Bir fiilin aldığı kip eki ile cümlede taşıdığı zaman veya tasarlama anlamı her zaman aynı olmayabilir. Örneğin “Yarın erkenden yola çıkıyoruz.” cümlesindeki “çıkıyoruz” fiili şimdiki zaman eki almıştır. Ancak “yarın” sözcüğü, eylemin gelecekte gerçekleşeceğini gösterir. Fiilin biçimsel kipi ile cümlede kazandığı anlam arasındaki bu farklılığa anlam kayması denir. Anlam kaymasını belirlemek için yalnızca fiilin üzerindeki … Devamını oku
Emir kipi, bir işin yapılmasını veya yapılmamasını buyruk biçiminde bildiren dilek kipidir. “Kapıyı kapat.”, “Lütfen sıraya geçin.” ve “O da bizimle gelsin.” cümlelerindeki “kapat, geçin, gelsin” fiilleri emir kipiyle çekimlenmiştir. Emir kipi yalnızca sert bir buyruk bildirmez. Cümlenin bağlamına ve söyleyiş biçimine göre rica, uyarı, yasaklama, öğüt, izin, davet veya iyi dilek anlamı da taşıyabilir. … Devamını oku
Gereklilik kipi, bir işin, oluşun veya durumun gerçekleşmesinin gerekli olduğunu bildiren dilek kipidir. Fiil kök veya gövdelerine “-malı/-meli” eki getirilerek oluşturulur. “Derslerine düzenli çalışmalısın.” cümlesinde çalışma eylemi henüz gerçekleşmemiş; ancak konuşan kişi bu eylemi gerekli görmüştür. Gereklilik kipi yalnızca kesin bir zorunluluk bildirmez. Cümlenin bağlamına göre öğüt, öneri, uyarı, beklenti, güçlü tahmin veya pişmanlık da … Devamını oku
Bir işin gerçekleşmesini başka bir duruma bağlayan fiiller şart kipiyle kurulabilir. “Düzenli çalışırsan konuyu öğrenirsin.” cümlesinde öğrenmenin gerçekleşmesi, düzenli çalışma şartına bağlanmıştır. “Keşke biraz dinlensem.” cümlesinde ise aynı kip eki bir koşuldan çok dilek anlamı taşımaktadır. Şart kipinin eki **“-sa/-se”**dir. Bu ek, fiil kök veya gövdesinden sonra gelir ve kişi ekleriyle çekimlenir: “gelirsem, beklesen, çalışırsak” … Devamını oku
Bir işi yapma isteğini, niyetini veya birlikte hareket etme önerisini bildiren fiil biçimleri istek kipiyle kurulur. “Biraz dinleneyim.” ve “Bu konuyu birlikte değerlendirelim.” cümlelerinde eylemler henüz gerçekleşmemiştir; konuşan, bu eylemlerin yapılmasını istemektedir. İstek kipinin temel eki “-a/-e”’dir. Ancak ek, kişi ekleriyle birleştiğinde “geleyim, başlayalım, bekleyesin” gibi farklı biçimlerde görülebilir. Günümüz Türkçesinde özellikle birinci tekil ve … Devamını oku
Fiiller yalnızca bir işin, oluşun veya durumun zamanını bildirmez. Konuşanın bir eyleme ilişkin isteğini, koşulunu, gereklilik düşüncesini ya da buyruğunu da ifade edebilir. Fiilleri bu anlamlarla çekimleyen kiplere dilek kipleri denir. “Biraz dinlenelim.” cümlesinde istek, “Erken gelirsen görüşürüz.” cümlesinde şart, “Daha dikkatli olmalısın.” cümlesinde gereklilik, “Kapıyı kapat.” cümlesinde ise emir anlamı bulunur. Bu cümlelerde fiiller, … Devamını oku
Fiiller cümlede yargı bildirebilmek için zaman veya tasarlama anlamı kazanır ve bir kişiye bağlanır. “Yaz-” tek başına fiil köküdür; “yazdı”, “yazıyor”, “yazacak” ve “yazmalısın” biçimleri ise kip ve kişi anlamı taşıyan çekimli fiillerdir. Bu sözcükler bir işin kim tarafından, hangi zamanda veya hangi tasarlama anlamıyla gerçekleştirildiğini gösterir. Çekimli fiili belirlerken yalnızca sözcüğün sonunda ek bulunup … Devamını oku