Yer Yön Zarfı Nedir? Özellikleri ve Örnekleri

Yer yön zarfı, fiilde bildirilen hareketin hangi yöne doğru gerçekleştiğini gösteren sözcüktür. “Çocuk içeri girdi.” cümlesindeki “içeri”, girme eyleminin yönünü belirttiği için yer-yön zarfıdır. İçeri, dışarı, ileri, geri, aşağı, yukarı, öte ve beri bu görevde kullanılabilen temel sözcüklerdir. Ancak yön bildiren her sözcük, kullanıldığı her cümlede zarf değildir. Özellikle hâl eki alan yön sözcükleriyle ek almadan kullanılanlar arasındaki farkın bilinmesi gerekir. Bu ayrım, Zarflar konusunun en önemli noktalarından biridir.

İçindekiler

1. Yer-Yön Zarfı Nedir?
   1.1. Yer-Yön Belirteci Nedir?
2. Yer-Yön Zarfının Özellikleri
3. Yer-Yön Zarfı Nasıl Bulunur?
   3.1. Cümlenin Fiilini veya Fiilimsisini Belirleme
   3.2. Yön Anlamı Taşıyan Sözcüğü Bulma
   3.3. Fiile “Nereye?” Sorusunu Sorma
   3.4. Sözcüğün Ek Alıp Almadığını İnceleme
   3.5. Sözcüğün Cümledeki Görevini Kontrol Etme
4. Yer-Yön Zarfı Olan Kelimeler
   4.1. İçeri ve Dışarı
   4.2. İleri ve Geri
   4.3. Aşağı ve Yukarı
   4.4. Öte ve Beri
5. Yer-Yön Zarfı Örnekleri
   5.1. Günlük Hayattan Yer-Yön Zarfı Örnekleri
   5.2. Fiilimsileri Etkileyen Yer-Yön Zarfı Örnekleri
   5.3. Birden Fazla Zarf Bulunan Cümleler
6. Yer-Yön Zarflarının Cümleye Kattığı Anlamlar
   6.1. İçeri ve Dışarı Yönelme
   6.2. İleri ve Geri Hareket
   6.3. Aşağı ve Yukarı Yönelme
   6.4. Yaklaşma ve Uzaklaşma
7. Yer-Yön Zarflarında Ek Kullanımı
   7.1. Ek Almayan Yer-Yön Zarfları
   7.2. Yönelme Hâl Eki Alan Sözcükler
   7.3. Bulunma Hâl Eki Alan Sözcükler
   7.4. Ayrılma Hâl Eki Alan Sözcükler
8. Yer-Yön Zarfı ile Yer Tamlayıcısı Arasındaki Fark
9. Yer-Yön Zarfı ile İsim Arasındaki Fark
10. Yer-Yön Zarfı ile Sıfat Arasındaki Fark
11. Yer-Yön Zarfı ile Diğer Zarf Türleri Arasındaki Fark
12. Cümlede Yer-Yön Zarfı Nasıl Ayırt Edilir?
13. TYT Türkçe’de Yer-Yön Zarfı Nasıl Sorulur?
14. Yer-Yön Zarfında Sık Yapılan Hatalar
15. Yer-Yön Zarfı Konu Özeti
16. Açıklamalı Mini Test
17. Sık Sorulan Sorular
18. Sonuç

1. Yer-Yön Zarfı Nedir?

Yer-yön zarfı, bir fiilin veya fiilimsinin gerçekleştiği yönü gösteren sözcüktür. Çoğunlukla “Nereye?” sorusuna cevap verir ve çekim eki almadan kullanılır.

Örnek:

Kedi dışarı kaçtı.

“Kaçtı” yüklemine “Nereye kaçtı?” sorusu yöneltildiğinde “dışarı” cevabı alınır. “Dışarı” sözcüğü ek almadan kullanılmış ve kaçma eyleminin yönünü belirtmiştir. Bu nedenle yer-yön zarfıdır.

Başka bir örnek:

Biraz ileri git.

“İleri” sözcüğü, gitme eyleminin yönünü göstermektedir. Sözcük herhangi bir hâl eki almadığı için yer-yön zarfı görevindedir.

