Sıfat tamlamaları, Dil Bilgisi konusu içinde yer alan ve Türkçede en sık kullanılan tamlama türlerinden biridir. Bir ismin önüne gelen sıfatla birlikte oluşturduğu bu yapılar, isimleri nitelemek veya belirtmek amacıyla kullanılır. Güzel ev, bu kitap, üç öğrenci, bazı insanlar gibi ifadelerde sıfat ve isim birlikte kullanılarak sıfat tamlaması oluşturur. Bu konu, Sıfatlar ve İsim Tamlamaları ile yakından ilişkilidir. TYT Türkçe’de ise özellikle sıfatı, ismi ve tamlamanın türünü ayırt etmeye yönelik sorularla sıkça karşılaşılır.
İçindekiler
- Sıfat Tamlamaları Nedir?
- Sıfat Tamlamalarının Yapısı
- Sıfat Tamlamalarının Özellikleri
- Sıfat Tamlamaları Nasıl Bulunur?
- Sıfat Tamlamaları Çeşitleri
- Sıfat Tamlamaları Örnekleri
- Sıfat Tamlamaları ile İsim Tamlamaları Arasındaki Fark
- Sıfat Tamlamaları ile Takısız İsim Tamlaması Arasındaki Fark
- TYT Türkçe’de Sıfat Tamlamaları Nasıl Sorulur?
- Sıfat Tamlamalarında Sık Yapılan Hatalar
- Açıklamalı Mini Test
- Sık Sorulan Sorular
- Sonuç
1. Sıfat Tamlamaları Nedir?
Sıfat tamlaması, bir sıfatın bir ismi nitelemesi veya belirtmesiyle oluşan kelime grubudur. Bu tamlamalarda sıfat, isimden önce gelir ve ismin nasıl, hangi, kaç, kaçıncı, ne kadar veya nasıl bir varlık olduğunu gösterir.
Örnek:
Güzel bahçe
Bu ifadede “bahçe” isimdir. “Güzel” sözcüğü ise bahçenin nasıl olduğunu belirtir. Bu nedenle “güzel bahçe” bir sıfat tamlamasıdır.
Başka bir örnek:
Üç kalem
Bu ifadede “kalem” isimdir. “Üç” sözcüğü kalemin sayısını belirtir. Bu nedenle “üç kalem” de sıfat tamlamasıdır.
Sıfat tamlamalarında asıl unsur isimdir. Sıfat, ismi açıklayan yardımcı unsur görevindedir. Yani sıfat tek başına tamlamanın merkezi değildir; anlam bakımından isme bağlıdır.
Sıfat tamlaması şu şekilde oluşur:
Sıfat + İsim
Örnek:
Eski defter
Kırmızı araba
Bazı öğrenciler
Şu sokak
Beş soru
Birinci sıra
Bu örneklerin hepsinde ilk sözcük sıfat, ikinci sözcük ise isimdir. Sıfat, ismin anlamını çeşitli yönlerden sınırlandırır veya açıklar.
2. Sıfat Tamlamalarının Yapısı
Sıfat tamlamalarının temel yapısı oldukça basittir. Bir sıfat ve bir isim yan yana gelir. Sıfat önce, isim sonra kullanılır.
Temel yapı şöyledir:
Sıfat + İsim
Örnek:
Yeni kitap
Bu örnekte “yeni” sıfat, “kitap” isimdir. “Yeni kitap” ifadesi ise sıfat tamlamasıdır.
Sıfat tamlamasında isim, tamlanan durumundadır. Sıfat ise ismi niteleyen veya belirten unsurdur. Ancak burada isim tamlamalarında olduğu gibi iyelik eki ya da ilgi eki aranmaz.
Örnek:
Büyük okul
Bu ifadede “okul” sözcüğü isimdir. “Büyük” sözcüğü okulun niteliğini belirtir. Arada herhangi bir ek yoktur. Buna rağmen iki sözcük birlikte anlamlı bir kelime grubu oluşturur.
Sıfat tamlamalarında sıfat tek kelime olabilir:
Örnek:
Mavi gömlek
Sessiz oda
Kalabalık cadde
Sıfat birden fazla sözcükten de oluşabilir:
Örnek:
Çok güzel manzara
Oldukça zor soru
Daha geniş alan
Bu örneklerde “çok güzel”, “oldukça zor”, “daha geniş” ifadeleri birlikte ismi nitelemektedir.
