Sıfatlarda derecelendirme, bir varlığın niteliğini azlık, çokluk, üstünlük, en üstünlük veya karşılaştırma anlamıyla belirtme yoludur. Bu konu, özellikle Niteleme Sıfatı, Sıfatlar, Sıfatlarda Küçültme ve Sıfatlarda Pekiştirme konularıyla birlikte öğrenildiğinde daha kolay anlaşılır. “Güzel ev”, yalnızca evin niteliğini bildirir; “daha güzel ev” karşılaştırma yapar; “en güzel ev” ise üstünlük anlamı taşır. TYT Türkçe’de sıfatlarda derecelendirme, çoğunlukla Sözcük Türleri ve Dil Bilgisi soruları içinde karşımıza çıkar.
İçindekiler
- Sıfatlarda Derecelendirme Nedir?
- Karşılaştırma Sıfatı Nedir?
- Sıfatlarda Derecelendirme Nasıl Yapılır?
3.1. Daha Sözcüğüyle Derecelendirme
3.2. En Sözcüğüyle Derecelendirme
3.3. Çok, Pek, Oldukça Gibi Sözcüklerle Derecelendirme
3.4. Az Sözcüğüyle Derecelendirme - Sıfatlarda Derecelendirme Türleri
4.1. Eşitlik Derecesi
4.2. Üstünlük Derecesi
4.3. En Üstünlük Derecesi
4.4. Aşırılık Derecesi - Sıfatlarda Derecelendirmenin Özellikleri
- Sıfatlarda Derecelendirme Örnekleri
- Sıfatlarda Derecelendirme ile Pekiştirme Arasındaki Fark
- Sıfatlarda Derecelendirme ile Küçültme Arasındaki Fark
- Sıfatlarda Derecelendirme ile Belirtme Sıfatları Arasındaki Fark
- TYT Türkçe’de Sıfatlarda Derecelendirme Nasıl Sorulur?
- Sıfatlarda Derecelendirme Konusunda Sık Yapılan Hatalar
- Açıklamalı Mini Test
- Sık Sorulan Sorular
- Sonuç
1. Sıfatlarda Derecelendirme Nedir?
Sıfatlarda derecelendirme, bir sıfatın bildirdiği niteliğin başka bir varlığa göre az, çok, daha üstün veya en üstün şekilde ifade edilmesidir. Başka bir deyişle, bir varlığın özelliği belli bir ölçüye göre artırılır, azaltılır ya da başka bir varlıkla karşılaştırılır.
Örnek:
Güzel bir ev gördük.
Daha güzel bir ev gördük.
En güzel evi bu sokakta gördük.
İlk cümlede “güzel” sözcüğü yalnızca evin niteliğini bildirir. İkinci cümlede “daha güzel” ifadesi bir karşılaştırma yapar. Üçüncü cümlede ise “en güzel” ifadesi, evin diğerlerinden üstün olduğunu anlatır.
Başka bir örnek:
Uzun yol bizi yordu.
Daha uzun yol bizi yordu.
Çok uzun yol bizi yordu.
Bu cümlelerde “uzun” sıfatı farklı derecelerle kullanılmıştır. “Daha uzun” karşılaştırma bildirirken “çok uzun” niteliğin yüksek olduğunu gösterir.
Sıfatlarda derecelendirme, genellikle niteleme sıfatları üzerinde görülür. Çünkü derecelendirilen şey, varlığın “nasıl” olduğudur.
2. Karşılaştırma Sıfatı Nedir?
Karşılaştırma sıfatı, bir varlığın niteliğini başka bir varlığa göre daha az, daha çok veya daha üstün biçimde belirten sıfattır. Bu kullanımda çoğu zaman “daha” sözcüğü kullanılır.
Karşılaştırma sıfatını bulmak için şu sorular sorulabilir:
Sıfat bir ismi niteliyor mu?
Bu nitelik başka bir varlıkla karşılaştırılıyor mu?
Cümlede “daha, en, çok, az” gibi derece bildiren sözcükler var mı?
Örnek:
Bu kitap daha kalın bir kitap.