Yer-yön zarflarını tanırken yalnızca kelimenin sözlük anlamına bakmak yeterli değildir. Sözcüğün cümlede bir fiili mi yoksa ismi mi etkilediği incelenmelidir. Çünkü aynı kelime, farklı cümlelerde farklı görevler üstlenebilir. Bu durum Sözcük Türleri konusunda açıklanan görev değişiminin tipik örneklerinden biridir.

1.1. Yer-Yön Belirteci Nedir?

Yer-yön belirteci ile yer-yön zarfı aynı kavramı karşılar. “Belirteç”, “zarf” teriminin Türkçe karşılığıdır. Dolayısıyla içeri, dışarı, ileri, geri, aşağı, yukarı, öte ve beri sözcükleri fiilin yönünü gösterdiğinde yer-yön belirteci olarak da adlandırılabilir.

Örnek:

Çocuklar içeri koştu.

“İçeri” sözcüğü, koşma eyleminin yönünü belirttiği için hem yer-yön zarfı hem de yer-yön belirteci olarak adlandırılabilir.

2. Yer-Yön Zarfının Özellikleri

Yer-yön zarflarının başlıca özellikleri şunlardır:

• Fiilde bildirilen hareketin yönünü gösterir.
• Fiillerin yanı sıra fiilimsileri de yön bakımından etkileyebilir.
• Genellikle “Nereye?” sorusuna cevap verir.
• Çoğunlukla çekim eki almadan kullanılır.
• Cümlede zarf tümleci görevinde bulunur.
• İçeri, dışarı, ileri, geri, aşağı, yukarı, öte ve beri temel yer-yön zarflarıdır.
• Hâl eki aldıklarında çoğunlukla isim görevine geçer.
• Aynı sözcük cümleye göre zarf, isim veya sıfat olabilir.
• Cümledeki yerleri değişse bile fiille kurdukları yön ilişkisi korunabilir.
• Somut bir hareketin yanı sıra mecazlı bir yönelme de bildirebilir.

Örnek:

Sporcu ileri atıldı.

“Sporcu ileri atıldı.” cümlesindeki “ileri”, atılma eyleminin yönünü göstermektedir.

Örnek:

Sporcu atıldı ileri.

Sözcüğün cümledeki yeri değişmiş ancak fiille kurduğu yön ilişkisi korunmuştur. Yer-yön zarfının belirlenmesinde sözcük sırasından çok yüklemle kurulan anlam bağlantısına bakılmalıdır. Bu bağlantıyı doğru kurabilmek için [Fiiller] konusu da dikkate alınabilir.

Dikkat: “Nereye?” sorusuna cevap veren her sözcük yer-yön zarfı değildir. Yer tamlayıcısı da aynı soruya cevap verebilir. Bu nedenle sözcüğün ek alıp almadığı mutlaka kontrol edilmelidir.

3. Yer-Yön Zarfı Nasıl Bulunur?

Yer-yön zarfını bulmak için yalnızca yön bildiren kelimeleri aramak yeterli değildir. Aşağıdaki adımlar sırayla uygulandığında doğru sonuca ulaşmak kolaylaşır.

3.1. Cümlenin Fiilini veya Fiilimsisini Belirleme

İlk olarak cümlede hareket bildiren fiil ya da fiilimsi bulunmalıdır. Çünkü yer-yön zarfı, bu hareketin hangi yöne doğru gerçekleştiğini açıklar.

Örnek:

Yağmur başlayınca herkes içeri koştu.

Bu cümlenin yüklemi “koştu” sözcüğüdür.

3.2. Yön Anlamı Taşıyan Sözcüğü Bulma

Cümlede içeri, dışarı, ileri, geri, aşağı, yukarı, öte veya beri gibi yön bildiren bir sözcük olup olmadığına bakılır.

Örnekteki “içeri” sözcüğü bir yön anlamı taşımaktadır.

3.3. Fiile “Nereye?” Sorusunu Sorma

Fiile “Nereye?” sorusu yöneltilir:

Herkes nereye koştu?

Bu sorunun cevabı “içeri” sözcüğüdür.

Ancak bu soru tek başına yeterli değildir:

Herkes okula koştu.

“Okula” da “Nereye koştu?” sorusuna cevap verir. Fakat yönelme hâl eki aldığı için yer-yön zarfı değil, yer tamlayıcısıdır.

