Zarf (Belirteç) Nedir? Türleri ve Örnekleri

Zarf; fiillerin, fiilimsilerin, sıfatların veya başka zarfların anlamını durum, zaman, yer-yön ve miktar bakımından etkileyen ya da bu özellikleri soru yoluyla belirleyen sözcük türüdür. Belirteç adıyla da bilinen zarflar, Dil Bilgisi konuları içinde sözcüğün cümlede üstlendiği göreve göre belirlenir. “Dikkatlice dinledi” sözünde “dikkatlice” eylemin yapılış biçimini, “dün geldi” cümlesinde “dün” eylemin zamanını, “içeri girdi” örneğinde ise “içeri” eylemin yönünü gösterir.

Bununla birlikte bir sözcüğün zarf olup olmadığı yalnızca sözlük anlamına bakılarak anlaşılamaz. Sözcüğün cümlede hangi unsuru etkilediği de incelenmelidir. “Hızlı tren” sözünde sıfat olan “hızlı”, “hızlı ilerledi” cümlesinde fiili etkilediği için zarftır. Bu yazıda zarf türlerini, zarfların nasıl bulunduğunu ve benzer dil bilgisi kavramlarından hangi yönleriyle ayrıldığını açıklamalı örneklerle öğreneceksiniz.

İçindekiler

1. Zarf Nedir?
   1.1. Belirteç Nedir?
2. Zarfların Özellikleri Nelerdir?
3. Zarf Nasıl Bulunur?
   3.1. Cümlenin Yüklemini Belirleme
   3.2. Fiil ve Fiilimsilere Uygun Soruları Sorma
   3.3. Sözcüğün Neyi Etkilediğini İnceleme
   3.4. Sözcüğün Cümledeki Görevini Kontrol Etme
4. Zarf Türleri Nelerdir?
   4.1. Durum Zarfı
   4.2. Zaman Zarfı
   4.3. Yer-Yön Zarfı
   4.4. Miktar Zarfı
   4.5. Soru Zarfı
5. Zarflar Hangi Sözcükleri Etkiler?
6. Zarf ile Sıfat Arasındaki Fark
7. Zarf ile Zarf-Fiil Arasındaki Fark
8. Zarf ile Zarf Tümleci Arasındaki Fark
9. Zarf ile Zamir Arasındaki Fark
10. Zarf ile Edat Arasındaki Fark
11. Zarf Örnekleri
12. Cümlede Zarf Nasıl Ayırt Edilir?
13. TYT Türkçe’de Zarflar Nasıl Sorulur?
14. Zarf Konusunda Sık Yapılan Hatalar
15. Zarf Konu Özeti
16. Açıklamalı Mini Test
17. Sık Sorulan Sorular
18. Sonuç

1. Zarf Nedir?

Fiillerin, fiilimsilerin, sıfatların veya başka zarfların anlamını çeşitli yönlerden etkileyen sözcüklere zarf denir. Zarflar bir eylemin nasıl ve ne zaman gerçekleştiğini, hangi yöne yöneldiğini ya da miktarını gösterebilir.

Örnek:

“Öğrenci soruyu dikkatlice çözdü.”

Bu cümlede “dikkatlice” sözcüğü, “çözdü” fiilinin nasıl gerçekleştiğini bildirir. Fiili durum bakımından etkilediği için zarftır.

“Babam yarın Ankara’ya gidecek.”

“Yarın” sözcüğü gitme eyleminin ne zaman gerçekleşeceğini belirtir. Bu nedenle zaman zarfıdır.

Zarflar yalnızca çekimli fiilleri etkilemez. Fiilimsilerin, sıfatların ve başka zarfların anlamını da tamamlayabilir:

• hızlı koştu
• erken kalkmak
• çok güzel bir ev
• oldukça hızlı konuştu

Bu örneklerde “hızlı” fiili, “erken” fiilimsiyi, “çok” sıfatı, “oldukça” ise başka bir zarfı etkilemektedir.

Bir sözcüğün türünü belirlemek için cümlede hangi sözcüğe yöneldiğine bakmak gerekir:

Aynı sözcük bir cümlede sıfat, başka bir cümlede zarf olabilir. Burada belirleyici olan sözcüğün biçimi değil, cümledeki görevidir.

1.1. Belirteç Nedir?

Belirteç, zarfın diğer adıdır. “Zarf” ve “belirteç” terimleri iki farklı sözcük türünü değil, aynı dil bilgisi kavramını karşılar.

“Yaşlı adam merdivenleri yavaşça çıktı.”

Bu cümlede “yavaşça” sözcüğü, çıkma eyleminin gerçekleşme biçimini gösterir. Sözcük hem zarf hem de belirteç olarak adlandırılabilir.

