Kişi Ekleri Nedir? Şahıs Ekleri ve Çekim Tabloları

Kişi ekleri, fiilin bildirdiği işin, oluşun veya durumun kim tarafından gerçekleştirildiğini gösteren çekim ekleridir. “Geldim, geldin, geldi, geldik, geldiniz, geldiler” sözcüklerinde fiil aynı kalırken eylemi gerçekleştiren kişi değişir. Bu kişi bilgisini sağlayan unsurlara kişi ekleri veya şahıs ekleri denir.

Kişi ekleri her kipte aynı biçimde kullanılmaz. Görülen geçmiş zaman ve şart kipinde “-m, -n, -k” gibi ekler görülürken şimdiki, gelecek ve geniş zaman gibi kiplerde zamir kökenli kişi ekleri kullanılır. Emir ve istek kipleri ise kendilerine özgü kişi biçimleri gösterir. Üçüncü tekil kişide görünür bir ek bulunmaması da fiilin kişisiz olduğu anlamına gelmez.

Kişi eklerini ben, sen, o, biz, siz ve onlar zamirleriyle anlatan Türkçe öğretmeni

İçindekiler

  1. Kişi Ekleri Nedir?
  2. Kişi Eki ile Şahıs Eki Aynı Şey midir?
  3. Kişi Eklerinin Özellikleri
  4. Fiillerde Kişiler Nelerdir?
  5. Kişi Eki Nasıl Bulunur?
    5.1. Çekimli Fiili Belirleme
    5.2. Kip Ekini Ayırma
    5.3. Hareketi Yapan Kişiyi Belirleme
    5.4. Görünür Ek Bulunmayan Kullanımları İnceleme
  6. Zamir Kökenli Kişi Ekleri
  7. Görülen Geçmiş Zaman ve Şart Kipindeki Kişi Ekleri
  8. Emir Kipinde Kişi Ekleri
  9. İstek Kipinde Kişi Ekleri
  10. Haber Kiplerinde Kişi Ekleri
  11. Dilek Kiplerinde Kişi Ekleri
  12. Üçüncü Tekil Kişide Sıfır Ek
  13. Üçüncü Çoğul Kişi Eki
  14. Kişi Ekleri ve Gizli Özne
  15. Kişi Eki ile Kişi Zamiri Arasındaki İlişki
  16. Kişi Eki ile İyelik Eki Arasındaki Fark
  17. Kişi Eki ile Çoğul Eki Arasındaki Fark
  18. Soru Cümlelerinde Kişi Eklerinin Yeri
  19. Ek Fiille Kullanılan Kişi Ekleri
  20. Kişi Ekleri Cümlede Hangi Görevi Üstlenir?
  21. TYT Türkçe’de Kişi Ekleri
  22. Kişi Eklerinde Sık Yapılan Hatalar
  23. Kişi Ekleri Konu Özeti
  24. Açıklamalı Mini Test
  25. Sık Sorulan Sorular
  26. Sonuç

1. Kişi Ekleri Nedir?

Fiilin bildirdiği işi, oluşu veya durumu gerçekleştiren ya da yüklemdeki yargıyla ilgili olan kişiyi gösteren eklere kişi ekleri denir. Kişi ekleri, fiili konuşan, dinleyen veya hakkında konuşulan kişiye bağlar.

Kitabı dikkatlice okudum.

“Okudum” sözcüğündeki “-m” eki, okuma eylemini konuşanın yani birinci tekil kişinin gerçekleştirdiğini gösterir:

oku- + -du + -m

Başka bir örneğe bakalım:

Yarın bize geleceksiniz.

“Geleceksiniz” sözcüğündeki kişi eki, gelme eyleminin birden fazla dinleyici tarafından gerçekleştirileceğini bildirir:

gel- + -ecek + -siniz

Fiiller, aldıkları kip ve kişi ekleriyle cümlede yargı bildirebilir. Bu yapının sonunda ortaya çıkan Çekimli Fiil, hem zaman veya tasarlama anlamı hem de kişi bilgisi taşır.

Kişi ekleri fiilin kök anlamını değiştirmez ve yeni bir sözcük oluşturmaz. Fiili bir kişiye bağlayarak çekimlenmesini sağlar.

