Bakış açıları, bir metinde olayların, kişilerin ve durumların kimin gözünden ve hangi bilgi düzeyiyle anlatıldığını gösteren önemli bir anlatım unsurudur. Özellikle TYT Türkçe paragraf sorularında bakış açıları konusu, anlatıcının olaylara nereden baktığını ve ne kadarını bildiğini anlamayı gerektirir. Bu konu, Paragraf Konuları, [Paragrafta Anlatıcı Türleri], Anlatım Biçimleri, Paragrafın Yapısı ve Düşünceyi Geliştirme Yolları ile doğrudan ilişkilidir. Bir metni doğru yorumlamak için yalnızca olayları değil, olayların hangi bakışla aktarıldığını da fark etmek gerekir.
İçindekiler
- Bakış Açıları Nedir?
- Bakış Açıları Neden Önemlidir?
- Anlatıcı ve Bakış Açısı Arasındaki İlişki
- Bakış Açıları Nelerdir?
4.1. Hâkim Bakış Açısı
4.2. Kahraman Bakış Açısı
4.3. Gözlemci Bakış Açısı - Hâkim Bakış Açısı Nasıl Bulunur?
- Kahraman Bakış Açısı Nasıl Bulunur?
- Gözlemci Bakış Açısı Nasıl Bulunur?
- Bakış Açıları Karşılaştırma Tablosu
- Bakış Açıları Örnekleri
- Bakış Açıları ile Anlatıcı Türleri Arasındaki Fark
- Bakış Açıları ile Anlatım Biçimleri Arasındaki Fark
- Roman ve Hikâyelerde Bakış Açıları
- TYT Türkçe’de Bakış Açıları Nasıl Sorulur?
- Bakış Açılarında Sık Yapılan Hatalar
- Açıklamalı Mini Test
- Sık Sorulan Sorular
- Sonuç
1. Bakış Açıları Nedir?
Bakış açıları, anlatıcının olayları, kişileri ve durumları hangi konumdan aktardığını gösterir. Bir metinde anlatıcı olayların içinde olabilir, olaylara dışarıdan bakabilir ya da kahramanların iç dünyasını ayrıntılı biçimde bilebilir. Bu farklılıklar bakış açısını oluşturur.
Kısaca bakış açısı, “Anlatıcı olayları nereden ve ne kadar bilgiyle anlatıyor?” sorusunun cevabıdır.
Türkçe ve edebiyat derslerinde en çok karşılaşılan bakış açıları şunlardır:
- Hâkim bakış açısı
- Kahraman bakış açısı
- Gözlemci bakış açısı
Bu kavramlar özellikle öyküleyici metinlerde önemlidir. Çünkü olay anlatan metinlerde anlatıcının olaylara yaklaşımı, okuyucunun metni algılama biçimini doğrudan etkiler.
Örneğin bir anlatıcı yalnızca gördüklerini aktarıyorsa gözlemci bakış açısı kullanılmış olabilir. Anlatıcı olayın kahramanlarından biriyse kahraman bakış açısı vardır. Eğer anlatıcı kişilerin geçmişini, geleceğini, iç dünyasını ve düşüncelerini biliyorsa hâkim bakış açısı öne çıkar.
2. Bakış Açıları Neden Önemlidir?
Bakış açıları, metnin anlatım yönünü anlamak için çok önemlidir. Aynı olay, farklı bakış açılarıyla anlatıldığında metnin etkisi de değişir.
Bakış açılarının önemi şunlardır:
- Olayların kimin gözünden aktarıldığını gösterir.
- Anlatıcının bilgi düzeyini belirlemeyi sağlar.
- Kahramanların duygu ve düşüncelerinin nasıl verildiğini açıklar.
- Paragraf ve metin sorularında doğru yorum yapmayı kolaylaştırır.
- Anlatıcı türlerini anlamaya yardımcı olur.
- Roman, hikâye ve paragraf çözümünde önemli ipucu verir.
Bakış açıları konusu özellikle [Paragrafta Anlatıcı Türleri] ile birlikte öğrenilmelidir. Çünkü anlatıcı türü “kim anlatıyor?” sorusuyla ilgilidir; bakış açısı ise “anlatıcı ne kadar biliyor ve nereden bakıyor?” sorusuyla ilgilidir.