Zarf terimi okul kitaplarında ve sınav sorularında daha yaygın kullanılmakla birlikte bazı kaynaklarda belirteç adı tercih edilir. Dolayısıyla “belirteç nedir?” sorusunun cevabı ile “zarf nedir?” sorusunun cevabı aynıdır.

Kısaca: Her belirteç zarftır, her zarf da belirteçtir.

2. Zarfların Özellikleri Nelerdir?

Zarfların en belirgin özelliği isimleri doğrudan nitelememeleri; fiilleri, fiilimsileri, sıfatları ve başka zarfları etkilemeleridir. Bir sözcük isme yöneliyorsa genellikle sıfat, eyleme veya derecelendirilebilen bir sözcüğe yöneliyorsa zarf olarak değerlendirilir.

Zarfların temel özellikleri şunlardır:

• Fiilleri durum, zaman, yer-yön veya miktar bakımından etkileyebilir.
• Fiilimsilerin anlamını tamamlayabilir.
• Sıfatların derecesini artırabilir veya azaltabilir.
• Başka bir zarfı derecelendirebilir.
• Aynı sözcük farklı cümlelerde farklı türlerde kullanılabilir.
• Bir cümlede aynı eylemi etkileyen birden fazla zarf bulunabilir.
• Yer-yön zarfları çekim eki aldıklarında genellikle isim görevine geçer.
• Kesinlik, olasılık, yineleme ve yaklaşıklık gibi anlamlar oluşturabilir.
• Soru yoluyla eylemin durumunu, zamanını, yönünü, nedenini veya miktarını belirleyebilir.

Örnek:

“Çocuk çok hızlı koştu.”

Bu cümlede iki zarf vardır:

• “Hızlı”, “koştu” fiilinin nasıl gerçekleştiğini bildirir.
• “Çok”, zarf görevindeki “hızlı” sözcüğünün derecesini artırır.

“Oldukça başarılı bir öğrenciydi.”

“Başarılı” sözcüğü “öğrenci” ismini nitelediği için sıfattır. “Oldukça” ise bu sıfatın derecesini artırdığı için zarftır.

Bir eylemi durum, zaman veya miktar bakımından tamamlayan unsur her zaman tek sözcükten oluşmaz:

• az önce geldi
• geçen hafta taşındı
• bir süre bekledi
• son derece dikkatli davrandı
• her sabah yürüyüş yaptı

Bu örneklerdeki söz grupları yüklemi zaman, süre, durum veya derece bakımından tamamlar. Ancak bir söz grubunun cümlede zarf işlevi üstlenmesi, gruptaki her sözcüğün tür bakımından zarf olduğu anlamına gelmez. Sözcük türü ile cümle ögesi birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.

3. Zarf Nasıl Bulunur?

Cümlede zarfı bulmak için yalnızca “nasıl?” veya “ne zaman?” gibi sorular sormak yeterli değildir. Önce yüklem ve varsa fiilimsiler belirlenmeli, ardından zarf olabilecek sözcüğün neyi etkilediği incelenmelidir.

Zarfı bulmak için şu sıra izlenebilir:

1. Cümlenin yüklemini belirleyin.
2. Cümlede fiilimsi bulunup bulunmadığını kontrol edin.
3. Fiile veya fiilimsiye uygun soruyu sorun.
4. Cevap veren sözcüğün bir ismi mi yoksa eylemi mi etkilediğine bakın.
5. Sözcüğün aldığı ekleri ve cümledeki görevini inceleyin.

3.1. Cümlenin Yüklemini Belirleme

Zarf çoğunlukla cümlenin yüklemi olan fiille ilişki kurar. Bu nedenle çözümlemeye yüklemi bularak başlanmalıdır.

“Görevli kapıyı sessizce kapattı.”

Cümlenin yüklemi “kapattı” fiilidir.

Nasıl kapattı? Sessizce.

“Sessizce” sözcüğü kapatma eyleminin nasıl gerçekleştiğini bildirdiği için zarftır.

3.2. Fiil ve Fiilimsilere Uygun Soruları Sorma

Zarfları bulurken fiile veya fiilimsiye şu sorular yöneltilebilir:

• Nasıl?
• Ne zaman?
• Nereye?
• Ne kadar?
• Neden?
• Niçin?

“Misafirler birazdan gelecek.”

Ne zaman gelecek? Birazdan.

“Birazdan” sözcüğü gelme eyleminin zamanını bildirdiği için zarftır.

“Çocuk birkaç adım geri çekildi.”

Nereye çekildi? Geri.