2. Kişi Eki ile Şahıs Eki Aynı Şey midir?

Kişi eki ve şahıs eki, aynı dil bilgisi unsurunu karşılayan iki farklı terimdir. Dolayısıyla “geldim” fiilindeki “-m” eki hem birinci tekil kişi eki hem de birinci tekil şahıs eki olarak adlandırılabilir.

Güncel dil bilgisi anlatımlarında “kişi eki” ifadesi daha sık kullanılsa da “şahıs eki” terimi de yanlış değildir:

  • Birinci tekil kişi → Ben
  • İkinci tekil kişi → Sen
  • Üçüncü tekil kişi → O
  • Birinci çoğul kişi → Biz
  • İkinci çoğul kişi → Siz
  • Üçüncü çoğul kişi → Onlar

Bu nedenle “fiillerde kişi ekleri” ve “fiillerde şahıs ekleri” ifadeleri aynı konuyu anlatır.

3. Kişi Eklerinin Özellikleri

Kişi eklerinin başlıca özellikleri şunlardır:

  • Fiilin bildirdiği hareketi bir kişiye bağlar.
  • Kişi veya şahıs bilgisi verir.
  • Çekim eki niteliğindedir.
  • Fiilin kök anlamını değiştirmez.
  • Yeni bir sözcük türetmez.
  • Tekil ve çoğul kişi biçimleri vardır.
  • Kullanılan kipe göre farklı biçimler alabilir.
  • Çoğunlukla kip ekinden sonra gelir.
  • Bazı soru biçimlerinde soru ekine bağlanır.
  • Üçüncü tekil kişide görünür bir kişi eki bulunmayabilir.
  • Üçüncü çoğul kişide “-lar/-ler” biçimi kullanılabilir.
  • Özne açıkça yazılmasa da eylemin kişisini gösterebilir.
  • Ek fiille çekimlenen isim soylu yüklemlerde de kullanılabilir.
  • İyelik ve çoğul ekleriyle biçim benzerliği gösterebilir.

Fiillerin kök veya gövdelerine gelerek zaman, kip ve kişi ilişkisi kuran unsurlar genel olarak [Çekim Ekleri] içinde değerlendirilir.

4. Fiillerde Kişiler Nelerdir?

Türkçede üç tekil ve üç çoğul kişi bulunur:

KişiKişi zamiriÖrnek
Birinci tekil kişiBengeldim
İkinci tekil kişiSengeldin
Üçüncü tekil kişiOgeldi
Birinci çoğul kişiBizgeldik
İkinci çoğul kişiSizgeldiniz
Üçüncü çoğul kişiOnlargeldiler

Birinci kişi konuşanı, ikinci kişi dinleyeni, üçüncü kişi ise hakkında konuşulan kişi veya varlığı gösterir.

Üçüncü kişi yalnızca insanları karşılamaz:

  • Kedi koltukta uyudu. → Üçüncü tekil kişi
  • Ağaçlar hızla büyüdü. → Üçüncü çoğul kişi
  • Hava aniden soğudu. → Üçüncü tekil kişi
  • Yapraklar sarardı. → Üçüncü çoğul kişi

Fiilin kişisini bulurken eylemi gerçekleştirenin insan olması gerekmez. Cümledeki varlığın tekil veya çoğul oluşu ve yüklemin çekimi birlikte değerlendirilir.

5. Kişi Eki Nasıl Bulunur?

Bir sözcükteki kişi ekini doğru belirlemek için çekimli fiil aşamalı olarak incelenmelidir.

5.1. Çekimli Fiili Belirleme

Önce cümlede yargı bildiren fiil bulunur:

Yarın sınava gireceğiz.

Cümlenin çekimli fiili “gireceğiz” sözcüğüdür.

5.2. Kip Ekini Ayırma

Fiilin zaman veya dilek anlamını veren kip eki belirlenir:

gir- + -ecek + -iz

  • gir- → Fiil kökü
  • -ecek → Gelecek zaman eki
  • -iz → Birinci çoğul kişi eki

Ses değişimi nedeniyle sözcük “gireceğiz” biçimini almıştır.