Aşağıdaki tablo temel ayrımı gösterir:
| Soru | İlgili Kavram |
|---|---|
| Metni kim anlatıyor? | Anlatıcı türü |
| Anlatıcı olayları nereden görüyor? | Bakış açısı |
| Anlatıcı kahramanların iç dünyasını biliyor mu? | Bakış açısı |
| Anlatıcı olayın içinde mi? | Anlatıcı türü ve bakış açısı |
3. Anlatıcı ve Bakış Açısı Arasındaki İlişki
Anlatıcı ile bakış açısı birbirine bağlıdır; ancak aynı şey değildir. Anlatıcı, metindeki olayları aktaran kişidir. Bakış açısı ise bu anlatıcının olaylara hangi konumdan baktığını ve olaylar hakkında ne kadar bilgi sahibi olduğunu gösterir.
Örneğin:
“Sabah erkenden uyandım. Pencereyi açtım ve dışarıdaki serin havayı içime çektim.”
Bu cümlelerde anlatıcı olayın içindedir. Birinci kişi anlatıcı kullanılmıştır. Bu metinde kahraman bakış açısı görülür.
Başka bir örnek:
“Sabah erkenden uyandı. Pencereyi açtı ve dışarıdaki serin havayı içine çekti. O sırada içinden, günün iyi geçeceğine dair güçlü bir his geçti.”
Bu metinde üçüncü kişi anlatıcı vardır. Anlatıcı, kişinin içinden geçenleri de bilmektedir. Bu nedenle hâkim bakış açısı kullanılmıştır.
Bu ayrımı doğru yapmak, [Paragraf Soru Çözüm Teknikleri] açısından çok önemlidir. Çünkü sınavlarda anlatıcı türü ile bakış açısı sık karıştırılır.
4. Bakış Açıları Nelerdir?
Bakış açıları temel olarak üç başlıkta incelenir:
- Hâkim bakış açısı
- Kahraman bakış açısı
- Gözlemci bakış açısı
Bu üç bakış açısının temel farkı, anlatıcının olaylara ne kadar yakın olduğu ve ne kadar bilgiye sahip bulunduğudur.
Kısa özet tablo:
| Bakış Açısı | Temel Özellik |
|---|---|
| Hâkim bakış açısı | Anlatıcı her şeyi bilir |
| Kahraman bakış açısı | Olayı kahramanlardan biri anlatır |
| Gözlemci bakış açısı | Anlatıcı yalnızca gördüklerini aktarır |
4.1. Hâkim Bakış Açısı
Hâkim bakış açısı, anlatıcının olayları, kişileri, geçmişi, geleceği, kahramanların iç dünyasını ve düşüncelerini bildiği bakış açısıdır. Bu anlatıcı, olaylara geniş bir bilgi alanından bakar.
Hâkim bakış açısının özellikleri şunlardır:
- Anlatıcı olayların dışındadır.
- Üçüncü kişi anlatımı kullanılır.
- Kahramanların iç dünyası bilinir.
- Geçmiş ve gelecek hakkında bilgi verilebilir.
- Anlatıcı birçok şeyi okuyucudan önce bilir.
- “İlahi bakış açısı” olarak da adlandırılır.
Örnek:
“Ali kapının önünde bir süre bekledi. İçeri girmek istiyor ama yıllar önce yaşadığı olayları hatırladıkça çekiniyordu. Oysa içeride onu bekleyenler, onun bu kadar kararsız olduğunu bilmiyordu.”
Bu metinde anlatıcı Ali’nin iç dünyasını ve diğer kişilerin bilgisizliğini bilmektedir. Bu nedenle hâkim bakış açısı vardır.
Hâkim bakış açısında anlatıcı, metindeki kişilerin aklından geçenleri bilebilir. Bu yönüyle diğer bakış açılarından ayrılır.
4.2. Kahraman Bakış Açısı
Kahraman bakış açısı, olayların metindeki kahramanlardan biri tarafından anlatıldığı bakış açısıdır. Anlatıcı olayın içindedir ve kendi gördüklerini, yaşadıklarını, hissettiklerini aktarır.
Kahraman bakış açısının özellikleri şunlardır:
- Anlatıcı olayın içindedir.
- Birinci kişi anlatımı kullanılır.
- “Ben” veya “biz” anlamı vardır.
- Anlatıcı yalnızca kendi bildiklerini aktarır.