“Geri” sözcüğü çekilme eyleminin yönünü bildirdiği için zarftır.

Dikkat: Soru yöntemi tek başına yeterli değildir. “Okula gitti.” cümlesinde “okula” sözcüğü “nereye?” sorusuna cevap verdiği hâlde yer-yön zarfı değildir. Yönelme hâl eki almış bir isimdir.

3.3. Sözcüğün Neyi Etkilediğini İnceleme

Zarf ile sıfat ayrımında en güvenilir ölçüt, sözcüğün neyi etkilediğidir:

• Sözcük bir ismi niteliyor veya belirtiyorsa sıfattır.
• Fiili, fiilimsiyi, sıfatı veya başka bir zarfı etkiliyorsa zarftır.

“Dikkatli öğrenci soruyu çözdü.”

“Dikkatli”, “öğrenci” ismini nitelediği için sıfattır.

“Öğrenci soruyu dikkatli çözdü.”

“Dikkatli”, “çözdü” fiilinin nasıl gerçekleştiğini bildirdiği için zarftır.

3.4. Sözcüğün Cümledeki Görevini Kontrol Etme

Sözcükleri ezberlenmiş tür adlarıyla değerlendirmek yanıltıcı olabilir. “Güzel”, “hızlı”, “erken”, “ileri” ve “çok” gibi sözcükler cümledeki kullanımlarına göre farklı görevler üstlenebilir.

Unutmayın: Soru sormak yardımcı bir yöntemdir. Asıl belirleyici olan, sözcüğün cümlede neyi etkilediğidir.

4. Zarf Türleri Nelerdir?

Zarflar, cümleye kattıkları anlama ve etkiledikleri sözcükle kurdukları ilişkiye göre beş ana gruba ayrılır:

1. Durum zarfı
2. Zaman zarfı
3. Yer-yön zarfı
4. Miktar zarfı
5. Soru zarfı

4.1. Durum Zarfı

Fiilin veya fiilimsinin nasıl gerçekleştiğini bildiren zarflara durum zarfı denir. Durum zarfları çoğunlukla “nasıl?” sorusuna cevap verir.

“Görevli sorularımızı sabırla dinledi.”

Nasıl dinledi? Sabırla.

“Sabırla” sözcüğü dinleme eyleminin gerçekleşme biçimini bildirdiği için durum zarfı olarak kullanılmıştır.

Durum zarfı örnekleri:

• dikkatlice inceledi
• açıkça anlattı
• sessizce bekledi
• özenle hazırladı
• yavaş yürüdü
• hızla uzaklaştı
• güzel konuştu
• kolayca çözdü
• usulca yaklaştı
• sevinçle karşıladı

“Öğretmen konuyu açıkça anlattı.”

“Açıkça”, anlatma eyleminin nasıl gerçekleştiğini bildirir.

“Kedi kapıya usulca yaklaştı.”

“Usulca”, yaklaşma eyleminin yapılış biçimini belirtir.

Kesinlik, olasılık, yineleme veya yaklaşıklık bildiren bazı sözcükler de fiilin anlamını etkiledikleri için okul dil bilgisinde çoğunlukla durum zarfları içinde değerlendirilir:

• Elbette seni arayacağım.
• Belki yarın gelir.
• Kesinlikle bu konuyu biliyor.
• Yine anahtarını evde unutmuş.
• Neredeyse otobüsü kaçırıyorduk.

Bu cümlelerdeki “elbette”, “belki”, “kesinlikle”, “yine” ve “neredeyse” sözcükleri doğrudan “nasıl?” sorusuna cevap vermese de eylemin anlamını çeşitli yönlerden etkilemektedir.

Dikkat: “Nasıl?” sorusuna cevap veren her sözcük durum zarfı değildir.

• Sessiz öğrenci ön sırada oturuyordu: “Sessiz” sıfattır.
• Öğrenci sessiz konuştu: “Sessiz” durum zarfıdır.
• Güzel bir şiir okudu: “Güzel” sıfattır.
• Şiiri güzel okudu: “Güzel” durum zarfıdır.

4.2. Zaman Zarfı

Fiilin veya fiilimsinin gerçekleşme zamanını bildiren zarflara zaman zarfı denir. Zaman zarfları “ne zaman?” sorusuna cevap verir.

“Toplantı birazdan başlayacak.”

Ne zaman başlayacak? Birazdan.

“Birazdan” sözcüğü başlama eyleminin zamanını bildirdiği için zaman zarfı olarak kullanılmıştır.