Sıfat tamlamasında isim tekil, çoğul ya da topluluk anlamı taşıyabilir.
Örnek:
Küçük çocuk
Çalışkan öğrenciler
Büyük kalabalık
Burada önemli olan, sıfatın bir ismi nitelemesi ya da belirtmesidir. İsmin tekil veya çoğul olması tamlamanın sıfat tamlaması olmasını değiştirmez.
3. Sıfat Tamlamalarının Özellikleri
Sıfat tamlamalarının en önemli özelliği, bir ismin anlamını tamamlamasıdır. Sıfat, ismi tek başına bırakmaz; onu daha belirgin, daha açık veya daha sınırlı hâle getirir.
Aşağıdaki özellikler sıfat tamlamalarını tanımayı kolaylaştırır:
Sıfat tamlamalarında sıfat isimden önce gelir.
Örnek:
Uzun yol
Burada “uzun” önce, “yol” sonra gelmiştir. “Uzun” sözcüğü yolun niteliğini belirtir.
Sıfat tamlamalarında isim mutlaka bulunur. Çünkü sıfat, ismi nitelemek veya belirtmek için kullanılır.
Örnek:
Sessiz sınıf
Bu ifadede “sınıf” isimdir. Eğer isim olmazsa sıfat tamlaması da oluşmaz.
Sıfat tamlamalarında sıfat, isme sorulan sorulara cevap verir.
Örnek:
Eski ev
“Nasıl ev?” sorusunun cevabı “eski ev” olur. Bu nedenle “eski” sözcüğü sıfattır.
Sıfat tamlamalarında sıfat çekim eki almaz; genellikle yalın hâlde bulunur. Ancak isim çoğul eki, iyelik eki veya hâl eki alabilir.
Örnek:
Güzel evler
Bu kitabı
Üç öğrencinin
Bu örneklerde sıfat değişmeden kalmış, ekler isme gelmiştir.
Sıfat tamlamaları cümlede tek bir kelime grubu gibi görev yapar.
Örnek:
Kırmızı arabayı gördüm.
Bu cümlede “kırmızı arabayı” ifadesi birlikte nesne görevindedir. “Kırmızı” tek başına değil, “araba” ismiyle birlikte anlam kazanmıştır.
4. Sıfat Tamlamaları Nasıl Bulunur?
Sıfat tamlamalarını bulmak için yalnızca ilk kelimenin sıfat olup olmadığına bakmak yeterli değildir. Öncelikle ismi, ardından ismi niteleyen veya belirten sözcüğü tespit etmek gerekir. Son olarak bu iki sözcüğün birlikte bir anlam bütünlüğü oluşturup oluşturmadığı değerlendirilmelidir.
Sıfat tamlamasını bulmak için aşağıdaki adımlar izlenebilir:
4.1. İsmi Belirleme
Sıfat tamlamasının temel unsuru isimdir. Bu nedenle ilk olarak cümlede isim bulunmalıdır.
Örnek:
Bahçede güzel çiçekler açmıştı.
Bu cümlede “çiçekler” isimdir.
Şimdi bu ismi açıklayan sözcüğü bulmamız gerekir.
4.2. İsmi Niteleyen veya Belirten Sözcüğü Bulma
İsim bulunduktan sonra ona “Nasıl?”, “Hangi?”, “Kaç?”, “Kaçıncı?”, “Ne kadar?” gibi sorular yöneltilir.
Sorunun cevabı sıfatı verir.
Örnek:
Yeşil yapraklar rüzgârda sallanıyordu.
“Nasıl yapraklar?” sorusunun cevabı “yeşil”dir.
Bu nedenle “yeşil yapraklar” bir sıfat tamlamasıdır.
Başka bir örnek:
İki öğrenci yarışmayı kazandı.
“Kaç öğrenci?” sorusunun cevabı “iki”dir.
Bu nedenle “iki öğrenci” bir sıfat tamlamasıdır.
Başka bir örnek:
Bu sokakta eskiden oturuyorduk.
“Hangi sokakta?” sorusunun cevabı “bu”dur.
Dolayısıyla “bu sokak” sıfat tamlamasıdır.