3.4. Sözcüğün Ek Alıp Almadığını İnceleme

Yer-yön zarfı olarak kullanılan sözcükler genellikle yalın durumdadır:

• içeri girdi
• dışarı çıktı
• ileri yürüdü
• geri döndü
• aşağı indi
• yukarı çıktı

Bu sözcükler yönelme, bulunma veya ayrılma hâl eki aldığında isim görevine geçer:

• içeriye girdi
• dışarıda bekledi
• ileriden döndü
• geriye baktı
• aşağıdan seslendi
• yukarıya çıktı

3.5. Sözcüğün Cümledeki Görevini Kontrol Etme

Son olarak yön bildiren sözcüğün fiili mi yoksa bir ismi mi etkilediği belirlenmelidir.

Örnek:

Çocuk aşağı indi.

“Aşağı”, “indi” fiilinin yönünü belirttiği için yer-yön zarfıdır.

Örnek:

Aşağı kat bugün boşaltıldı.

“Aşağı”, “kat” ismini belirttiği için sıfattır.

Örnek:

İçeri oldukça sıcaktı.

“İçeri”, bir yerin adı gibi kullanıldığı için isim görevindedir.

Yer-yön zarfını bulmak için şu sıra izlenebilir:

1. Fiili veya fiilimsiyi bul.
2. Yön bildiren sözcüğü belirle.
3. Fiile “Nereye?” sorusunu sor.
4. Sözcüğün hâl eki alıp almadığını kontrol et.
5. Sözcüğün fiili etkilediğinden emin ol.
6. İsim veya sıfat görevinde kullanılmadığını belirle.

Yer-yön zarfı, çekimli fiiller dışında fiilimsileri de etkileyebilir. Bu tür kullanımlar [Fiilimsiler] konusu bilinmeden değerlendirildiğinde gözden kaçabilir.

4. Yer-Yön Zarfı Olan Kelimeler

Türkçede yer-yön zarfı olarak kullanılan sekiz temel sözcük vardır:

Önemli: Bu sözcüklerin listede yer alması, kullanıldıkları her cümlede yer-yön zarfı oldukları anlamına gelmez. Cümledeki görevleri mutlaka incelenmelidir.

4.1. İçeri ve Dışarı

“İçeri”, dışarıdan iç bölüme; “dışarı” ise içeriden dış bölüme yönelmeyi gösterir.

Örnekler:

• Misafirleri içeri aldık.
• Çocuk birden dışarı koştu.
• Yağmur başlayınca herkes içeri girdi.
• Biraz hava almak için dışarı çıktı.

4.2. İleri ve Geri

“İleri” ön tarafa, “geri” ise arka tarafa veya önce bulunulan yere doğru hareketi bildirir.

Örnekler:

• Araç yavaşça ileri hareket etti.
• Kalabalığı görünce geri çekildik.
• Birkaç adım ileri git.
• Unuttuğu kitabı almak için geri döndü.

4.3. Aşağı ve Yukarı

“Aşağı” daha alçak, “yukarı” ise daha yüksek bir yere doğru yönelmeyi gösterir.

Örnekler:

• Merdivenlerden aşağı indi.
• Asansörle yukarı çıktı.
• Top yokuştan aşağı yuvarlandı.
• Kuşlar birden yukarı uçtu.

4.4. Öte ve Beri

“Öte” konuşana veya belirli bir noktaya göre uzaklaşmayı, “beri” ise yaklaşmayı bildirir.

Örnekler:

• Biraz öte git.
• Sandalyeyi beri çek.
• Kalabalıktan uzaklaşmak için öte yürüdü.
• Sesimi daha iyi duymak için beri gel.

“Beri” sözcüğü her kullanımda yer-yön zarfı değildir. “İki yıldan beri burada çalışıyor.” cümlesinde “beri”, başlangıç noktası bildiren farklı bir görev üstlenmiştir. Sözcük ancak gerçek bir yönelme bildirdiğinde yer-yön zarfı olarak değerlendirilmelidir.

5. Yer-Yön Zarfı Örnekleri

5.1. Günlük Hayattan Yer-Yön Zarfı Örnekleri

Örnek:

Hava soğuyunca hepimiz içeri girdik.