Zaman zarfı örnekleri:

• dün aradı
• bugün çalışıyor
• yarın dönecek
• şimdi başladı
• demin çıktı
• akşam görüşeceğiz
• henüz gelmedi
• erken uyandı
• birazdan başlayacak
• az önce ayrıldı

Zaman bildiren sözcüklerin görevi de cümleye göre değişebilir:

“Sabah yürüyüş yaptık.”

“Sabah”, yürüyüş yapma eyleminin zamanını bildirir.

“Sabah güneşi odayı aydınlattı.”

Bu cümlede “sabah”, “güneş” ismini belirten bir isim tamlamasının parçasıdır; zarf değildir.

“Erken tren istasyona ulaştı.”

“Erken” sözcüğü “tren” ismini nitelediği için sıfattır.

“Tren erken ulaştı.”

“Erken”, ulaşma eyleminin zamanını bildirdiği için zarftır.

4.3. Yer-Yön Zarfı

Fiilin yönünü bildiren ve genellikle çekim eki almadan kullanılan zarflara yer-yön zarfı denir.

Türkçede yer-yön zarfı olarak kullanılabilen başlıca sözcükler şunlardır:

• içeri
• dışarı
• ileri
• geri
• aşağı
• yukarı
• öte
• beri

“Çocuk sesimizi duyunca dışarı çıktı.”

Nereye çıktı? Dışarı.

“Dışarı” sözcüğü çıkma eyleminin yönünü bildirdiği ve çekim eki almadığı için yer-yön zarfı olarak kullanılmıştır.

Diğer örnekler:

• içeri girdi
• dışarı çıktı
• ileri yürüdü
• geri çekildi
• aşağı indi
• yukarı baktı
• öte gitti
• beri geldi

Yer-yön bildiren bu sözcükler yönelme, bulunma, ayrılma veya iyelik eki aldıklarında genellikle isim görevine geçer:

Bu görev değişikliği [hâl ekleri] konusuyla doğrudan ilişkilidir.

Önemli: Her yer bildiren sözcük yer-yön zarfı değildir.

• Eve gitti: “Eve” isimdir.
• İçeri girdi: “İçeri” yer-yön zarfıdır.
• Bahçeye çıktı: “Bahçeye” isimdir.
• Dışarı çıktı: “Dışarı” yer-yön zarfıdır.
• Üst kata çıktı: “Üst kata” isim grubudur.
• Yukarı çıktı: “Yukarı” yer-yön zarfıdır.

4.4. Miktar Zarfı

Fiillerin, fiilimsilerin, sıfatların veya başka zarfların miktarını ve derecesini belirten zarflara miktar zarfı denir. Miktar zarfları genellikle “ne kadar?” sorusuna cevap verir.

Sık kullanılan miktar zarfları şunlardır:

• az
• çok
• biraz
• fazla
• daha
• en
• pek
• oldukça
• gayet
• epey
• son derece
• bir hayli

“Bu hafta çok çalıştı.”

Ne kadar çalıştı? Çok.

“Çok”, çalışma eyleminin miktarını bildirdiği için miktar zarfı olarak kullanılmıştır.

Miktar zarfları farklı sözcük türlerini etkileyebilir:

“Ece daha dikkatli konuştu.”

“Dikkatli” konuşma eyleminin nasıl gerçekleştiğini bildiren durum zarfıdır. “Daha” ise “dikkatli” zarfının derecesini artıran miktar zarfıdır.

“Takımın en hızlı oyuncusu oydu.”

“Hızlı” sözcüğü “oyuncu” ismini niteleyen sıfattır. “En” ise bu sıfatın derecesini artıran miktar zarfıdır.

Dikkat: “Çok” sözcüğü her cümlede zarf değildir.

• “Çok çalıştı.” cümlesinde miktar zarfıdır.
• “Çok öğrenci katıldı.” cümlesinde “öğrenci” ismini belirttiği için belgisiz sıfattır.
• “Çoğu katıldı.” cümlesinde ismin yerini tuttuğu için belgisiz zamirdir.

4.5. Soru Zarfı

Fiillerin, fiilimsilerin, sıfatların veya başka zarfların anlamını soru yoluyla belirleyen sözcük ve sözlere soru zarfı denir.

Başlıca soru zarfları şunlardır:

• nasıl
• neden
• niçin
• ne zaman
• nereye
• ne kadar

“Bu haberi ne zaman öğrendin?”

“Ne zaman” sözü öğrenme eyleminin zamanını soru yoluyla belirttiği için soru zarfı olarak kullanılmıştır.

Diğer örnekler:

• Buraya nasıl geldin?
• Bizi neden aramadın?
• Toplantıya niçin katılmadın?
• Ne zaman yola çıkacaksınız?
• Şimdi nereye gidiyorsun?
• Bu sınava ne kadar çalıştın?
• Bu yol ne kadar uzun?