4.3. Tamlamayı Birlikte Değerlendirme
Sıfat ile isim birlikte tek bir kavram oluşturuyorsa sıfat tamlaması meydana gelir.
Örnek:
Sessiz kütüphane öğrencilerle doluydu.
Burada “sessiz” sözcüğü tek başına kullanılmamıştır. “Kütüphane” ismini nitelediği için “sessiz kütüphane” bir sıfat tamlamasıdır.
Örnek:
Uzun yol sonunda bitti.
“Uzun yol” birlikte değerlendirilmelidir. “Uzun” sözcüğü “yol” ismini nitelemektedir.
Sıfat Tamlaması Bulurken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Sıfat tamlamalarını bulurken şu noktalara dikkat edilmelidir:
- Önce isim bulunmalıdır.
- İsme soru sorularak sıfat belirlenmelidir.
- Sıfat mutlaka ismi nitelemeli veya belirtmelidir.
- Sıfat ile isim anlam bakımından bir bütün oluşturmalıdır.
- Sıfatın tek başına kullanılması sıfat tamlaması oluşturmaz.
Örnek:
Güzel konuştu.
Burada “güzel” bir ismi nitelemediği için sıfat değildir. Fiili belirttiğinden zarf görevindedir.
Örnek:
Güzel kız konuştu.
Bu cümlede ise “güzel” sözcüğü “kız” ismini nitelediği için sıfattır. “Güzel kız” sıfat tamlamasıdır.
5. Sıfat Tamlamaları Çeşitleri
Sıfat tamlamaları, tamlamayı oluşturan sıfatın türüne göre iki ana grupta incelenebilir. Birinci grupta niteleme sıfatlarıyla kurulan tamlamalar, ikinci grupta ise belirtme sıfatlarıyla kurulan tamlamalar yer alır.
5.1. Niteleme Sıfatlarıyla Kurulan Sıfat Tamlamaları
Niteleme sıfatları, ismin rengini, biçimini, durumunu, niteliğini veya çeşitli özelliklerini bildirir.
Bu tür tamlamalarda isme “Nasıl?” sorusu yöneltilir.
Örnek:
Mavi gökyüzü
Nasıl gökyüzü?
Mavi gökyüzü
Örnek:
Eski ev
Nasıl ev?
Eski ev
Örnek:
Sessiz mahalle
Nasıl mahalle?
Sessiz mahalle
Örnek:
Yumuşak yastık
Nasıl yastık?
Yumuşak yastık
Örnek:
Geniş cadde
Nasıl cadde?
Geniş cadde
Niteleme sıfatlarıyla kurulan sıfat tamlamaları günlük dilde en sık kullanılan tamlama türüdür.
5.2. Belirtme Sıfatlarıyla Kurulan Sıfat Tamlamaları
Belirtme sıfatları, ismin niteliğini değil; hangi varlık olduğunu, sayısını, miktarını veya sırasını bildirir.
Bu grupta İşaret Sıfatı, Belgisiz Sıfat, Soru Sıfatı ve Sayı Sıfatı yer alır.
İşaret Sıfatıyla Kurulan Sıfat Tamlamaları
İşaret sıfatları ismin hangi varlık olduğunu gösterir.
Örnek:
Bu ev
Şu masa
O çocuk
Her üçü de sıfat tamlamasıdır.
Belgisiz Sıfatla Kurulan Sıfat Tamlamaları
Belgisiz sıfatlar ismin miktarını veya kapsamını kesin olarak belirtmez.
Örnek:
Bazı öğrenciler
Bütün insanlar
Birkaç soru
Herhangi bir gün
Hiçbir hata
Bu ifadelerin tamamı sıfat tamlamasıdır.
Soru Sıfatıyla Kurulan Sıfat Tamlamaları
Soru sıfatları isim hakkında soru sormak amacıyla kullanılır.
Örnek:
Hangi kitap?
Kaç kişi?
Ne kadar su?
Kaçıncı kat?
Bu örneklerin tamamında soru sözcüğü ismi belirttiği için sıfat tamlaması oluşmuştur.
Sayı Sıfatlarıyla Kurulan Sıfat Tamlamaları
Sayı sıfatları, ismin sayısını veya sırasını bildirir.
Örnek:
İki kalem
Birinci sınıf
Yarım ekmek
Üçer öğrenci
İkiz kardeş
Bu örneklerde kullanılan sayı bildiren sözcüklerin tamamı ismi belirttiği için oluşan yapılar sıfat tamlamasıdır.