“İçeri”, girme eyleminin yönünü belirtmektedir.

Örnek:

Kardeşim arkadaşlarıyla oynamak için dışarı çıktı.

“Dışarı”, çıkma eyleminin yönünü gösterir.

Örnek:

Görevli sıranın biraz ileri hareket etmesini istedi.

“İleri”, hareket etme eyleminin yönünü belirtir.

Örnek:

Yolun kapalı olduğunu görünce geri döndük.

“Geri”, dönme eyleminin yönünü göstermektedir.

Örnek:

Kutuyu raftan almak için yukarı uzandı.

“Yukarı”, uzanma eyleminin yönünü belirtir.

Örnek:

Çocuk elindeki topu aşağı bıraktı.

“Aşağı”, bırakma eyleminin gerçekleştiği yönü göstermektedir.

5.2. Fiilimsileri Etkileyen Yer-Yön Zarfı Örnekleri

Yer-yön zarfları yalnızca cümlenin yüklemini değil, fiilimsileri de etkileyebilir.

Örnek:

İçeri giren öğrenci sessizce yerine oturdu.

“İçeri”, “giren” sıfat-fiilinin yönünü belirtmektedir.

Örnek:

Merdivenlerden aşağı inerken ayağı kaydı.

“Aşağı”, “inerken” zarf-fiilinin yönünü göstermektedir.

Örnek:

Biraz ileri gitmek için sürücüden izin istedi.

“İleri”, “gitmek” isim-fiilinin yönünü belirtir.

Bu cümlelerde yer-yön zarfını bulmak için yalnızca çekimli yükleme bakmak yeterli değildir. Zarfın hangi eylemi etkilediği ayrıca belirlenmelidir.

5.3. Birden Fazla Zarf Bulunan Cümleler

Bir cümlede farklı türlerde birden fazla zarf bulunabilir.

Örnek:

Çocuk dün hızla dışarı çıktı.

• “Dün” çıkma eyleminin zamanını belirtir.
• “Hızla” eylemin nasıl gerçekleştiğini gösterir.
• “Dışarı” eylemin yönünü bildirir.

Başka bir örnek:

Sporcu biraz geri çekildi.

• “Biraz” çekilme eyleminin miktarını belirtir.
• “Geri” çekilme eyleminin yönünü gösterir.

Her zarfın yüklemle kurduğu anlam ilişkisi ayrı ayrı incelenmelidir.

6. Yer-Yön Zarflarının Cümleye Kattığı Anlamlar

Yer-yön zarfları, hareketin yalnızca gerçekleştiğini değil, hangi yöne doğru yapıldığını da gösterir. Böylece cümledeki hareket daha açık ve gözde canlandırılabilir hâle gelir.

6.1. İçeri ve Dışarı Yönelme

“İçeri” kapalı veya sınırları belirli bir alanın içine; “dışarı” ise bu alanın dışına yönelmeyi gösterir.

• Öğretmen öğrencileri içeri çağırdı.
• Misafirler biraz hava almak için dışarı çıktı.

6.2. İleri ve Geri Hareket

“İleri” hareketin ön tarafa, “geri” ise arka tarafa veya önceki konuma doğru gerçekleştiğini bildirir.

• Kalabalık yavaşça ileri yürüdü.
• Gürültüyü duyunca bir adım geri çekildi.

6.3. Aşağı ve Yukarı Yönelme

“Aşağı” alçalan, “yukarı” ise yükselen bir hareketi anlatır.

• Çocuk merdivenlerden aşağı koştu.
• Balon hızla yukarı yükseldi.

6.4. Yaklaşma ve Uzaklaşma

“Beri” yaklaşmayı, “öte” ise uzaklaşmayı anlatır.

• Beni duyabilmek için biraz beri gel.
• Kapının önünü kapatmamak için öte geç.

7. Yer-Yön Zarflarında Ek Kullanımı

Yer-yön zarflarının ayırt edilmesinde en önemli ölçütlerden biri, yön bildiren sözcüğün hâl eki alıp almadığıdır. Temel kural şudur:

Yer-yön bildiren sözcük ek almadan fiilin yönünü gösteriyorsa zarf, hâl eki aldığında ise çoğunlukla isim görevindedir.