Son örnekte “ne kadar” sözü “uzun” sıfatının derecesini soru yoluyla belirlemiştir.

Soru sözcüğünün türü, cümledeki görevine göre değişebilir:

Bir cümlenin soru anlamı taşıması, cümledeki soru sözcüğünün mutlaka soru zarfı olduğu anlamına gelmez.

5. Zarflar Hangi Sözcükleri Etkiler?

Zarfların yalnızca fiilleri etkilediği bilgisi eksiktir. Zarflar; fiilleri, fiilimsileri, sıfatları ve başka zarfları etkileyebilir.

5.1. Zarfların Fiilleri Etkilemesi

Zarfların en yaygın görevi [fiiller] ile ilişki kurmaktır.

“Çocuk kapıyı yavaşça açtı.”

“Yavaşça”, açma eyleminin nasıl gerçekleştiğini bildirir.

5.2. Zarfların Fiilimsileri Etkilemesi

Zarflar, fiil anlamını koruyan [fiilimsiler] üzerinde de etkili olabilir.

“Soruları dikkatlice okuyarak cevapladı.”

“Dikkatlice”, “okuyarak” fiilimsisinin nasıl gerçekleştiğini belirtir.

“Hızlı koşan sporcu rakiplerini geride bıraktı.”

“Hızlı”, “koşan” fiilimsisini etkilediği için zarftır.

5.3. Zarfların Sıfatları Etkilemesi

Miktar zarfları sıfatların derecesini artırabilir veya azaltabilir.

“Oldukça zor bir soruydu.”

“Oldukça”, “zor” sıfatının derecesini artırmıştır.

5.4. Zarfların Başka Zarfları Etkilemesi

Bir zarf, başka bir zarfın anlam derecesini de değiştirebilir.

“Çocuk çok hızlı konuştu.”

“Hızlı” durum zarfı, “çok” ise “hızlı”nın derecesini artıran miktar zarfıdır.

6. Zarf ile Sıfat Arasındaki Fark

Zarf ile sıfat arasındaki temel fark, etkiledikleri sözcük türüdür. Sıfatlar isimleri niteler veya belirtir. Zarflar ise fiilleri, fiilimsileri, sıfatları ya da başka zarfları etkiler.

“Yaşlı adam yavaş adımlarla yürüdü.”

“Yaşlı” sözcüğü “adam” ismini, “yavaş” ise “adımlar” ismini nitelemiştir. Her ikisi de sıfattır.

“Adam yavaş yürüdü.”

“Yavaş”, “yürüdü” fiilinin nasıl gerçekleştiğini bildirdiği için zarftır.

Zarf ile sıfatı ayırmak için incelenen sözcüğün neye yöneldiğine bakın:

• Bir ismi niteliyor veya belirtiyorsa sıfattır.
• Fiili, fiilimsiyi, sıfatı ya da başka zarfı etkiliyorsa zarftır.

Dikkat: “Nasıl?” sorusu hem sıfatı hem de zarfı bulmak için kullanılabilir.

• Nasıl çocuk? Sessiz çocuk: “Sessiz” sıfattır.
• Nasıl konuştu? Sessiz konuştu: “Sessiz” zarftır.

7. Zarf ile Zarf-Fiil Arasındaki Fark

Zarf ve zarf-fiil, adlarındaki benzerlik nedeniyle karıştırılır. Ancak aynı kavram değildir.

Zarf bir sözcük türüdür. [Zarf-fiil] ise fiil kök veya gövdelerine belirli eklerin getirilmesiyle oluşturulan bir fiilimsi çeşididir.

“Çocuk neşeyle koştu.”

“Neşeyle” koşma eyleminin nasıl gerçekleştiğini bildiren durum zarfıdır.

“Çocuk gülerek koştu.”

“Gülerek”, “gül-” fiiline “-erek” eki getirilerek oluşturulmuş bir zarf-fiildir.

Zarf-fiiller cümlede zarf işlevi üstlenebilir; ancak yapı bakımından fiilimsidir. Her zarf zarf-fiil değildir.

8. Zarf ile Zarf Tümleci Arasındaki Fark

Zarf bir sözcük türü, [zarf tümleci] ise cümle ögesidir. Bu nedenle ikisi aynı düzlemde değerlendirilmemelidir.

“Öğrenci soruları dikkatlice çözdü.”

Bu cümlede “dikkatlice”:

• Sözcük türü bakımından zarftır.
• Cümle ögesi bakımından zarf tümlecidir.

Ancak zarf tümleci yalnızca zarf türündeki sözcüklerden oluşmaz.