5.3. Hareketi Yapan Kişiyi Belirleme

Fiilin hangi kişiye bağlı olduğu bulunur:

Kim girecek?
Biz gireceğiz.

“-iz” eki, eylemin birinci çoğul kişi tarafından gerçekleştirileceğini gösterir.

Kişi ekini belirlerken yalnızca “Kim?” sorusuna bağlı kalınmamalıdır. Fiilin aldığı ek ve çekim biçimi de incelenmelidir. Özellikle öznesiz cümlelerde kişi bilgisi doğrudan yüklemden anlaşılır.

5.4. Görünür Ek Bulunmayan Kullanımları İnceleme

Çocuk biraz önce eve geldi.

“Geldi” sözcüğünde görülen geçmiş zaman ekinden sonra ayrıca yazılmış bir kişi eki bulunmaz. Buna rağmen fiil üçüncü tekil kişiyle çekimlenmiştir:

gel- + -di + Ø

Buradaki “Ø” işareti, üçüncü tekil kişinin görünür bir ek almadan karşılandığını gösterir. Görünür ek bulunmaması, fiilin kişisiz olduğu anlamına gelmez.

6. Zamir Kökenli Kişi Ekleri

Şimdiki zaman, gelecek zaman, öğrenilen geçmiş zaman, geniş zaman ve gereklilik kipi gibi çekimlerde çoğunlukla zamir kökenli kişi ekleri kullanılır.

KişiGenel kişi eki“Geliyor” örneği
Ben-(I)mgeliyorum
Sen-sın/-sin/-sun/-süngeliyorsun
OØgeliyor
Biz-ız/-iz/-uz/-üzgeliyoruz
Siz-sınız/-siniz/-sunuz/-sünüzgeliyorsunuz
Onlar-lar/-lergeliyorlar

Eklerin ünlüleri büyük ünlü uyumuna göre değişebilir:

  • bakıyorum
  • görüyorsun
  • okuyoruz
  • düşünüyorsunuz

Gelecek zaman ekinin sonundaki “k” ünsüzü, ünlüyle başlayan kişi eki geldiğinde yumuşar:

  • gelecek + im → geleceğim
  • okuyacak + ız → okuyacağız
  • başlayacak + ım → başlayacağım

Bu sözcüklerdeki değişim kişi ekinin görevini değiştirmez.

7. Görülen Geçmiş Zaman ve Şart Kipindeki Kişi Ekleri

Görülen geçmiş zaman ve şart kipinde kullanılan kişi ekleri, zamir kökenli eklerden farklı bir dizi oluşturur:

KişiGörülen geçmiş zamanŞart kipi
Bengeldimgelsem
Sengeldingelsen
Ogeldigelse
Bizgeldikgelsek
Sizgeldinizgelseniz
Onlargeldilergelseler

Bu çekimlerdeki temel kişi ekleri şöyledir:

  • Birinci tekil kişi: -m
  • İkinci tekil kişi: -n
  • Üçüncü tekil kişi: Ø
  • Birinci çoğul kişi: -k
  • İkinci çoğul kişi: -nız/-niz/-nuz/-nüz
  • Üçüncü çoğul kişi: -lar/-ler

Örnek çözümleme:

gelsek

  • gel- → Fiil kökü
  • -se → Şart kipi
  • -k → Birinci çoğul kişi eki

Bu çekim biçiminin ayrıntıları Şart Kip konusunda ele alınır.

8. Emir Kipinde Kişi Ekleri

Emir Kipi, kişi çekimi bakımından diğer kiplerden ayrılır. Bütün kişiler için kullanılan ortak bir emir kipi eki yoktur. İkinci tekil kişide fiil kök veya gövdesi eksiz kullanılır; diğer kişilerde ise kişiye özgü emir biçimleri görülür.

Kişi“Gelmek” fiilinin emir çekimi
BenÇekimi yoktur
Sengel
Ogelsin
BizÇekimi yoktur
Sizgelin / geliniz
Onlargelsinler

“Gel!” sözcüğü herhangi bir ek taşımamasına rağmen ikinci tekil kişi ve emir anlamı taşır.