7.1. Ek Almayan Yer-Yön Zarfları

• içeri girdi
• dışarı çıktı
• ileri yürüdü
• geri döndü
• aşağı indi
• yukarı çıktı
• öte gitti
• beri geldi

Bu örneklerde yön sözcükleri herhangi bir hâl eki almamıştır.

7.2. Yönelme Hâl Eki Alan Sözcükler

Yönelme hâl eki “-a/-e”dir. Sözcüğe geldiğinde araya “y” kaynaştırma harfi girebilir:

• içeriye
• dışarıya
• ileriye
• geriye
• aşağıya
• yukarıya
• öteye
• beriye

Örnek:

Çocuk içeriye girdi.

“İçeriye” yönelme hâl eki almış bir isimdir ve cümlede yer tamlayıcısı görevindedir.

7.3. Bulunma Hâl Eki Alan Sözcükler

Bulunma hâl eki “-da/-de”dir:

• içeride
• dışarıda
• ileride
• geride
• aşağıda
• yukarıda
• ötede
• beride

Örnek:

Arkadaşlarımız dışarıda bekliyor.

“Dışarıda” bulunma hâl eki aldığı için yer-yön zarfı değil, yer tamlayıcısıdır.

7.4. Ayrılma Hâl Eki Alan Sözcükler

Ayrılma hâl eki “-dan/-den”dir:

• içeriden
• dışarıdan
• ileriden
• geriden
• aşağıdan
• yukarıdan
• öteden
• beriden

Örnek:

Yukarıdan bir ses geldi.

“Yukarıdan” ayrılma hâl eki almış bir isimdir ve yer tamlayıcısı görevindedir.

8. Yer-Yön Zarfı ile Yer Tamlayıcısı Arasındaki Fark

Yer-yön zarfı ile yer tamlayıcısı sık karıştırılır. Çünkü her ikisi de “Nereye?” sorusuna cevap verebilir. Aralarındaki temel fark, kullanılan sözcüğün yapısı ve cümledeki görevidir.

Örnek:

Kuşlar yukarı uçtu.

“Yukarı” ek almadan uçma eyleminin yönünü belirtir. Bu nedenle yer-yön zarfıdır.

Kuşlar yukarıya uçtu.

“Yukarıya” yönelme hâl eki almıştır. Bu nedenle isim durumundadır ve yer tamlayıcısı görevindedir.

Dikkat: Yalnızca “Nereye?” sorusuna bakmak doğru sonuca ulaşmak için yeterli değildir. Öge ayrımının tamamı [Cümlenin Ögeleri] konusunda açıklanan yüklem-soru-görev ilişkisiyle birlikte değerlendirilmelidir.

9. Yer-Yön Zarfı ile İsim Arasındaki Fark

Yer-yön bildiren sözcükler fiilin yönünü gösterdiğinde zarf, bir varlığı veya yeri karşıladığında isim olur.

Ayırt etmenin pratik yolu şudur: Sözcük fiilin yönünü belirtiyorsa zarf, bir yerin veya yönün adı olarak kullanılıyorsa isimdir. İsim görevindeki kullanımları doğru değerlendirmek için İsimler konusu incelenebilir.

10. Yer-Yön Zarfı ile Sıfat Arasındaki Fark

Yer-yön bildiren sözcük bir fiili etkiliyorsa zarf, bir ismi belirtiyorsa sıfattır.

Örnek:

Çocuk aşağı indi.

“Aşağı”, inme fiilinin yönünü belirttiği için yer-yön zarfıdır.

Örnek:

Aşağı kat tamamen boşaltıldı.

“Aşağı”, “kat” ismini belirttiği için sıfattır.

Başka bir örnek:

Araç ileri gitti.

“İleri”, gitme eyleminin yönünü gösterir.

Onun ileri görüşleri çevresindekileri etkiledi.

“İleri”, “görüş” ismini belirttiği için sıfattır.

Bu ayrımda sözcüğün hemen ardından bir isim gelip gelmediğine ve o ismi belirtip belirtmediğine dikkat edilmelidir. İsimleri belirten sözcüklerin özellikleri Sıfatlar konusunda ele alınmıştır.

