“Az” sözcüğüne -cık eki getirildiğinde ortaya çıkan biçime dikkat edelim: az + cık → azıcık Kök az, ek ise -cıktır. Buna rağmen azıcık sözcüğünde bu iki parçanın arasında bir ı sesi bulunur. Benzer bir değişiklik başka sözcüklerde de görülür: dar + cık → daracık Buradaki a da sözcüğün kökünde veya ekin başlangıç biçiminde yoktur. Sözcük … Devamını oku
“Burun” sözcüğüne birinci tekil kişi iyelik eki getirildiğinde burunum değil, burnum deriz. “Gönül” sözcüğünde de benzer bir değişiklik vardır: burun + um → burnumgönül + üm → gönlüm Her iki örnekte de sözcüğün ikinci hecesindeki bir ünlü, ek geldikten sonra ortadan kalkmıştır. Türkçedeki Ses Olayları arasında yer alan bu değişime ünlü düşmesi denir. Fakat ünlüyle … Devamını oku
“Beklemek” fiili şimdiki zamanla çekimlendiğinde neden bekleyor değil de bekliyor, “başlamak” neden başlayor değil de başlıyor olur? bekle + yor → bekliyorbaşla + yor → başlıyor İki örnekte de fiilin sonunda bulunan geniş ünlü değişmiştir. “Bekle-” fiilindeki e, “başla-” fiilindeki a çekim sırasında dar bir ünlüye dönüşmüştür. Türkçedeki bu ses değişimine ünlü daralması denir. Fakat … Devamını oku
“Çocuk” ve “yağmur” sözcüklerine yalnızca ünlüleri açısından bakalım: çocuk → o-uyağmur → a-u İki sözcükte de ikinci ünlü u olmasına rağmen “çocuk” küçük ünlü uyumuna uyar, “yağmur” ise uymaz. Bunun nedeni, ikinci ünlünün ne olduğundan çok hangi ünlüden sonra geldiğiyle ilgilidir. “Çocuk” sözcüğündeki yuvarlak odan sonra dar-yuvarlak u gelebilir. “Yağmur”da ise düz adan sonra yuvarlak … Devamını oku
“Kapılar”, “çocukluk” ve “gözlük” sözcüklerine baktığımızda ünlülerin gelişigüzel sıralanmadığını görürüz: kapılar → a-ı-açocukluk → o-u-ugözlük → ö-ü İlk iki sözcükte yalnızca kalın, son sözcükte ise yalnızca ince ünlüler bulunur. Bu düzen büyük ünlü uyumu olarak adlandırılan ses kuralıyla ilgilidir. Fakat konuyu öğrenirken yalnızca “kalın ünlüden sonra kalın, ince ünlüden sonra ince ünlü gelir” demek yeterli … Devamını oku
Türkçede b, c, ç, d, f, g, ğ, h, j, k, l, m, n, p, r, s, ş, t, v, y, z olmak üzere 21 ünsüz vardır. Günlük kullanımda sessiz harfler olarak da adlandırılan ünsüzler, çıkarılırken hava akımının ses yolunda bir engelle karşılaşmasıyla oluşur. Türk Dil Kurumu da Türkçedeki ünsüz sayısını 21 olarak verir. Ünsüzleri … Devamını oku
Türkçede a, e, ı, i, o, ö, u, ü olmak üzere sekiz ünlü vardır. Günlük kullanımda sesli harfler olarak da adlandırılan bu harfler, sözcüklerin ses ve hece yapısının temel unsurlarındandır. Ünlüler yalnızca sekiz harfi ezberleyerek öğrenilmez. Her ünlü; kalın veya ince, düz veya yuvarlak, geniş veya dar olma özelliği taşır. Örneğin a kalın, düz ve … Devamını oku
“Burun” sözcüğüne -u eki getirildiğinde burunu değil, burnu deriz. “Kitap” sözcüğü aynı eki aldığında kitapı değil, kitabı olur. “Başla” fiili şimdiki zaman eki aldığında ise başlayor yerine başlıyor biçimine dönüşür. burun + u → burnukitap + ı → kitabıbaşla + yor → başlıyor Bu değişiklikler rastgele değildir. Türkçedeki seslerin özellikleri, sözcük içindeki dizilişleri, birbirleriyle kurdukları … Devamını oku
“Kitaplar masanın üzerinde.” cümlesindeki -lar eki, birden fazla kitaptan söz edildiğini gösterir. Peki “On yaşlarında bir çocuk kapıda bekliyordu.” cümlesindeki -lar da aynı şekilde birden fazla varlığı mı anlatır? Hayır. Bu kez ek, kesin bir sayı değil yaklaşık bir yaş aralığı bildirir. Türkçede çoğul eki, diğer adıyla çokluk eki, temel olarak isimlere getirilen -lar/-ler ekidir. … Devamını oku
“Evin kapısı” dediğimizde ev ile kapı arasında bir ilişki kurarız. Bu ilişkide “ev” sözcüğüne gelen -in eki, evin tamlayan olduğunu gösterir: ev + in → evin kapısı Peki “Ceketin düğmesi koptu.” ve “Ceketin burada kalmış.” cümlelerindeki -in aynı ek midir? Görünüşleri aynı olsa da değildir. İlk cümledeki -in ilgi (tamlayan) eki, ikinci cümledeki -in ise … Devamını oku