Birinci kişilerde standart emir çekimi bulunmaz. “Geleyim” ve “gelelim” biçimleri emir değil, istek kipi kapsamında değerlendirilir.

9. İstek Kipinde Kişi Ekleri

İstek Kipi, “-a/-e” ekiyle kurulur ve kişi çekiminde kendine özgü biçimler gösterir:

Kişi“Gelmek” fiilinin istek çekimi
Bengeleyim
Sengelesin
Ogele
Bizgelelim
Sizgelesiniz
Onlargeleler

Günümüz Türkçesinde özellikle “geleyim” ve “gelelim” biçimleri yaygındır:

  • Ben de sizinle geleyim.
  • Biraz dinlenelim.
  • Şimdi çalışmaya başlayalım.

“Gelesin, gele, gelesiniz, geleler” biçimleri ise günlük dilde daha sınırlı, kalıplaşmış veya edebî kullanımlarda görülür.

10. Haber Kiplerinde Kişi Ekleri

Haber Kipleri, fiilin gerçekleşme zamanını bildirir. Haber kipleriyle kişi çekimleri şöyle karşılaştırılabilir:

KişiGörülen geçmişÖğrenilen geçmişŞimdiki zamanGelecek zamanGeniş zaman
Bengeldimgelmişimgeliyorumgeleceğimgelirim
Sengeldingelmişsingeliyorsungeleceksingelirsin
Ogeldigelmişgeliyorgelecekgelir
Bizgeldikgelmişizgeliyoruzgeleceğizgeliriz
Sizgeldinizgelmişsinizgeliyorsunuzgeleceksinizgelirsiniz
Onlargeldilergelmişlergeliyorlargeleceklergelirler

Görülen geçmiş zamanda “-m, -n, -k” dizisi kullanılırken diğer haber kiplerinin çoğunda zamir kökenli kişi ekleri görülür. Üçüncü tekil kişide ise görünür kişi eki bulunmaz.

11. Dilek Kiplerinde Kişi Ekleri

Dilek Kipleri, fiile istek, şart, gereklilik veya emir anlamı kazandırır. Bu kiplerde kullanılan kişi ekleri aynı değildir:

Kişiİstek kipiŞart kipiGereklilik kipi
Bengeleyimgelsemgelmeliyim
Sengelesingelsengelmelisin
Ogelegelsegelmeli
Bizgelelimgelsekgelmeliyiz
Sizgelesinizgelsenizgelmelisiniz
Onlargelelergelselergelmeliler

Gereklilik Kipi, zamir kökenli kişi ekleriyle çekimlenir:

  • gelmeliyim
  • gelmelisin
  • gelmeli
  • gelmeliyiz
  • gelmelisiniz
  • gelmeliler

Emir kipi ise birinci kişilerde çekimlenmemesi ve ikinci tekil kişide eksiz kullanılması nedeniyle bu tablodan ayrı değerlendirilir.

12. Üçüncü Tekil Kişide Sıfır Ek

Üçüncü tekil kişi çekiminde çoğu zaman görünür bir kişi eki bulunmaz:

  • O geldi.
  • O gelmiş.
  • O geliyor.
  • O gelecek.
  • O gelir.
  • O gelse.
  • O gelmeli.

Bu durum “sıfır ek” ile açıklanır. Fiilde ayrı bir kişi eki görülmese de kişi anlamı vardır:

Biraz önce kapıyı açtı.

Özne açıkça yazılmamıştır. Ancak “açtı” fiilinin üçüncü tekil kişiyle çekimlendiği anlaşılır. Cümlenin bağlamına göre gizli özne “o”dur.

Üçüncü tekil kişiyi bulurken mutlaka görünür bir ek aramak, kişi ekleri konusunda yapılan temel hatalardan biridir.

13. Üçüncü Çoğul Kişi Eki

Üçüncü çoğul kişi fiillerde “-lar/-ler” biçimiyle gösterilebilir:

  • geldiler
  • gelmişler
  • geliyorlar
  • gelecekler
  • gelirler
  • gelseler
  • gelmeliler
  • gelsinler

Özne çoğul olduğunda kişi eki bazı kullanımlarda söylenmeyebilir:

  • Çocuklar bahçede oynuyor.
  • Çocuklar bahçede oynuyorlar.