Görüldüğü gibi niteleme ve belirtme sıfatlarının tamamı, bir isimle birlikte kullanıldığında sıfat tamlaması oluşturabilir. Bu nedenle sıfat tamlamalarını doğru belirleyebilmek için önce kullanılan sıfatın türünü tanımak büyük önem taşır.
6. Sıfat Tamlamaları Örnekleri
Sıfat tamlamaları, günlük konuşmalarda ve yazılı metinlerde en sık kullanılan kelime gruplarından biridir. Bir ismi niteleyen veya belirten her sıfat, isimle birlikte kullanıldığında sıfat tamlaması oluşturur. Bu nedenle sıfat tamlamaları yalnızca dil bilgisi konusu değil, aynı zamanda etkili anlatımın da temel unsurlarından biridir.
6.1. Günlük Hayattan Sıfat Tamlaması Örnekleri
Aşağıdaki örneklerde koyu yazılan ifadeler sıfat tamlamasıdır.
- Sıcak çay masanın üzerinde duruyordu.
- Sabah soğuk hava herkesi şaşırttı.
- Bahçeye küçük bir kedi girdi.
- Dedem eski saatini bana hediye etti.
- Parkta uzun ağaçlar gökyüzünü kapatıyordu.
- Öğretmenimiz bize zor sorular yöneltti.
- Markette taze meyveler satılıyordu.
- Akşam güzel bir film izledik.
- Bu yol şehir merkezine çıkıyor.
- Şu bina geçen yıl yapıldı.
- Bazı öğrenciler erken geldi.
- Bütün sınıf etkinliğe katıldı.
- Üç arkadaş birlikte çalıştı.
- Birinci takım turnuvayı kazandı.
- Yarım ekmek yeterli oldu.
Bu örneklerde görüldüğü gibi sıfatlar bazen ismin niteliğini, bazen de hangi varlık olduğunu, sayısını veya miktarını belirtmektedir.
6.2. TYT Tarzı Sıfat Tamlaması Örnekleri
TYT Türkçe sorularında sıfat tamlamaları çoğu zaman doğrudan sorulmaz. Bunun yerine cümle içinde geçen tamlamanın türü ya da sıfatın görevi sorgulanır.
Örnek 1
Yaşlı adam, eski evinin önünde uzun süre bekledi.
Bu cümlede bulunan sıfat tamlamaları şunlardır:
- Yaşlı adam
- Eski ev
“Uzun süre” ise sıfat tamlaması değildir. Burada “uzun” sözcüğü “süre” ismini nitelediği için aslında bu ifade de sıfat tamlamasıdır. Dolayısıyla cümlede üç farklı sıfat tamlaması bulunmaktadır.
Örnek 2
Bu genç öğretmen öğrencilerine ilginç hikâyeler anlattı.
Sıfat tamlamaları:
- Bu öğretmen
- Genç öğretmen
- İlginç hikâyeler
Burada “bu genç öğretmen” ifadesi iç içe geçmiş bir sıfat tamlaması görünümündedir. “Bu” ve “genç” sözcüklerinin ikisi de “öğretmen” ismini belirtmektedir.
Örnek 3
Küçük çocuk kırmızı balonunu kaybetti.
Sıfat tamlamaları:
- Küçük çocuk
- Kırmızı balon
Örnek 4
Beş öğrenci zor soruları kısa sürede çözdü.
Sıfat tamlamaları:
- Beş öğrenci
- Zor sorular
- Kısa süre
Bu tür örnekler TYT’de sıkça kullanılmaktadır.
7. Sıfat Tamlamaları ile İsim Tamlamaları Arasındaki Fark
Sıfat tamlamaları ile isim tamlamaları birbirine benzese de kuruluşları ve görevleri bakımından farklı yapılardır. TYT Türkçe’de en çok karıştırılan konuların başında bu iki tamlama gelir.
| Özellik | Sıfat Tamlaması | İsim Tamlaması |
|---|---|---|
| İlk sözcük | Sıfat | İsim |
| İkinci sözcük | İsim | İsim |
| Görevi | İsmi niteler veya belirtir | İki isim arasında aitlik ilişkisi kurar |
| Ek kullanımı | Genellikle ek almaz | İlgi ve iyelik ekleri bulunabilir |
Örnek:
Yeşil kalem
“Yeşil” sıfattır.