“Çocuk sabaha kadar ders çalıştı.”

“Sabaha kadar” bir edat grubudur. Buna rağmen yüklemi zaman bakımından tamamladığı için zarf tümlecidir.

Unutmayın:

• “Zarf” denildiğinde sözcük türü sorulur.
• “Zarf tümleci” denildiğinde cümle ögesi sorulur.
• Bir zarf cümlede zarf tümleci olabilir.
• Her zarf tümleci yalnızca zarf türündeki sözcüklerden oluşmaz.

9. Zarf ile Zamir Arasındaki Fark

Zamirler isimlerin yerini tutar. Zarflar ise fiilleri, fiilimsileri, sıfatları veya başka zarfları etkiler.

“Kim seni aradı?”

“Kim”, bir kişinin adının yerine geçtiği için soru zamiridir.

“Bizi neden aradın?”

“Neden”, arama eyleminin nedenini soru yoluyla belirttiği için soru zarfıdır.

“Hangisi daha hızlı koştu?”

“Hangisi” bir varlığın yerine geçtiği için soru zamiridir. “Daha” ise “hızlı” zarfının derecesini artıran miktar zarfıdır.

Bir soru sözcüğü ismin yerini tutuyorsa zamir, eylemi soru yoluyla etkiliyorsa zarf olarak değerlendirilir.

10. Zarf ile Edat Arasındaki Fark

Zarflar fiilleri, fiilimsileri, sıfatları veya başka zarfları etkiler. Edatlar ise kendilerinden önceki sözcük veya söz grubuyla birlikte neden, amaç, benzerlik, karşılaştırma, yön ve araç gibi anlam ilişkileri kurar.

“Görevli sakince konuştu.”

“Sakince” konuşma eyleminin nasıl gerçekleştiğini bildirdiği için zarftır.

“Görevli bizim için bekledi.”

“İçin”, “bizim” sözcüğüyle amaç veya yarar ilişkisi kuran bir edattır.

“Akşama kadar çalıştı.”

“Kadar” edattır. “Akşama kadar” söz grubu ise cümlede zarf tümleci görevinde kullanılabilir.

11. Zarf Örnekleri

Bir cümlede birden fazla zarf bulunabilir:

“Öğrenci az önce sessizce dışarı çıktı.”

• “Az önce” zaman bildiren bir söz grubudur.
• “Sessizce” durum zarfıdır.
• “Dışarı” yer-yön zarfıdır.

“Çocuk dün oldukça hızlı geldi.”

• “Dün” zaman zarfıdır.
• “Hızlı” durum zarfıdır.
• “Oldukça” miktar zarfıdır.

12. Cümlede Zarf Nasıl Ayırt Edilir?

Cümlede zarfı ayırt etmek için şu kontrol listesini uygulayabilirsiniz:

1. Cümlenin yüklemini bulun.
2. Varsa fiilimsileri belirleyin.
3. İncelenen sözcüğün neyi etkilediğine bakın.
4. Fiile veya fiilimsiye uygun soruyu yöneltin.
5. Sözcük bir ismi etkiliyorsa sıfat olabileceğini düşünün.
6. Sözcük ismin yerini tutuyorsa zamir olup olmadığını kontrol edin.
7. Yer-yön bildiren sözcüğün çekim eki alıp almadığına bakın.
8. Sözcük türü ile cümle ögesini birbirine karıştırmayın.

“Genç kadın soruları son derece sakin cevapladı.”

• “Genç”, “kadın” ismini nitelediği için sıfattır.
• “Sakin”, “cevapladı” fiilini etkilediği için durum zarfıdır.
• “Son derece”, “sakin” zarfının derecesini artırır.

Sözcüğün cümledeki görevini belirlemeden yalnızca biçimine veya sözlük anlamına bakmak, yanlış sonuca ulaşılmasına neden olur.

13. TYT Türkçe’de Zarflar Nasıl Sorulur?

TYT Türkçe’de zarflar genellikle sözcük türleriyle ilgili soruların içinde yer alır. Öğrenciden yalnızca tanımı bilmesi değil, sözcüğün cümlede hangi görevde kullanıldığını belirlemesi beklenir.

TYT’de karşılaşılabilecek başlıca soru tipleri şunlardır:

• Cümledeki zarfı bulma
• Zarfın türünü belirleme
• Zarf ile sıfatı ayırt etme
• Soru zarfı ile soru zamirini karşılaştırma
• Zarf ile zarf-fiil arasındaki farkı belirleme
• Miktar zarfının hangi sözcüğü etkilediğini bulma
• Yer-yön bildiren sözcüğün zarf mı isim mi olduğunu belirleme
• Aynı sözcüğün farklı cümlelerdeki görevlerini karşılaştırma
• Bir cümledeki birden fazla zarfı bulma
• Zarf ile zarf tümlecini birbirinden ayırma

Örnek:

“Oldukça dikkatli konuşan öğrenci herkesi etkiledi.”