- Duygular doğrudan verilebilir.
- Olaylar kişisel bir bakışla anlatılır.
Örnek:
“Kapının önünde bir süre bekledim. İçeri girmek istiyordum ama yıllar önce yaşadıklarım aklıma geldikçe çekiniyordum. Derin bir nefes aldım ve zile bastım.”
Bu metinde olayları yaşayan kişi aynı zamanda anlatmaktadır. “Bekledim, istiyordum, çekiniyordum, bastım” fiilleri kahraman bakış açısını gösterir.
Kahraman bakış açısı, [Paragrafta Anlatıcı Türleri] konusundaki birinci kişi anlatıcıyla yakından ilişkilidir.
4.3. Gözlemci Bakış Açısı
Gözlemci bakış açısı, anlatıcının olayları dışarıdan bir gözlemci gibi aktardığı bakış açısıdır. Bu bakış açısında anlatıcı yalnızca gördüklerini ve duyduklarını anlatır; kahramanların iç dünyasını doğrudan bilemez.
Gözlemci bakış açısının özellikleri şunlardır:
- Anlatıcı olayların dışındadır.
- Üçüncü kişi anlatımı kullanılır.
- Yalnızca görülen ve duyulanlar aktarılır.
- Kahramanların iç düşünceleri doğrudan verilmez.
- Nesnel gözleme dayalı bir anlatım vardır.
- Anlatıcı kamera gibi davranır.
Örnek:
“Ali kapının önünde bir süre bekledi. Elini zile doğru uzattı, sonra geri çekti. Başını eğdi, birkaç adım yürüdü ve yeniden kapının önüne döndü.”
Bu metinde anlatıcı yalnızca Ali’nin dışarıdan görülebilen hareketlerini aktarmaktadır. Ali’nin ne düşündüğü ya da ne hissettiği doğrudan verilmemiştir. Bu nedenle gözlemci bakış açısı kullanılmıştır.
Gözlemci bakış açısı özellikle betimleyici ve öyküleyici anlatımla birlikte kullanılabilir. Bu yönüyle Anlatım Biçimleri konusuyla ilişkilidir.
5. Hâkim Bakış Açısı Nasıl Bulunur?
Hâkim bakış açısını bulmanın en kolay yolu, anlatıcının kahramanların iç dünyasını bilip bilmediğine bakmaktır. Eğer anlatıcı kişilerin düşüncelerini, duygularını, geçmişini ve geleceğini biliyorsa hâkim bakış açısı vardır.
Hâkim bakış açısını bulmak için şu soruları sorabilirsiniz:
- Anlatıcı kahramanın içinden geçenleri biliyor mu?
- Birden fazla kişinin duygu ve düşüncesi aktarılıyor mu?
- Anlatıcı olayların öncesi ve sonrası hakkında bilgi veriyor mu?
- Anlatıcı olayları dışarıdan ama geniş bir bilgiyle mi anlatıyor?
- Kişilerin bilmediği şeyleri anlatıcı biliyor mu?
Örnek:
“Zeynep gülümsedi ama içindeki kırgınlığı kimse fark etmedi. Aslında sabah duyduğu sözleri hâlâ düşünüyordu. Birkaç dakika sonra konuşacağı kişinin de aynı olaydan habersiz olduğu anlaşılacaktı.”
Bu paragrafta anlatıcı Zeynep’in iç dünyasını ve biraz sonra olacakları bilmektedir. Bu nedenle hâkim bakış açısı kullanılmıştır.
6. Kahraman Bakış Açısı Nasıl Bulunur?
Kahraman bakış açısını bulmak için anlatıcının olayın içinde olup olmadığına bakılır. Eğer anlatıcı olayları kendi ağzından anlatıyorsa kahraman bakış açısı vardır.
Kahraman bakış açısını bulmak için şu sorular sorulabilir:
- Anlatıcı “ben” veya “biz” ağzıyla mı konuşuyor?
- Olayları yaşayan kişi anlatıcı mı?
- Fiiller birinci kişiyle mi çekimlenmiş?
- Anlatıcı kendi duygu ve düşüncelerini mi aktarıyor?
- Olaylar kişisel bir deneyim gibi mi anlatılıyor?
Örnek:
“Okulun bahçesine girdiğimde herkes çoktan toplanmıştı. Kalabalığın arasından geçerken heyecanımı saklamaya çalışıyordum. Biraz sonra adımın okunacağını biliyordum.”