“Kalem” isimdir.
Bu nedenle sıfat tamlamasıdır.
Örnek:
Okulun bahçesi
“Okul” isimdir.
“Bahçe” isimdir.
İki isim arasında aitlik ilişkisi kurulduğu için belirtili isim tamlamasıdır.
Örnek:
Demir kapı
İlk bakışta sıfat tamlaması gibi görünse de “demir” burada isim görevindedir. “Kapının demirden yapıldığını” bildirir.
Bu nedenle birçok kaynakta takısız isim tamlaması olarak kabul edilir.
İşte öğrencilerin en fazla hata yaptığı nokta da burasıdır.
8. Sıfat Tamlamaları ile Takısız İsim Tamlaması Arasındaki Fark
Sıfat tamlamaları ile takısız isim tamlamaları şekil bakımından birbirine çok benzer. Her ikisinde de iki sözcük yan yana bulunur ve herhangi bir tamlama eki kullanılmaz. Ancak kelimelerin görevleri farklıdır.
Sıfat Tamlamasında İlk Sözcük Sıfattır
Örnek:
Büyük ev
“Nasıl ev?”
“Büyük ev.”
“Büyük” sözcüğü sıfattır.
Dolayısıyla bu yapı sıfat tamlamasıdır.
Takısız İsim Tamlamasında İlk Sözcük İsimdir
Örnek:
Taş duvar
Duvarın hangi maddeden yapıldığını bildirir.
“Taş” sözcüğü sıfat değil, isimdir.
Bu nedenle yapı takısız isim tamlamasıdır.
Örnek:
Cam bardak
Altın yüzük
Tahta masa
Demir kapı
Bu örneklerde ilk sözcükler isimdir. Malzemeyi veya yapıldığı maddeyi bildirdikleri için sıfat değil isim görevindedir.
Karşılaştırma Tablosu
| Sıfat Tamlaması | Takısız İsim Tamlaması |
|---|---|
| Büyük ev | Taş ev |
| Güzel bahçe | Ahşap masa |
| Eski bina | Demir kapı |
| Uzun yol | Cam şişe |
Ayırt etme yöntemi:
İlk sözcük gerçekten bir nitelik bildiriyorsa sıfat tamlamasıdır.
İlk sözcük bir maddeyi, türü veya cinsi bildiriyorsa takısız isim tamlamasıdır.
Bu ayrımı yapabilmek için Takısız İsim Tamlaması konusunun da iyi bilinmesi gerekir.
9. TYT Türkçe’de Sıfat Tamlamaları Nasıl Sorulur?
TYT Türkçe’de sıfat tamlamaları çoğu zaman tek başına bir konu olarak değil, sıfatlar, sözcük türleri ve tamlamalar konularıyla birlikte sorulur. Sorularda öğrenciden sıfat tamlamasını bulması, tamlamanın türünü belirlemesi veya sıfatın görevini ayırt etmesi istenir.
Bu nedenle yalnızca tanımı ezberlemek yeterli değildir. Sıfatın cümlede hangi ismi nitelediğini veya belirttiğini doğru tespit etmek gerekir.
TYT’de en sık karşılaşılan soru tipleri şunlardır:
- Sıfat tamlamasını bulma
- Bir cümledeki sıfatın görevini belirleme
- Sıfat tamlaması ile isim tamlamasını ayırt etme
- Takısız isim tamlaması ile sıfat tamlamasını karşılaştırma
- Birden fazla sıfatın aynı ismi nitelemesini değerlendirme
Örnek Soru
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat tamlaması vardır?
A) Kitabın kapağı yıpranmıştı.
B) Güzel manzara herkesi etkiledi.
C) Okulun bahçesi temizdi.
D) Çocuğun oyuncağı kırılmış.
Cevap: B
Açıklama: “Güzel manzara” ifadesinde “güzel” sözcüğü “manzara” ismini nitelediği için sıfat tamlaması vardır.
Örnek Soru
Aşağıdaki ifadelerden hangisi takısız isim tamlamasıdır?
A) Eski bina
B) Uzun yol
C) Demir kapı
D) Güzel çocuk
Cevap: C
Açıklama: “Demir” sözcüğü sıfat değil isim görevindedir. Kapının yapıldığı maddeyi bildirdiği için yapı takısız isim tamlamasıdır.