Bu cümlede “dikkatli”, “konuşan” fiilimsisini etkileyen durum zarfıdır. “Oldukça” ise “dikkatli” zarfının derecesini artıran miktar zarfıdır.

TYT sorularında şu sırayı izlemek işleri kolaylaştırır:

1. Önce yüklemi ve fiilimsileri belirleyin.
2. Altı çizili sözcüğün neyi etkilediğine bakın.
3. Sözcük bir isme yöneliyorsa sıfat veya zamir olabileceğini düşünün.
4. Fiile ya da fiilimsiye yöneliyorsa zarf olma ihtimalini değerlendirin.
5. Yer-yön sözcüğünün ek alıp almadığını kontrol edin.
6. Sözcüğün türü ile cümledeki ögesini ayırın.

14. Zarf Konusunda Sık Yapılan Hatalar

14.1. Sözcüğü Her Cümlede Aynı Türde Kabul Etmek

“Hızlı” sözcüğü her cümlede zarf değildir.

“Hızlı araçlar bu yoldan geçemez.”

“Hızlı”, “araçlar” ismini nitelediği için sıfattır.

“Araç bu yoldan hızlı geçti.”

“Hızlı”, “geçti” fiilini etkilediği için zarftır.

14.2. “Nasıl?” Sorusunun Her Cevabını Zarf Sanmak

“Nasıl?” sorusu hem sıfatı hem de durum zarfını bulmak için kullanılabilir.

• Nasıl öğrenci? Çalışkan öğrenci: “Çalışkan” sıfattır.
• Nasıl çalıştı? Düzenli çalıştı: “Düzenli” zarftır.

Sorunun isme mi yoksa fiile mi yöneltildiği kontrol edilmelidir.

14.3. Zarfların Yalnızca Fiilleri Etkilediğini Düşünmek

Zarflar fiillerin yanı sıra fiilimsileri, sıfatları ve başka zarfları da etkileyebilir.

• Çok güzel bir resimdi: “Çok” sıfatı etkiler.
• Oldukça hızlı konuştu: “Oldukça” başka bir zarfı etkiler.
• Erken kalkmak istiyorum: “Erken” fiilimsiyi etkiler.

14.4. Yer Bildiren Her Sözcüğü Yer-Yön Zarfı Kabul Etmek

“Okula gitti.” cümlesindeki “okula” yer-yön zarfı değildir. Yönelme hâl eki almış bir isimdir.

“İçeri girdi.” cümlesindeki “içeri” ise ek almadan yön bildirdiği için yer-yön zarfıdır.

14.5. Ek Alan Yer-Yön Sözcüklerini Zarf Sanmak

• Dışarı çıktı: “Dışarı” yer-yön zarfıdır.
• Dışarıya çıktı: “Dışarıya” isimdir.
• Yukarı baktı: “Yukarı” yer-yön zarfıdır.
• Yukarıda bekledi: “Yukarıda” isimdir.

14.6. Her Soru Sözcüğünü Soru Zarfı Kabul Etmek

• Kim geldi? “Kim” soru zamiridir.
• Hangi öğrenci geldi? “Hangi” soru sıfatıdır.
• Nasıl geldi? “Nasıl” soru zarfıdır.

Soru sözcüğünün türü, cümlede hangi görevde kullanıldığına göre belirlenir.

14.7. “Kaç Saat?” Sözündeki “Kaç”ı Soru Zarfı Sanmak

“Kaç saat bekledin?” cümlesinde “kaç”, “saat” ismini belirttiği için soru sıfatıdır. “Kaç saat” söz grubunun cümlede süre bildirmesi, “kaç” sözcüğünün türünü değiştirmez.

14.8. Zarf ile Zarf-Fiili Aynı Kavram Sanmak

“Çocuk hızlı koştu.” cümlesinde “hızlı” zarftır.

“Çocuk gülerek koştu.” cümlesinde “gülerek” zarf-fiildir.

14.9. Zarf ile Zarf Tümlecini Karıştırmak

“Dikkatlice” sözcüğü tür bakımından zarf, cümledeki görevi bakımından zarf tümleci olabilir. Buna karşılık “sabaha kadar” gibi bir edat grubu da cümlede zarf tümleci görevinde kullanılabilir.