Her iki kullanım da mümkündür. İnsan dışındaki çoğul öznelerde yüklemin tekil kullanılması daha yaygındır:

  • Kuşlar uçuyor.
  • Ağaçlar büyüdü.
  • Yapraklar döküldü.

Bu kullanımlarda özne çoğul olsa da yüklem üçüncü tekil kişi biçiminde kalabilir.

14. Kişi Ekleri ve Gizli Özne

Kişi eki, özne açıkça yazılmasa da hareketi gerçekleştiren kişiyi gösterebilir:

Yarın erkenden geleceğim.

“-im” eki birinci tekil kişiyi gösterdiği için cümlenin gizli öznesi “ben”dir.

Bu konuyu yeniden incelemelisiniz.

“-siniz” eki ikinci çoğul kişiyi gösterir. Cümlenin gizli öznesi “siz”dir.

Biraz önce buraya geldi.

Görünür kişi eki bulunmasa da fiil üçüncü tekil kişiyle çekimlenmiştir. Gizli özne, cümlenin bağlamına göre “o” olarak belirlenebilir.

Kişi eki tek başına özne değildir; yalnızca öznenin hangi kişi olduğunu anlamamıza yardımcı olur.

15. Kişi Eki ile Kişi Zamiri Arasındaki İlişki

Kişi Zamiri ayrı bir sözcüktür; kişi eki ise çekimli fiile bağlanır:

Kişi zamiriÇekimli fiil
Bengeldim
Sengeldin
Ogeldi
Bizgeldik
Sizgeldiniz
Onlargeldiler

Türkçede kişi eki özneyi belirginleştirebildiği için kişi zamiri her zaman yazılmak zorunda değildir:

  • Ben geldim.
  • Geldim.

İkinci cümlede “ben” zamiri kullanılmamıştır. Buna rağmen “-m” kişi eki, eylemi gerçekleştiren kişinin “ben” olduğunu gösterir.

Kişi zamiri özellikle vurgu veya karşılaştırma yapılmak istendiğinde kullanılabilir:

Ben geldim, o gelmedi.

16. Kişi Eki ile İyelik Eki Arasındaki Fark

Kişi eki fiili bir kişiye bağlar; iyelik eki ise bir varlığın kime veya neye ait olduğunu gösterir:

SözcükEkEkin görevi
geldim-mBirinci tekil kişi eki
kitabım-ımBirinci tekil iyelik eki
geldin-nİkinci tekil kişi eki
kitabın-ınİkinci tekil iyelik eki

Ekler biçim bakımından benzeyebilir; fakat bağlandıkları sözcük türü ve görevleri farklıdır:

  • gel-di-m → Fiil + kişi eki
  • kitap-ım → İsim + iyelik eki

İsimlerin sahiplik ilişkisini gösteren ekler [İyelik Ekleri] konusunda ayrıntılı olarak açıklanır.

17. Kişi Eki ile Çoğul Eki Arasındaki Fark

“-lar/-ler” eki isimlerde çoğul eki, fiillerde ise üçüncü çoğul kişi eki olarak kullanılabilir:

  • öğrenci-ler → İsimde çoğul eki
  • geldi-ler → Fiilde üçüncü çoğul kişi eki

Öğrenciler geldiler.

Bu cümlede ilk “-ler” eki öğrencilerin birden fazla olduğunu, ikinci “-ler” eki ise gelme eyleminin üçüncü çoğul kişi tarafından gerçekleştirildiğini gösterir.

SözcükBağlandığı sözcük türüGörevi
evlerİsimÇoğul eki
çocuklarİsimÇoğul eki
geldilerFiilÜçüncü çoğul kişi eki
çalışıyorlarFiilÜçüncü çoğul kişi eki

İsimlerdeki bu kullanım [Çoğul Eki] konusunda ayrıntılı olarak incelenir.

18. Soru Cümlelerinde Kişi Eklerinin Yeri

Soru cümlelerinde kişi ekinin yeri, kullanılan kipe göre değişebilir.