Bu metinde anlatıcı olayın içindedir ve kendi yaşadıklarını aktarmaktadır. Bu nedenle kahraman bakış açısı vardır.
Kısa ipucu:
“Ben yaşadım, ben anlatıyorum.” diyebiliyorsanız kahraman bakış açısı vardır.
7. Gözlemci Bakış Açısı Nasıl Bulunur?
Gözlemci bakış açısını bulmak için anlatıcının yalnızca dışarıdan görülebilenleri anlatıp anlatmadığına bakılır. Eğer anlatıcı kişilerin iç dünyasına girmez, sadece hareketleri ve dış görünüşü aktarırsa gözlemci bakış açısı vardır.
Gözlemci bakış açısını bulmak için şu sorular sorulabilir:
- Anlatıcı yalnızca gördüklerini mi aktarıyor?
- Kişilerin duygu ve düşünceleri doğrudan verilmiyor mu?
- Olaylar dışarıdan izleniyormuş gibi mi anlatılıyor?
- Anlatıcı kamera gibi mi davranıyor?
- Üçüncü kişi anlatımı var mı?
Örnek:
“Kadın durakta bekliyordu. Elindeki çantayı sıkıca tuttu. Otobüs yaklaşınca bir adım öne çıktı, sonra kalabalığın arasına karıştı.”
Bu paragrafta kadının ne düşündüğü veya ne hissettiği söylenmemiştir. Yalnızca dışarıdan görülen davranışlar verilmiştir. Bu nedenle gözlemci bakış açısı kullanılmıştır.
8. Bakış Açıları Karşılaştırma Tablosu
| Özellik | Hâkim Bakış Açısı | Kahraman Bakış Açısı | Gözlemci Bakış Açısı |
|---|---|---|---|
| Anlatıcı konumu | Olayın dışında | Olayın içinde | Olayın dışında |
| Kişi kullanımı | Üçüncü kişi | Birinci kişi | Üçüncü kişi |
| Bilgi düzeyi | Çok geniş | Sınırlı | Sınırlı |
| İç dünya bilgisi | Bilinir | Sadece anlatıcınınki bilinir | Doğrudan bilinmez |
| Temel ipucu | Her şeyi bilir | Ben anlatıyorum | Kamera gibi izler |
| Örnek fiiller | düşündü, hissetti, bilecekti | düşündüm, hissettim | yürüdü, baktı, durdu |
| Sık karıştırıldığı konu | Gözlemci bakış açısı | Birinci kişi anlatıcı | Hâkim bakış açısı |
Kısa tekrar:
| Bakış Açısı | Anahtar Soru |
|---|---|
| Hâkim | Anlatıcı her şeyi biliyor mu? |
| Kahraman | Anlatıcı olayın içinde mi? |
| Gözlemci | Anlatıcı sadece gördüklerini mi aktarıyor? |
9. Bakış Açıları Örnekleri
Aşağıdaki örnekler bakış açılarını daha net ayırt etmenizi sağlar.
Hâkim bakış açısı örneği:
“Mehmet kapıyı açmadan önce bir süre düşündü. İçeri girdiğinde karşılaşacağı manzarayı tahmin edemiyordu. Oysa odadakiler, onun gelişini uzun zamandır bekliyordu.”
Açıklama: Anlatıcı Mehmet’in düşüncelerini ve odadakilerin durumunu bilmektedir. Bu nedenle hâkim bakış açısı vardır.
Kahraman bakış açısı örneği:
“Kapıyı açmadan önce bir süre düşündüm. İçeri girdiğimde neyle karşılaşacağımı bilmiyordum. Derin bir nefes aldım ve kapıyı yavaşça araladım.”
Açıklama: Olayları yaşayan kişi anlatmaktadır. Birinci kişi anlatım vardır. Bu nedenle kahraman bakış açısı kullanılmıştır.
Gözlemci bakış açısı örneği:
“Mehmet kapının önünde durdu. Elini kapı koluna uzattı, sonra geri çekti. Bir süre bekledi ve kapıyı yavaşça araladı.”
Açıklama: Anlatıcı yalnızca Mehmet’in dışarıdan görülen hareketlerini aktarmıştır. İç dünya bilgisi verilmemiştir. Bu nedenle gözlemci bakış açısı vardır.
