfatlar konusundaki temel sıfat bilgisini ve Sıfat Tamlaması yapısını bilmek gerekir.
İçindekiler
- Asıl Sayı Sıfatı Nedir?
- Asıl Sayı Sıfatının Özellikleri
- Asıl Sayı Sıfatı Nasıl Bulunur?
- Asıl Sayı Sıfatı Örnekleri
- Asıl Sayı Sıfatı ile Sıra Sayı Sıfatı Arasındaki Fark
- Asıl Sayı Sıfatı ile Üleştirme Sayı Sıfatı Arasındaki Fark
- Asıl Sayı Sıfatı ile Belgisiz Sıfat Arasındaki Fark
- Asıl Sayı Sıfatı ile Zamir Arasındaki Fark
- Asıl Sayı Sıfatı ve Sıfat Tamlaması İlişkisi
- TYT Türkçe’de Asıl Sayı Sıfatı Nasıl Sorulur?
- Asıl Sayı Sıfatlarında Sık Yapılan Hatalar
- Açıklamalı Mini Test
- Sık Sorulan Sorular
- Sonuç
1. Asıl Sayı Sıfatı Nedir?
Asıl sayı sıfatı, bir ismin sayısını kesin olarak belirten sıfattır. Bu sıfatlar, varlıkların kaç tane olduğunu bildirir.
Örnek:
Üç öğrenci bahçede bekliyordu.
Bu cümlede “üç” kelimesi, “öğrenci” isminin sayısını belirtmiştir. Bu nedenle “üç” kelimesi asıl sayı sıfatıdır.
Başka bir örnek:
Beş kitap aldım.
Bu cümlede “beş” kelimesi, “kitap” isminin sayısını kesin olarak bildirmiştir.
Asıl sayı sıfatlarında önemli nokta, sayı bildiren kelimenin bir ismin önünde kullanılmasıdır. Sayı kelimesi tek başına kullanılırsa sıfat görevinden çıkabilir.
2. Asıl Sayı Sıfatının Özellikleri
Asıl sayı sıfatlarının temel özellikleri şunlardır:
- İsme sorulan “kaç?” sorusuna cevap verir.
- İsmin sayısını kesin olarak bildirir.
- İsimden önce kullanılır.
- Belirsizlik değil, kesin sayı anlamı taşır.
- Bir ismi belirttiğinde sıfat görevindedir.
- Sayı sıfatından sonra gelen isim genellikle çoğul eki almaz.
Örnek:
Dört öğrenci sınıfa girdi.
Bu cümlede “dört” kelimesi, “öğrenci” ismini sayı bakımından belirtmiştir.
Başka bir örnek:
Yirmi sayfa kitap okudum.
Bu cümlede “yirmi” kelimesi, “sayfa” isminin sayısını bildirmiştir.
3. Asıl Sayı Sıfatı Nasıl Bulunur?
Asıl sayı sıfatını bulmak için isme “kaç?” sorusu sorulmalıdır. Alınan cevap kesin bir sayı bildiriyorsa ve bir ismin önünde kullanılmışsa bu kelime asıl sayı sıfatıdır.
Örnek:
İki kalem masanın üzerindeydi.
Kaç kalem?
İki kalem.
Bu cümlede “iki” kelimesi, “kalem” isminin sayısını bildirdiği için asıl sayı sıfatıdır.
Başka bir örnek:
Bahçeye on fidan dikildi.
Kaç fidan?
On fidan.
“On” kelimesi, “fidan” isminin sayısını kesin olarak belirttiği için asıl sayı sıfatıdır.
4. Asıl Sayı Sıfatı Örnekleri
Aşağıdaki cümlelerde asıl sayı sıfatları koyu yazılmıştır:
- Üç çocuk parkta oynuyordu.
- Beş soru çözdüm.
- On öğrenci yarışmaya katıldı.
- İki masa sınıfa taşındı.
- Altı elma sepete kondu.
- Yirmi sayfa kitap okudum.
- Bir kalem yere düştü.
- Dört arkadaş sinemaya gitti.
- Sekiz işçi çalışıyordu.
- Otuz kişi toplantıya katıldı.
Bu örneklerde sayı bildiren kelimeler, kendilerinden sonra gelen isimlerin sayısını belirtmiştir.
5. Asıl Sayı Sıfatı ile Sıra Sayı Sıfatı Arasındaki Fark
Asıl sayı sıfatı, ismin kaç tane olduğunu bildirir. [Sıra Sayı Sıfatı] ise ismin kaçıncı sırada olduğunu belirtir.
| Tür | Soru | Örnek | Açıklama |
|---|---|---|---|
| Asıl sayı sıfatı | Kaç? | üç öğrenci | Öğrenci sayısını bildirir. |
| Sıra sayı sıfatı | Kaçıncı? | üçüncü öğrenci | Öğrencinin sırasını bildirir. |
Örnek:
Üç öğrenci sınıfa girdi.
Bu cümlede “üç” kelimesi asıl sayı sıfatıdır.
Başka bir örnek:
Üçüncü öğrenci sınıfa girdi.