Kişi ekinin fiilde kaldığı kullanımlar:

  • Geldin mi?
  • Gördünüz mü?
  • Yazdılar mı?
  • Gelsek mi?

Kişi ekinin soru ekine bağlandığı kullanımlar:

  • Geliyor musun?
  • Gelecek misiniz?
  • Gelmiş miyiz?
  • Gelir misin?
  • Gelmeli miyim?

Karşılaştırma:

Soru cümlesiKişi ekiBulunduğu yer
Geldin mi?-nFiilde
Gördünüz mü?-nüzFiilde
Geliyor musun?-sunSoru ekinde
Gelecek misiniz?-sinizSoru ekinde
Gelmeli miyim?-yimSoru ekinde

“Mi” soru eki ayrı yazılır; kendisinden sonra gelen kişi eki ise ona bitişir. Bu yazımın ayrıntıları [Mi Soru Ekinin Yazımı] başlıklı içerikte ele alınır:

  • Gelecek misin? → Doğru
  • Gelecekmisin? → Yanlış

Kişi eki soru ekine bağlansa bile eylemin hangi kişiyle ilgili olduğunu göstermeye devam eder.

19. Ek Fiille Kullanılan Kişi Ekleri

Kişi ekleri yalnızca fiil kök veya gövdelerinde görülmez. İsim soylu sözcüklerin yüklem yapılmasında da kişi ekleri kullanılabilir:

  • öğrenciyim
  • öğrencisin
  • öğrencidir
  • öğrenciyiz
  • öğrencisiniz
  • öğrencidirler

Bu sözcükler kişilere göre şöyle gösterilebilir:

KişiŞimdiki/geniş zaman biçimiGeçmiş zaman biçimi
Benöğrenciyimöğrenciydim
Senöğrencisinöğrenciydin
Oöğrencidiröğrenciydi
Bizöğrenciyizöğrenciydik
Sizöğrencisinizöğrenciydiniz
Onlaröğrencidirleröğrenciydiler

Bu örneklerde yüklem, bir fiil köküne değil “öğrenci” ismine dayanmaktadır. İsimlerin yüklem yapılması ve fiillerde birleşik zaman kurulması [Ek Fiil] konusunda ayrıntılı olarak incelenir.

20. Kişi Ekleri Cümlede Hangi Görevi Üstlenir?

Kişi eki tek başına bir cümle ögesi değildir. Fiilin veya isim soylu yüklemin içinde yer alarak yargının hangi kişiye bağlı olduğunu gösterir:

Soruları çözdük.

  • Yüklem: çözdük
  • Kip: görülen geçmiş zaman
  • Kişi: birinci çoğul kişi
  • Kişi eki: -k
  • Gizli özne: biz

Yüklem parçalanarak kişi eki ayrı bir cümle ögesi gibi gösterilmez. Kişi eki, yüklemin yapısında bulunan bir çekim unsurudur.

Benzer şekilde “Öğrenciyiz.” cümlesindeki “-yiz” kişi bilgisi verir; fakat tek başına cümle ögesi sayılmaz.

21. TYT Türkçe’de Kişi Ekleri

TYT Türkçe’de kişi ekleri çoğunlukla tek başına değil; kip, ek fiil, özne, iyelik eki, çoğul eki ve soru ekiyle birlikte sorulur.

Soruları çözerken şu sıra izlenebilir:

  1. Cümlenin yüklemini bulun.
  2. Yüklemin fiil mi yoksa isim soylu mu olduğunu belirleyin.
  3. Fiildeki kip veya ek fiil unsurunu ayırın.
  4. Yargının hangi kişiye bağlı olduğunu bulun.
  5. Üçüncü tekil kişide görünür ek bulunmayabileceğini unutmayın.
  6. Soru cümlesinde kişi ekinin yerine dikkat edin.
  7. İyelik eki ile kişi ekini birbirine karıştırmayın.
  8. “-lar/-ler” ekinin çoğul mu, kişi eki mi olduğunu kontrol edin.