Karma karşılaştırma örneği:
| Cümle | Bakış Açısı |
|---|---|
| “Ali, arkadaşının ne düşündüğünü anlamıştı.” | Hâkim |
| “Arkadaşımın ne düşündüğünü anlamaya çalıştım.” | Kahraman |
| “Ali arkadaşına baktı, sonra sessizce başını çevirdi.” | Gözlemci |
10. Bakış Açıları ile Anlatıcı Türleri Arasındaki Fark
Bakış açıları ile anlatıcı türleri birbirine yakındır fakat aynı kavram değildir. Anlatıcı türü, metni kimin anlattığını gösterir. Bakış açısı ise anlatıcının olayları hangi bilgi düzeyiyle aktardığını gösterir.
| Özellik | Bakış Açıları | Anlatıcı Türleri |
|---|---|---|
| Temel soru | Anlatıcı nereden bakıyor ve ne kadar biliyor? | Metni kim anlatıyor? |
| Odak | Bilgi düzeyi ve konum | Anlatıcının kişi durumu |
| Örnekler | Hâkim, kahraman, gözlemci | Birinci kişi, üçüncü kişi |
| Bağlantılı konu | Bakış Açıları | [Paragrafta Anlatıcı Türleri] |
Örnek:
“Sabah erkenden yola çıktım.”
Bu cümlede birinci kişi anlatıcı vardır. Bakış açısı ise kahraman bakış açısıdır.
“Sabah erkenden yola çıktı. İçinde tarif edemediği bir sıkıntı vardı.”
Bu cümlede üçüncü kişi anlatıcı vardır. Kişinin iç dünyası bilindiği için hâkim bakış açısı kullanılmıştır.
11. Bakış Açıları ile Anlatım Biçimleri Arasındaki Fark
Bakış açıları ile anlatım biçimleri de sık karıştırılır. Anlatım biçimi, metnin hangi yolla anlatıldığını gösterir. Bakış açısı ise anlatıcının olaylara hangi konumdan baktığını belirtir.
| Özellik | Bakış Açıları | Anlatım Biçimleri |
|---|---|---|
| Temel soru | Anlatıcı olaylara nasıl bakıyor? | Metin nasıl anlatılmış? |
| Odak | Anlatıcının bilgi alanı | Metnin anlatım yolu |
| Örnekler | Hâkim, kahraman, gözlemci | Açıklayıcı, tartışmacı, öyküleyici, betimleyici |
| İlgili konu | Bakış açıları | [Anlatım Biçimleri] |
Örnek:
“Çocuk, eski evin bahçesine girdi. Bahçedeki ağaçların yaprakları rüzgârla hafifçe sallanıyordu.”
Bu metinde olay anlatıldığı için öyküleyici anlatım vardır. Mekân ayrıntıları verildiği için betimleyici anlatım da bulunabilir. Ancak bakış açısı, anlatıcının olaylara nasıl baktığıyla ilgilidir. Eğer anlatıcı sadece gördüklerini aktarıyorsa gözlemci bakış açısı vardır.
12. Roman ve Hikâyelerde Bakış Açıları
Bakış açıları en çok roman ve hikâye türlerinde karşımıza çıkar. Çünkü bu türlerde olay, kişi, zaman ve mekân unsurları bulunur. Anlatıcının olaylara yaklaşımı, metnin etkisini belirler.
Roman ve hikâyelerde:
- Hâkim bakış açısı, kişilerin iç dünyasını ayrıntılı biçimde vermek için kullanılır.
- Kahraman bakış açısı, olayları daha kişisel ve içten göstermek için tercih edilir.
- Gözlemci bakış açısı, olayları dışarıdan ve daha nesnel biçimde aktarmak için kullanılır.
Örneğin kahraman bakış açısıyla yazılmış bir metinde okuyucu olayları anlatıcının yaşadığı kadarıyla bilir. Hâkim bakış açısında ise okuyucu, anlatıcı sayesinde birçok kahramanın düşüncesini öğrenebilir. Gözlemci bakış açısında ise okuyucu olayları dıştan izler.
Bu nedenle bakış açıları, edebî metinleri anlamada da önemli bir yere sahiptir. Özellikle ileride roman, hikâye ve metin çözümleme konularında bu bilgi tekrar karşınıza çıkar.