15. Zarf Konu Özeti

Kısaca:

• Durum zarfı eylemin nasıl gerçekleştiğini bildirir.
• Zaman zarfı eylemin zamanını belirtir.
• Yer-yön zarfı eylemin yönünü gösterir.
• Miktar zarfı fiilin, fiilimsinin, sıfatın veya başka zarfın derecesini belirtir.
• Soru zarfı ilgili anlamları soru yoluyla belirler.
• Zarfı bulmadaki temel ölçüt, sözcüğün cümlede neyi etkilediğidir.

16. Açıklamalı Mini Test

Soru 1

“Öğrenci soruyu dikkatlice çözdü.” cümlesinde zarf olan sözcük hangisidir?

A) Öğrenci
B) Soruyu
C) Dikkatlice
D) Çözdü
E) Soru

Cevap: C

Açıklama: “Dikkatlice”, “çözdü” fiilinin nasıl gerçekleştiğini bildirir. Bu nedenle durum zarfıdır.

Soru 2

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zaman zarfı kullanılmıştır?

A) Çocuk içeri girdi.
B) Soruyu kolayca çözdü.
C) Biraz dinlenmek istedi.
D) Dün seni aradım.
E) Neden bekliyorsun?

Cevap: D

Açıklama: “Dün”, arama eyleminin ne zaman gerçekleştiğini bildirir. Bu nedenle zaman zarfıdır.

Soru 3

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “hızlı” sözcüğü zarf görevindedir?

A) Hızlı tren perona yaklaştı.
B) Hızlı öğrenci soruyu bitirdi.
C) Hızlı karar vermek bazen yanlıştır.
D) Sporcu parkuru hızlı tamamladı.
E) Hızlı araçlar bu yolu kullanamaz.

Cevap: D

Açıklama: D seçeneğinde “hızlı”, “tamamladı” fiilinin nasıl gerçekleştiğini bildirir. Diğer seçeneklerde isimleri nitelediği için sıfattır.

Soru 4

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer-yön bildiren sözcük isim görevinde kullanılmıştır?

A) Birkaç adım geri çekildi.
B) Çocuk dışarı çıktı.
C) Yukarı baktı.
D) Bizi içeri çağırdı.
E) Çocuklar dışarıya koştu.

Cevap: E

Açıklama: “Dışarıya” sözcüğü yönelme hâl eki aldığı için isim görevindedir. Diğer seçeneklerdeki yer-yön sözcükleri ek almadan fiilin yönünü belirtmiştir.

Soru 5

“Oldukça güzel konuşan öğrenci herkesi etkiledi.” cümlesinde “oldukça” sözcüğünün görevi nedir?

A) “Konuşan” fiilimsisini etkileyen durum zarfıdır.
B) “Güzel” sözcüğünü etkileyen miktar zarfıdır.
C) “Öğrenci” ismini belirten sıfattır.
D) İsmin yerine geçen zamirdir.
E) Sözcükler arasında ilişki kuran edattır.

Cevap: B

Açıklama: “Güzel”, “konuşan” fiilimsisini etkileyen durum zarfıdır. “Oldukça” ise “güzel” sözcüğünün derecesini artırdığı için miktar zarfıdır.

17. Sık Sorulan Sorular

18. Sonuç

Zarf veya diğer adıyla belirteç; fiilleri, fiilimsileri, sıfatları ve başka zarfları durum, zaman, yer-yön ve miktar bakımından etkileyen ya da bu özellikleri soru yoluyla belirleyen sözcük türüdür. Durum zarfları eylemin nasıl gerçekleştiğini, zaman zarfları ne zaman yapıldığını, yer-yön zarfları hangi yöne yöneldiğini, miktar zarfları ise eylemin veya başka bir sözcüğün derecesini gösterir.

Bir sözcüğün zarf olup olmadığını anlamak için yalnızca taşıdığı anlama veya cevap verdiği soruya bakılmamalıdır. Sözcüğün cümlede hangi unsuru etkilediği mutlaka incelenmelidir. “Hızlı tren” sözünde sıfat olan “hızlı”, “hızlı ilerledi” cümlesinde fiili etkilediği için zarftır. “Dışarı çıktı” cümlesindeki “dışarı” yer-yön zarfıyken “dışarıya çıktı” cümlesindeki “dışarıya” çekim eki aldığı için isimdir.

Zarf, zarf-fiil ve zarf tümleci arasındaki ayrımı bilmek de konunun doğru anlaşılması açısından önemlidir. Zarf bir sözcük türü, zarf-fiil bir fiilimsi çeşidi, zarf tümleci ise cümle ögesidir. Bu temel ayrımlar kavrandığında hem zarf türlerini belirlemek hem de 7. sınıf ve TYT Türkçe sorularını doğru çözmek kolaylaşır.