11. Yer-Yön Zarfı ile Diğer Zarf Türleri Arasındaki Fark

Zarflar fiilleri farklı yönlerden etkiler. Yer-yön zarfı hareketin yönünü bildirirken diğer zarflar zaman, durum, miktar veya soru anlamı taşır.

Eylemin nasıl gerçekleştiğini bildiren sözcükler Durum Zarfı konusunda incelenmiştir.

Eylemin gerçekleştiği zamanı gösteren yapılar Zaman Zarfı başlığında açıklanmıştır.

Fiilin, sıfatın veya başka bir zarfın derecesini bildiren sözcükler için [Miktar Zarfı] konusu yol göstericidir.

Bir eylemin zamanını, nedenini, miktarını veya yapılış biçimini soru yoluyla öğrenen yapılar [Soru Zarfı] konusunda ele alınmıştır.

12. Cümlede Yer-Yön Zarfı Nasıl Ayırt Edilir?

Yer-yön zarfını hızlı ve güvenilir biçimde ayırt etmek için şu kontrol uygulanabilir:

1. Cümlede bir hareket fiili var mı?
2. İçeri, dışarı, ileri, geri, aşağı, yukarı, öte veya beri sözcüklerinden biri kullanılmış mı?
3. Bu sözcük fiilin yönünü mü gösteriyor?
4. Sözcük hâl eki almadan mı kullanılmış?
5. Bir ismi belirtmek yerine fiili mi etkiliyor?

Bu soruların tamamına “evet” cevabı veriliyorsa sözcük büyük olasılıkla yer-yön zarfıdır.

Örnek:

Öğrenci dün sessizce içeri girdi.

• Dün: Zaman zarfı
• Sessizce: Durum zarfı
• İçeri: Yer-yön zarfı

Örnek:

Öğrenci dün sessizce içeriye girdi.

Bu cümlede “içeriye” yönelme hâl eki aldığı için yer-yön zarfı değil, yer tamlayıcısıdır.

13. TYT Türkçe’de Yer-Yön Zarfı Nasıl Sorulur?

TYT Türkçe’de yer-yön zarfı, yalnızca doğrudan bir tanım sorusuyla ölçülmez. Konu çoğunlukla sözcük türleri ve cümlenin ögeleriyle ilişkilendirilerek sorulur.

Karşılaşılabilecek soru biçimleri şunlardır:

• Yer-yön zarfını bulma
• Yer-yön zarfı ile yer tamlayıcısını ayırma
• Aynı sözcüğün farklı görevlerini karşılaştırma
• Hâl eki alan yön sözcüğünün görevini belirleme
• Zarf ile sıfat arasındaki farkı bulma
• Fiilimsiyi etkileyen yer-yön zarfını belirleme
• Birden fazla zarf bulunan cümleyi çözümleme

Sınavda özellikle şu noktalara dikkat edilmelidir:

• “Nereye?” sorusu tek başına yeterli değildir.
• Yer-yön zarfı genellikle ek almadan kullanılır.
• Ek alan yön sözcüğü çoğunlukla isimleşir.
• İsimden önce kullanılan yön sözcüğü sıfat olabilir.
• “Aşağı yukarı” ikilemesi her zaman yön bildirmez.

Örnek:

Bu iş aşağı yukarı iki saat sürer.

Buradaki “aşağı yukarı”, herhangi bir yön göstermemektedir. “Yaklaşık” anlamı taşıyarak süreyi miktar bakımından belirtmiştir. Bu nedenle yer-yön zarfı değildir.

14. Yer-Yön Zarfında Sık Yapılan Hatalar

“Nereye?” sorusuna cevap veren her sözcüğü zarf sanmak

Okula gitti.

“Okula”, “Nereye gitti?” sorusuna cevap verir. Ancak yönelme hâl eki aldığı için yer tamlayıcısıdır.

Hâl eklerini gözden kaçırmak

İçeri girdi.

“İçeri” yer-yön zarfıdır.

İçeriye girdi.

“İçeriye” yönelme hâl eki almış bir isimdir.

Yön bildiren her sözcüğü zarf kabul etmek

Aşağı kat temizlendi.

“Aşağı”, yön anlamı taşısa da “kat” ismini belirttiği için sıfattır.