13. TYT Türkçe’de Bakış Açıları Nasıl Sorulur?
TYT Türkçe’de bakış açıları doğrudan ya da dolaylı biçimde sorulabilir. Genellikle kısa bir paragraf verilir ve anlatıcının olaylara yaklaşımı sorulur.
Soru kökleri şu şekilde olabilir:
- Bu parçada hangi bakış açısı kullanılmıştır?
- Parçada anlatıcı olayları hangi bakış açısıyla aktarmıştır?
- Bu parçanın anlatımıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- Parçada anlatıcının kahramanların iç dünyasını bilmesi hangi bakış açısını gösterir?
- Bu metinde anlatıcı yalnızca gözlemlediklerini aktarmıştır. Buna göre hangi bakış açısı kullanılmıştır?
TYT için pratik çözüm yöntemi:
- Paragraftaki fiillere bak.
- Anlatıcının olayın içinde olup olmadığını belirle.
- Kahramanların iç dünyası veriliyor mu kontrol et.
- Anlatıcı sadece gördüklerini mi anlatıyor, buna bak.
- Seçeneklerde en uygun bakış açısını işaretle.
Bu konu [Paragraf Soru Çözüm Teknikleri] ve [Paragraf Taktikleri] ile birlikte çalışıldığında çok daha kolay çözülür.
14. Bakış Açılarında Sık Yapılan Hatalar
Bakış açıları konusunda öğrencilerin en çok yaptığı hata, anlatıcı türü ile bakış açısını aynı sanmaktır. Oysa üçüncü kişi anlatıcı hem hâkim hem de gözlemci bakış açısıyla kullanılabilir.
Sık yapılan hatalar:
- Üçüncü kişi anlatımı görünce doğrudan hâkim bakış açısı sanmak
- İç dünya verilmediği hâlde hâkim bakış açısı demek
- Birinci kişi anlatıcıyı gözlemci bakış açısıyla karıştırmak
- Sadece zamirlere bakarak karar vermek
- Paragrafın tamamını okumadan sonuca varmak
- Anlatım biçimi ile bakış açısını karıştırmak
- “İlahi bakış açısı” ile “hâkim bakış açısı”nı farklı kavramlar sanmak
Yanlış ve doğru yaklaşım tablosu:
| Yanlış Yaklaşım | Doğru Yaklaşım |
|---|---|
| “O” varsa hâkim bakış açısıdır | İç dünya bilgisi var mı kontrol edilmelidir |
| “Ben” varsa anlatım biçimi bulunmuştur | Bu anlatıcı türü ve bakış açısı bilgisidir |
| Her olay anlatımı bakış açısını gösterir | Olayı kimin ve nasıl bildiği önemlidir |
| Sadece ilk cümleye bakılır | Paragrafın tamamı değerlendirilmelidir |
| Hâkim ve gözlemci aynı sanılır | Hâkim bilir, gözlemci yalnızca görür |
15. Açıklamalı Mini Test
1-“Ayşe, kapının önünde beklerken içindeki heyecanı bastırmaya çalışıyordu. Biraz sonra söyleyeceği sözlerin hayatını değiştireceğini bilmiyordu.”
Bu parçada hangi bakış açısı kullanılmıştır?
A) Kahraman bakış açısı
B) Gözlemci bakış açısı
C) Hâkim bakış açısı
D) Tartışmacı bakış açısı
E) Açıklayıcı bakış açısı
Cevap: C
Açıklama: Anlatıcı Ayşe’nin iç dünyasını ve onun bilmediği bir durumu bilmektedir. Bu nedenle hâkim bakış açısı vardır.
2-“Kapının önünde bir süre bekledim. Elimi zile götürdüm, sonra geri çektim. İçimde tarif edemediğim bir heyecan vardı.”
Bu parçada hangi bakış açısı vardır?
A) Gözlemci bakış açısı
B) Hâkim bakış açısı
C) Kahraman bakış açısı
D) Üçüncü kişi bakış açısı
E) Nesnel bakış açısı
Cevap: C
Açıklama: Olayları yaşayan kişi anlatmaktadır. Birinci kişi anlatım olduğu için kahraman bakış açısı kullanılmıştır.
3-“Adam durağa geldi. Saatine baktı, çantasını yere bıraktı ve yolun karşısına doğru yürüdü.”
Bu parçada hangi bakış açısı kullanılmıştır?