Bu cümlede “üçüncü” kelimesi sıra sayı sıfatıdır.
6. Asıl Sayı Sıfatı ile Üleştirme Sayı Sıfatı Arasındaki Fark
Asıl sayı sıfatı doğrudan sayı bildirir. [Üleştirme Sıfatı] ise paylaştırma anlamı taşır.
| Tür | Örnek | Açıklama |
|---|---|---|
| Asıl sayı sıfatı | iki kitap | Kitap sayısını bildirir. |
| Üleştirme sayı sıfatı | ikişer kitap | Paylaştırma anlamı taşır. |
Örnek:
Öğrencilere iki kitap verildi.
Bu cümlede “iki” kelimesi asıl sayı sıfatıdır.
Başka bir örnek:
Öğrencilere ikişer kitap verildi.
Bu cümlede “ikişer” kelimesi üleştirme sayı sıfatıdır.
7. Asıl Sayı Sıfatı ile Belgisiz Sıfat Arasındaki Fark
Asıl sayı sıfatı kesin sayı bildirir. Belgisiz Sıfat ise varlığın sayısını ya da miktarını kesin olarak belirtmez.
| Tür | Örnek | Açıklama |
|---|---|---|
| Asıl sayı sıfatı | beş öğrenci | Kesin sayı bildirir. |
| Belgisiz sıfat | birkaç öğrenci | Kesin sayı bildirmez. |
Örnek:
Beş öğrenci bahçedeydi.
Bu cümlede “beş” kelimesi kesin sayı bildirdiği için asıl sayı sıfatıdır.
Başka bir örnek:
Birkaç öğrenci bahçedeydi.
Bu cümlede “birkaç” kelimesi kesin sayı bildirmediği için belgisiz sıfattır.
8. Asıl Sayı Sıfatı ile Zamir Arasındaki Fark
Asıl sayı sıfatı bir ismi belirtir. Sayı bildiren kelime tek başına ya da ek alarak ismin yerine kullanılırsa sıfat değil, Zamirler içinde değerlendirilir.
Örnek:
Üç öğrenci geldi.
Bu cümlede “üç” kelimesi “öğrenci” ismini belirttiği için asıl sayı sıfatıdır.
Başka bir örnek:
Üçü geldi.
Bu cümlede “üçü” kelimesi bir ismin yerine kullanılmıştır. Bu nedenle sıfat değil, zamirdir.
Dikkat edilmesi gereken nokta şudur: Sayı bildiren kelime sıfat olabilmek için mutlaka bir ismin önünde bulunmalı ve o ismi belirtmelidir.
9. Asıl Sayı Sıfatı ve Sıfat Tamlaması İlişkisi
Asıl sayı sıfatları, isimlerle birlikte sıfat tamlaması oluşturur. Bu tamlamalarda sayı bildiren kelime sıfat, belirtilen varlık ise isimdir.
Örnek:
Dört kalem
Bu tamlamada “dört” sıfat, “kalem” isimdir. Tamamı bir sıfat tamlamasıdır.
Başka bir örnek:
On iki öğrenci
Bu tamlamada “on iki” asıl sayı sıfatı, “öğrenci” ise isimdir.
Asıl sayı sıfatlarıyla kurulan sıfat tamlamalarında isim genellikle çoğul eki almaz.
**Bu nedenle “beş öğrenciler” değil, “beş öğrenci” denir.
10. TYT Türkçe’de Asıl Sayı Sıfatı Nasıl Sorulur?
TYT Türkçe’de asıl sayı sıfatı genellikle sözcük türleri, sıfatlar ve belirtme sıfatları içinde sorulur. Öğrenciden cümledeki sayı bildiren kelimenin görevini bulması istenebilir.
TYT’de dikkat edilmesi gereken nokta şudur: Sayı bildiren her kelime sıfat değildir. Kelimenin sıfat olabilmesi için bir ismi belirtmesi gerekir.
Örnek:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde asıl sayı sıfatı vardır?
A) Üçü biraz önce geldi.
B) Üç öğrenci biraz önce geldi.
C) Üçüncü öğrenci biraz önce geldi.
D) Öğrencilere üçer kitap verildi.
E) Birkaç öğrenci biraz önce geldi.
Doğru cevap B seçeneğidir. Çünkü “üç” kelimesi “öğrenci” ismini kesin sayı bakımından belirtmiştir.
11. Asıl Sayı Sıfatlarında Sık Yapılan Hatalar
Asıl sayı sıfatları konusunda en sık yapılan hata, sayı bildiren her kelimeyi sıfat sanmaktır. Oysa sayı bildiren kelimenin sıfat olabilmesi için mutlaka bir ismin önünde bulunması gerekir.