Örnek Soru
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birden fazla sıfat aynı ismi belirtmektedir?
A) Bu çalışkan öğrenci ödül aldı.
B) Kapı yavaşça açıldı.
C) Çocuk hızlı koştu.
D) Akşam hava serinledi.
Cevap: A
Açıklama: “Bu” ve “çalışkan” sözcüklerinin ikisi de “öğrenci” ismini belirtmektedir.
Bu tür sorularda önce ismi bulmak, ardından isme bağlı olan sıfatları belirlemek doğru sonuca ulaşmayı kolaylaştırır.
10. Sıfat Tamlamalarında Sık Yapılan Hatalar
Sıfat tamlamaları öğrenilmesi kolay görünse de uygulamada öğrencilerin sık hata yaptığı konular arasındadır. Özellikle isim tamlamaları ve takısız isim tamlamalarıyla karıştırılması yanlış cevaplara neden olabilir.
En sık yapılan hatalar şunlardır:
Her İki Kelimelik Yapıyı Sıfat Tamlaması Sanmak
Yan yana bulunan her iki sözcük sıfat tamlaması oluşturmaz.
Yanlış değerlendirme:
Demir kapı → Sıfat tamlaması
Doğru değerlendirme:
Demir kapı → Takısız isim tamlaması
Çünkü “demir” sözcüğü sıfat değil isimdir.
Sıfat ile Zarfı Karıştırmak
Bir sözcük bazen sıfat, bazen zarf olabilir.
Örnek:
Güzel çocuk
Burada “güzel” sıfattır.
Örnek:
Güzel konuştu.
Burada “güzel” fiili belirttiği için zarftır.
Bu nedenle önce sözcüğün ismi mi, fiili mi nitelediğine bakılmalıdır.
İsmi Bulmadan Sıfatı Belirlemeye Çalışmak
Öğrenciler bazen doğrudan sıfatı arar. Oysa doğru yöntem önce ismi bulmaktır.
Örnek:
Mavi gömlek dolaptaydı.
Önce “gömlek” ismi bulunur.
Ardından “Nasıl gömlek?” sorusu sorulur.
Cevap “mavi” olduğundan “mavi gömlek” sıfat tamlamasıdır.
Birden Fazla Sıfatı Fark Edememek
Bir isim birden fazla sıfat tarafından nitelenebilir.
Örnek:
Bu güzel ev
Burada hem “bu” hem de “güzel” sözcüğü “ev” ismini belirtmektedir.
Dolayısıyla tek isim, iki farklı sıfat tarafından açıklanmaktadır.
Tamlamayı Parçalayarak İncelemek
Sıfat tamlaması tek bir kelime grubu olarak değerlendirilmelidir.
Örnek:
Küçük çocuk parkta oynuyor.
“Küçük” sözcüğünü tek başına değerlendirmek doğru değildir.
Doğru inceleme “küçük çocuk” şeklinde yapılmalıdır.
11. Açıklamalı Mini Test
Soru 1
Aşağıdaki ifadelerin hangisi sıfat tamlamasıdır?
A) Okulun kapısı
B) Eski ev
C) Demir kapı
D) Kitabın sayfası
Cevap: B
Açıklama: “Eski” sözcüğü “ev” ismini nitelediği için sıfat tamlamasıdır.
Soru 2
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sayı sıfatıyla kurulmuş bir sıfat tamlaması vardır?
A) Bu ev çok eskiydi.
B) Üç öğrenci yarışmayı kazandı.
C) Demir kapı kapandı.
D) Kitabın kapağı yırtıldı.
Cevap: B
Açıklama: “Üç öğrenci” sayı sıfatıyla kurulmuş bir sıfat tamlamasıdır.
Soru 3
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birden fazla sıfat aynı ismi belirtmektedir?
A) Bu güzel şehir beni etkiledi.
B) Çocuk sessizce yürüdü.
C) Yağmur aniden başladı.
D) Öğretmen sınıfa girdi.
Cevap: A
Açıklama: “Bu” ve “güzel” sözcükleri aynı isim olan “şehir”i belirtmektedir.
Soru 4
Aşağıdakilerden hangisi takısız isim tamlamasıdır?