A) Hâkim bakış açısı
B) Kahraman bakış açısı
C) Gözlemci bakış açısı
D) İlahi bakış açısı
E) İç çözümlemeli bakış açısı
Cevap: C
Açıklama: Anlatıcı yalnızca dışarıdan görülen hareketleri aktarmıştır. Kişinin duygu ve düşüncelerine yer verilmemiştir.
4-Aşağıdakilerden hangisi hâkim bakış açısının özelliğidir?
A) Anlatıcının yalnızca gördüklerini aktarması
B) Olayların bir kahraman tarafından anlatılması
C) Anlatıcının kişilerin iç dünyasını bilmesi
D) Metnin sadece bilgi verme amacı taşıması
E) Anlatıcının hiç olay anlatmaması
Cevap: C
Açıklama: Hâkim bakış açısında anlatıcı kişilerin iç dünyasını, düşüncelerini ve duygularını bilebilir.
5-Bakış açıları ile anlatıcı türleri arasındaki fark aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Bakış açısı metnin konusunu, anlatıcı türü başlığını gösterir.
B) Bakış açısı anlatıcının bilgi düzeyini, anlatıcı türü ise metni kimin anlattığını gösterir.
C) İkisi tamamen aynı kavramdır.
D) Anlatıcı türü yalnızca şiirlerde görülür.
E) Bakış açısı sadece açıklayıcı metinlerde kullanılır.
Cevap: B
Açıklama: Bakış açısı anlatıcının olaylara nereden baktığını ve ne kadar bildiğini gösterir. Anlatıcı türü ise metni kimin anlattığıyla ilgilidir.
16. Sık Sorulan Sorular
Bakış açıları nelerdir?
Bakış açıları temel olarak hâkim bakış açısı, kahraman bakış açısı ve gözlemci bakış açısı olmak üzere üçe ayrılır.
Hâkim bakış açısı nedir?
Hâkim bakış açısı, anlatıcının olayları, kişileri, kahramanların iç dünyasını, geçmişi ve geleceği geniş bir bilgiyle aktardığı bakış açısıdır. İlahi bakış açısı olarak da bilinir.
Kahraman bakış açısı nasıl anlaşılır?
Kahraman bakış açısında olayları kahramanlardan biri anlatır. “Ben, biz, gördüm, düşündüm, yaşadım” gibi birinci kişi ifadeleri kullanılır.
Gözlemci bakış açısı nasıl bulunur?
Gözlemci bakış açısında anlatıcı yalnızca dışarıdan gördüklerini ve duyduklarını aktarır. Kahramanların iç dünyasına doğrudan girmez.
Bakış açısı ile anlatıcı türü aynı şey mi?
Hayır. Anlatıcı türü metni kimin anlattığını, bakış açısı ise anlatıcının olayları hangi konumdan ve ne kadar bilgiyle aktardığını gösterir.
Bakış açıları TYT’de çıkar mı?
Evet. TYT Türkçe’de özellikle paragraf ve anlatım sorularında bakış açıları doğrudan veya dolaylı olarak sorulabilir.
17. Sonuç
Bakış açıları, bir metinde olayların hangi konumdan ve hangi bilgi düzeyiyle anlatıldığını gösteren önemli bir konudur. Hâkim bakış açısı anlatıcının her şeyi bildiği, kahraman bakış açısı olayları kahramanlardan birinin anlattığı, gözlemci bakış açısı ise anlatıcının yalnızca dışarıdan gözlemlediklerini aktardığı anlatım yoludur.
Bu konuyu iyi öğrenmek, hem TYT Türkçe paragraf sorularında hem de edebî metinleri yorumlamada büyük avantaj sağlar. Bakış açıları çalışılırken yalnızca tanımlar ezberlenmemeli; örnek paragraflar incelenmeli, anlatıcının olayın içinde olup olmadığına ve kahramanların iç dünyasının verilip verilmediğine dikkat edilmelidir.
Bu konuyu daha sağlam kavramak için Paragraf Konuları, [Paragrafta Anlatıcı Türleri], Anlatım Biçimleri, Paragrafın Yapısı, Paragraf Oluşturma, Düşünceyi Geliştirme Yolları, [Paragraf Soru Çözüm Teknikleri] ve [ Paragraf Taktikleri] konularıyla birlikte çalışmak oldukça faydalıdır.