Görülen geçmiş zaman örneği:

BiçimKişi
geldimBirinci tekil
geldinİkinci tekil
geldiÜçüncü tekil
geldikBirinci çoğul
geldinizİkinci çoğul
geldilerÜçüncü çoğul

Sınav sorularında özellikle görünür kişi eki bulunmayan “geldi, geliyor, gelecek, gelmeli” gibi üçüncü tekil kişi biçimlerine dikkat edilmelidir.

22. Kişi Eklerinde Sık Yapılan Hatalar

Üçüncü tekil kişide mutlaka görünür ek aramak

“Geldi” fiilinde görülen geçmiş zaman ekinden sonra ayrı bir kişi eki bulunmaz. Buna rağmen fiil üçüncü tekil kişiyle çekimlenmiştir.

Kişi ekiyle kişi zamirini aynı kavram sanmak

“Ben” ayrı bir kişi zamiri, “geldim” sözcüğündeki “-m” ise kişi ekidir.

Kişi ekiyle iyelik ekini karıştırmak

  • Geldim. → “-m” kişi eki
  • Kitabım. → “-ım” iyelik eki

Fiildeki “-lar/-ler” ekini çoğul eki sanmak

“Öğrenciler geldiler.” cümlesindeki ilk “-ler” çoğul eki, ikinci “-ler” ise üçüncü çoğul kişi ekidir.

Soru cümlesinde kişi ekinin yerini yanlış belirlemek

“Gelecek misiniz?” cümlesinde kişi eki fiilde değil, soru ekinden sonra bulunur.

Soru ekini fiile bitişik yazmak

  • Gelecek misin? → Doğru
  • Gelecekmisin? → Yanlış

“Geleyim” ve “gelelim” biçimlerini emir kipi sanmak

Bu biçimler birinci kişiye göre istek kipiyle çekimlenmiştir. Emir kipinin birinci kişi çekimleri yoktur.

Kişi ekini ayrı bir cümle ögesi kabul etmek

Kişi eki yüklemin içinde yer alan bir çekim ekidir; tek başına özne veya başka bir cümle ögesi değildir.

23. Kişi Ekleri Konu Özeti

BaşlıkKısa bilgi
Diğer adıŞahıs eki
Temel göreviYargının hangi kişiye bağlı olduğunu göstermek
Kişi sayısıÜç tekil, üç çoğul
Birinci tekilBen
İkinci tekilSen
Üçüncü tekilO
Birinci çoğulBiz
İkinci çoğulSiz
Üçüncü çoğulOnlar
Üçüncü tekil kişiÇoğunlukla görünür ek almaz
Üçüncü çoğul kişi-lar/-ler
Ekin türüÇekim eki
Fiilin anlamını değiştirir mi?Hayır
Yeni sözcük türetir mi?Hayır
Gizli özneyi gösterir mi?Evet
İyelik ekinden farkıFiile bağlanarak yargının kişisini gösterir

Kişi ekleri, kullanılan kipe göre farklı biçimler alabilir. Görülen geçmiş zaman ve şart kipindeki kişi eki dizisiyle diğer kiplerde kullanılan zamir kökenli kişi ekleri aynı değildir.

24. Açıklamalı Mini Test

Soru 1: “Yarın size geleceğiz.” cümlesindeki kişi eki hangi kişiyi göstermektedir?

A) Birinci tekil kişi
B) İkinci tekil kişi
C) Üçüncü tekil kişi
D) Birinci çoğul kişi
E) İkinci çoğul kişi

Cevap: D

Açıklama: “Geleceğiz” fiilindeki “-iz” eki, eylemin “biz” tarafından yapılacağını gösterir.


Soru 2: Aşağıdaki fiillerden hangisi üçüncü tekil kişiyle çekimlenmiştir?

A) Geldim
B) Geldin
C) Geldi
D) Geldik
E) Geldiniz

Cevap: C

Açıklama: “Geldi” fiilinde görünür kişi eki yoktur; ancak fiil “o” kişisine göre çekimlenmiştir.


Soru 3: Aşağıdaki sözcüklerin hangisindeki “-m” kişi ekidir?

A) Kitabım
B) Kalemim
C) Geldim
D) Evim
E) Çantam

Cevap: C

Açıklama: “Geldim” fiilindeki “-m” birinci tekil kişi ekidir. Diğer sözcüklerdeki ekler iyelik bildirir.