A) Büyük bahçe
B) Güzel insan
C) Cam şişe
D) Uzun cadde
Cevap: C
Açıklama: “Cam” sözcüğü sıfat değil isim görevindedir. Yapıldığı maddeyi bildirdiği için takısız isim tamlamasıdır.
Soru 5
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat tamlaması bulunmamaktadır?
A) Eski köprü yıkıldı.
B) Uzun yol sonunda bitti.
C) Kitabın kapağı yırtıldı.
D) Sessiz sınıf boştu.
Cevap: C
Açıklama: “Kitabın kapağı” belirtili isim tamlamasıdır. Sıfat tamlaması değildir.
12. Sık Sorulan Sorular
Sıfat tamlaması nedir?
Sıfat tamlaması, bir sıfatın bir ismi nitelemesi veya belirtmesiyle oluşan kelime grubudur. Bu yapılarda sıfat isimden önce gelir ve ismin anlamını tamamlar.
Sıfat tamlaması nasıl bulunur?
Önce cümlede isim belirlenir. Daha sonra isme “Nasıl?”, “Hangi?”, “Kaç?”, “Kaçıncı?” veya “Ne kadar?” soruları yöneltilir. Bu soruların cevabı olan sözcük sıfattır. Sıfat ile isim birlikte sıfat tamlamasını oluşturur.
Sıfat tamlamasında tamlayan ve tamlanan hangisidir?
Sıfat tamlamalarında ismi niteleyen veya belirten sözcük tamlayan, isim ise tamlanan görevindedir.
Örnek:
Güzel bahçe
Tamlayan: güzel
Tamlanan: bahçe
Bir isim birden fazla sıfat alabilir mi?
Evet. Aynı isim birden fazla sıfat tarafından nitelenebilir veya belirtilebilir.
Örnek:
Bu büyük ev
Bu örnekte hem “bu” hem de “büyük” sözcükleri “ev” ismini belirtmektedir.
Sıfat tamlaması ile isim tamlaması nasıl ayırt edilir?
Sıfat tamlamasında ilk sözcük sıfattır ve ismi niteler ya da belirtir.
İsim tamlamasında ise iki isim arasında aitlik veya ilgi ilişkisi bulunur.
Örnek:
Güzel ev → Sıfat tamlaması
Evin kapısı → Belirtili isim tamlaması
Taş ev → Takısız isim tamlaması
TYT’de sıfat tamlamaları konusu hangi konularla birlikte sorulur?
[Sıfatlar]
[Niteleme Sıfatı]
[Belirtme Sıfatları]
[İsim Tamlamaları]
[Takısız İsim Tamlaması]
[Sözcük Türleri]
Bu nedenle konu tek başına değil, diğer dil bilgisi konularıyla birlikte çalışılmalıdır.
13. Sonuç
Sıfat tamlamaları, Türkçede isimleri daha ayrıntılı ve anlamlı hâle getiren temel kelime gruplarından biridir. Bir ismi niteleyen veya belirten sıfatın isimle birlikte kullanılmasıyla oluşan bu yapılar, hem günlük dilde hem de yazılı anlatımda oldukça yaygındır. Doğru kurulmuş bir sıfat tamlaması anlatımı daha açık, daha etkili ve daha anlaşılır hâle getirir.
Bu konuyu öğrenirken öncelikle ismi belirlemek, ardından ismi niteleyen veya belirten sözcüğü bulmak gerekir. Böylece sıfat tamlamalarını diğer tamlama türlerinden ayırmak çok daha kolay olur. Özellikle isim tamlamaları ve takısız isim tamlaması ile arasındaki farkların iyi kavranması, TYT Türkçe sorularında hata yapma riskini önemli ölçüde azaltacaktır.
Sıfat tamlamaları konusu; Sıfatlar, Niteleme Sıfatı, Belirtme Sıfatları, İşaret Sıfatı, Belgisiz Sıfat, Soru Sıfatı, Sayı Sıfatı, İsim Tamlamaları ve Takısız İsim Tamlaması konularıyla birlikte değerlendirildiğinde çok daha kolay anlaşılır. Düzenli örnek çözümü yapmak ve farklı cümlelerde sıfat tamlamalarını belirleme çalışmaları yapmak ise konunun kalıcı olarak öğrenilmesini sağlayacaktır.