“Aşağı yukarı” sözünü her zaman yer-yön zarfı sanmak

Toplantı aşağı yukarı bir saat sürdü.

“Aşağı yukarı”, bu cümlede “yaklaşık” anlamındadır. Yer-yön zarfı değildir.

Yalnızca yüklemi incelemek

İçeri giren adam etrafına dikkatlice baktı.

“İçeri”, cümlenin yüklemi olan “baktı” sözcüğünü değil, “giren” fiilimsisini etkilemektedir.

Sözcüğün cümledeki görevini kontrol etmemek

Dışarı oldukça soğuktu.

“Dışarı” burada bir yönelme bildirmemekte, belirli bir yeri karşılamaktadır. Bu nedenle isim görevindedir.

15. Yer-Yön Zarfı Konu Özeti

16. Açıklamalı Mini Test

Soru 1

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer-yön zarfı kullanılmıştır?

A) Çocuk bahçeye koştu.
B) Kitap masanın üzerinde duruyor.
C) Kuşlar birden yukarı uçtu.
D) Arkadaşım okuldan erken çıktı.
E) Yolcular durakta bekliyordu.

Cevap: C

Açıklama: “Yukarı” sözcüğü ek almadan kullanılmış ve uçma eyleminin yönünü belirtmiştir.

Soru 2

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yön bildiren sözcük yer tamlayıcısıdır?

A) Biraz ileri git.
B) Çocuk dışarı çıktı.
C) Sporcu geri çekildi.
D) Misafirler içeriye girdi.
E) Kuş aşağı süzüldü.

Cevap: D

Açıklama: “İçeriye” sözcüğü yönelme hâl eki aldığı için isimleşmiş ve yer tamlayıcısı görevinde kullanılmıştır.

Soru 3

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “aşağı” sözcüğü sıfat görevindedir?

A) Çocuk aşağı indi.
B) Top aşağı yuvarlandı.
C) Aşağı kat bugün boşaltıldı.
D) Biraz aşağı bak.
E) Merdivenden aşağı koştu.

Cevap: C

Açıklama: “Aşağı” sözcüğü “kat” ismini belirttiği için sıfattır.

Soru 4

“Aşağı yukarı iki saat boyunca seni bekledik.” cümlesindeki “aşağı yukarı” sözünün görevi nedir?

A) Yer-yön zarfı
B) Zaman zarfı
C) Durum zarfı
D) Miktar zarfı
E) Soru zarfı

Cevap: D

Açıklama: “Aşağı yukarı” sözü “yaklaşık” anlamında kullanılmış ve iki saatlik süreyi miktar bakımından belirtmiştir.

Soru 5

“İçeri giren öğrenci doğrudan öğretmenin yanına gitti.” cümlesindeki “içeri” sözcüğü hangi yapıyı etkilemektedir?

A) öğrenci
B) doğrudan
C) öğretmenin
D) yanına
E) giren

Cevap: E

Açıklama: “İçeri”, “giren” fiilimsisinin yönünü belirttiği için yer-yön zarfıdır.

17. Sık Sorulan Sorular

18. Sonuç

Yer-yön zarfı, bir fiilin veya fiilimsinin hangi yöne doğru gerçekleştiğini gösterir. İçeri, dışarı, ileri, geri, aşağı, yukarı, öte ve beri sözcükleri, ek almadan fiilin yönünü belirttiklerinde yer-yön zarfı görevindedir.

Bu konuda en çok dikkat edilmesi gereken nokta, yer-yön zarfı ile yer tamlayıcısı arasındaki farktır. “İçeri girdi.” cümlesindeki “içeri” zarfken “içeriye girdi.” cümlesindeki “içeriye” yönelme hâl eki aldığı için yer tamlayıcısıdır. Benzer biçimde yön bildiren bir sözcük ismi etkilediğinde sıfat, bir yeri karşıladığında isim olabilir.

Sözcüğün yön anlamı taşıması tek başına yeterli değildir. Ek alıp almadığı, hangi kelimeyi etkilediği ve cümlede hangi görevi üstlendiği birlikte değerlendirilmelidir. Bu yaklaşım, Dil Bilgisi kapsamındaki sözcük türü ve öge sorularında doğru sonuca ulaşmayı kolaylaştırır.