Sık yapılan hatalar şunlardır:
- Sayı bildiren kelimeyi tek başına sıfat kabul etmek
- Sıra sayı sıfatı ile asıl sayı sıfatını karıştırmak
- Üleştirme sayı sıfatlarını asıl sayı sıfatı sanmak
- Belgisiz sıfatları kesin sayı bildiriyor gibi değerlendirmek
- Sayı sıfatından sonra gelen isme gereksiz çoğul eki getirmek
| Kullanım | Tür | Açıklama |
|---|---|---|
| iki kitap | Asıl sayı sıfatı | Kitap sayısını bildirir. |
| ikinci kitap | Sıra sayı sıfatı | Sıra bildirir. |
| ikişer kitap | Üleştirme sayı sıfatı | Paylaştırma bildirir. |
| birkaç kitap | Belgisiz sıfat | Kesin sayı bildirmez. |
| ikisi | Zamir | İsmin yerine kullanılmıştır. |
Asıl sayı sıfatı, sayı sıfatlarının yalnızca bir türüdür. Diğer türleri öğrenmek için [Topluluk Sayı Sıfatı] ve [Kesir Sayı Sıfatı] konuları da birlikte incelenmelidir.
12. Açıklamalı Mini Test
Soru 1
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde asıl sayı sıfatı vardır?
A) Üçü de buraya geldi.
B) Üçüncü sırada bekliyordu.
C) Üç öğrenci yarışmaya katıldı.
D) Üçer kalem dağıtıldı.
E) Birkaç kişi dışarı çıktı.
Cevap: C
Açıklama: “Üç öğrenci” ifadesinde “üç” kelimesi, “öğrenci” isminin sayısını kesin olarak bildirmiştir.
Soru 2
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sayı bildiren kelime sıfat değildir?
A) Beş kitap aldım.
B) İki çocuk geldi.
C) Dört masa taşındı.
D) Altısı dışarı çıktı.
E) On öğrenci sınava girdi.
Cevap: D
Açıklama: “Altısı” kelimesi bir ismin yerine kullanılmıştır. Bu nedenle sıfat değil, zamirdir.
Soru 3
“Yedi öğrenci sınıfta bekliyordu.” cümlesinde “yedi” kelimesinin türü nedir?
A) Belgisiz sıfat
B) Asıl sayı sıfatı
C) Sıra sayı sıfatı
D) Üleştirme sayı sıfatı
E) Soru sıfatı
Cevap: B
Açıklama: “Yedi” kelimesi “öğrenci” isminin sayısını kesin olarak bildirmiştir.
Soru 4
Aşağıdaki ifadelerden hangisi asıl sayı sıfatı değildir?
A) iki kalem
B) beş masa
C) on kitap
D) üçüncü sıra
E) dört öğrenci
Cevap: D
Açıklama: “Üçüncü” kelimesi sıra bildirdiği için sıra sayı sıfatıdır.
Soru 5
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde asıl sayı sıfatından sonra gelen isim yanlış kullanılmıştır?
A) Beş öğrenci geldi.
B) Üç kitap aldım.
C) İki masa kırıldı.
D) On çocuk bahçedeydi.
E) Dört öğrenciler sınıfa girdi.
Cevap: E
Açıklama: Sayı sıfatından sonra gelen isim genellikle çoğul eki almaz. Doğru kullanım “dört öğrenci” olmalıdır.
13. Sık Sorulan Sorular
Asıl sayı sıfatı nedir?
Asıl sayı sıfatı, bir ismin sayısını kesin olarak bildiren sıfattır. İsme sorulan “kaç?” sorusuna cevap verir.
Asıl sayı sıfatı nasıl bulunur?
İsme “kaç?” sorusu sorulur. Alınan cevap kesin bir sayı bildiriyor ve ismi belirtiyorsa asıl sayı sıfatıdır.
Her sayı bildiren kelime asıl sayı sıfatı mıdır?
Hayır. Sayı bildiren kelimenin asıl sayı sıfatı olabilmesi için bir ismin önünde bulunması ve o ismi belirtmesi gerekir.
Asıl sayı sıfatından sonra isim çoğul olur mu?
Genellikle olmaz. “Beş öğrenciler” yanlış, “beş öğrenci” doğru kullanımdır.
Asıl sayı sıfatı ile sıra sayı sıfatı arasındaki fark nedir?
Asıl sayı sıfatı “kaç?” sorusuna, sıra sayı sıfatı ise “kaçıncı?” sorusuna cevap verir.
14. Sonuç
Asıl sayı sıfatı, isimlerin sayısını kesin olarak bildiren sayı sıfatıdır. “İki kalem”, “beş öğrenci”, “on kitap” gibi kullanımlarda sayı bildiren kelime, kendisinden sonra gelen ismi belirtir.
Bu konuyu doğru öğrenmek için sayı bildiren kelimenin cümledeki görevine dikkat edilmelidir. Sayı kelimesi bir ismin önündeyse ve o ismin kaç tane olduğunu bildiriyorsa asıl sayı sıfatıdır. Ancak tek başına kullanılmışsa ya da sıra, paylaştırma, belirsizlik anlamı taşıyorsa farklı bir görev üstlenebilir.
Asıl sayı sıfatı, Sayı Sıfatı konusunun en temel türlerinden biridir. Konuyu tam olarak kavrayabilmek için [Sıra Sayı Sıfatı], [Üleştirme Sıfatı], [Topluluk Sayı Sıfatı] ve [Kesir Sayı Sıfatı] konuları da birlikte incelenmelidir.