Soru 4: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kişi eki soru ekine bağlanmıştır?

A) Geldin mi?
B) Gördünüz mü?
C) Yazdılar mı?
D) Gelecek misiniz?
E) Okudun mu?

Cevap: D

Açıklama: “Gelecek misiniz?” cümlesinde ikinci çoğul kişi eki olan “-siniz”, “mi” soru ekinden sonra kullanılmıştır.


Soru 5: Kişi ekleriyle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Fiili bir kişiye bağlar.
B) Üçüncü tekil kişide görünür ek bulunmayabilir.
C) Kullanılan kipe göre biçimi değişebilir.
D) Her zaman ayrı bir cümle ögesidir.
E) Gizli öznenin belirlenmesine yardımcı olabilir.

Cevap: D

Açıklama: Kişi eki yüklemin içinde yer alan bir çekim unsurudur ve tek başına cümle ögesi sayılmaz.

25. Sık Sorulan Sorular

Kişi ekleri nelerdir?

Kişi ekleri, fiilin bildirdiği hareketi ben, sen, o, biz, siz veya onlar kişisine bağlayan çekim ekleridir. Kullanılan kipe göre farklı biçimler alabilir.

Kişi eki ile şahıs eki aynı şey midir?

Evet. Kişi eki ve şahıs eki aynı dil bilgisi unsurunu karşılayan iki farklı terimdir.

Kişi ekleri fiile ne katar?

Fiilin bildirdiği işin, oluşun veya durumun hangi kişiyle ilgili olduğunu gösterir.

Üçüncü tekil kişinin eki nedir?

Üçüncü tekil kişide çoğunlukla görünür bir kişi eki bulunmaz. Kişi anlamı sıfır ekle karşılanır.

“Geldi” kaçıncı kişidir?

“Geldi” üçüncü tekil kişiyle çekimlenmiştir. Sözcük “O geldi.” biçiminde düşünülebilir.

“Geldik” sözcüğündeki kişi eki nedir?

“Geldik” sözcüğündeki “-k” eki birinci çoğul kişiyi, yani “biz”i gösterir.

Kişi eki ile iyelik eki nasıl ayırt edilir?

Kişi eki fiile bağlanarak yargının kişisini, iyelik eki ise isme bağlanarak varlığın sahibini gösterir:

geldim → kişi eki
kitabım → iyelik eki

Kişi eki özne midir?

Hayır. Kişi eki tek başına özne değildir; ancak özne açıkça yazılmadığında gizli öznenin hangi kişi olduğunu gösterir.

Emir kipinin birinci çoğul kişi çekimi var mıdır?

Standart okul dil bilgisi sınıflandırmasında yoktur. “Gelelim” biçimi emir değil, istek kipi kapsamında değerlendirilir.

26. Sonuç

Kişi ekleri, çekimli fiilin bildirdiği işi, oluşu veya durumu konuşan, dinleyen ya da hakkında konuşulan kişiye bağlar. Kişi eki ve şahıs eki aynı kavramı karşılar. Türkçede üç tekil ve üç çoğul kişi bulunur; ancak bu kişilerin aldığı ekler kullanılan kipe göre değişebilir.

Görülen geçmiş zaman ve şart kipinde kullanılan kişi ekleriyle diğer haber ve dilek kiplerinde görülen zamir kökenli kişi ekleri aynı değildir. Emir ve istek kipleri de kendilerine özgü çekim biçimleri gösterir. Üçüncü tekil kişide görünür bir ek bulunmaması, fiilin kişisiz olduğu anlamına gelmez.

Kişi eklerini doğru belirlemek için önce çekimli fiil ve kip eki bulunmalı, ardından yargının hangi kişiye bağlı olduğu belirlenmelidir. Soru cümlelerinde kişi ekinin yeri, kişi ve iyelik eklerinin benzerliği, “-lar/-ler” ekinin farklı görevleri ve gizli özne ilişkisi özellikle dikkat edilmesi gereken noktalardır.

Yararlanılan Kaynaklar

Yorum yapın