Bu cümlede “daha kalın” ifadesi “kitap” ismini nitelemiştir. Kitabın başka bir kitaba göre kalın olduğu anlatılmıştır. Bu nedenle burada karşılaştırma anlamı vardır.
Başka bir örnek:
Ali daha çalışkan bir öğrencidir.
“Daha çalışkan” ifadesi öğrencinin niteliğini başka bir öğrenciye veya önceki durumuna göre karşılaştırır. Bu tür kullanımlar, sıfatlarda derecelendirme konusunun temelini oluşturur.
Dikkat edilmesi gereken nokta şudur: Her “daha” sözcüğü sıfatlarda derecelendirme oluşturmaz. “Daha gelmedi.” cümlesinde “daha” sözcüğü zaman anlamı taşır. Bu yüzden sözcüğün cümledeki görevi mutlaka kontrol edilmelidir.
3. Sıfatlarda Derecelendirme Nasıl Yapılır?
Sıfatlarda derecelendirme, genellikle sıfatın önüne getirilen derece bildiren sözcüklerle yapılır. Bu sözcükler sıfatın anlamını artırabilir, azaltabilir veya başka bir varlıkla karşılaştırabilir.
En çok kullanılan derece sözcükleri şunlardır:
| Derece Sözcüğü | Örnek | Anlam |
|---|---|---|
| daha | daha güzel ev | Karşılaştırma |
| en | en güzel ev | En üstünlük |
| çok | çok güzel ev | Niteliği artırma |
| pek | pek güzel söz | Niteliği güçlendirme |
| oldukça | oldukça geniş oda | Belirgin derece |
| az | az çalışkan öğrenci | Niteliği azaltma |
3.1. Daha Sözcüğüyle Derecelendirme
“Daha” sözcüğü, sıfatlarda en yaygın karşılaştırma aracıdır. Bir niteliğin başka bir varlığa göre üstün ya da farklı olduğunu belirtir.
Örnek:
Daha geniş bir oda istiyoruz.
Burada “daha geniş” ifadesi “oda” ismini nitelemiştir. Odanın başka bir odaya göre geniş olduğu anlatılmıştır.
Başka bir örnek:
Daha sessiz bir yer bulmalıyız.
Bu cümlede “daha sessiz” ifadesi “yer” ismini nitelemiştir. Yer, başka bir yere göre daha az gürültülü olarak anlatılmıştır.
Dikkat: “Daha” sözcüğü tek başına sıfat değildir. Asıl sıfat “geniş”, “sessiz”, “güzel”, “uzun” gibi sözcüklerdir. “Daha” ise bu sıfatların derecesini artırır veya karşılaştırma anlamı katar.
3.2. En Sözcüğüyle Derecelendirme
“En” sözcüğü, sıfatlarda en üstünlük anlamı verir. Bir varlığın, aynı türdeki diğer varlıklar arasında en belirgin niteliğe sahip olduğunu anlatır.
Örnek:
En yüksek bina buradaydı.
Bu cümlede “en yüksek” ifadesi “bina” ismini nitelemiştir. Bina, diğer binalara göre yükseklik bakımından en üst sıradadır.
Başka bir örnek:
En güzel çiçekleri annesine verdi.
“En güzel” ifadesi, çiçeklerin diğer çiçeklere göre daha üstün bir niteliğe sahip olduğunu belirtir.
“En” sözcüğü, cümleye çoğu zaman kesin bir üstünlük anlamı katar. Bu nedenle TYT sorularında “üstünlük derecesi” veya “en üstünlük” anlamıyla karşımıza çıkabilir.
3.3. Çok, Pek, Oldukça Gibi Sözcüklerle Derecelendirme
“Çok, pek, oldukça, gayet, son derece” gibi sözcükler, sıfatın anlamını güçlendirir. Bu kullanımlarda doğrudan karşılaştırma yapılmayabilir; ama niteliğin derecesi artırılır.
Örnek:
Çok güzel bir manzara vardı.
Oldukça geniş bir salon hazırlamışlar.
Pek zor bir soru değildi.
Bu örneklerde sıfatlar belli bir derece kazanmıştır. Ancak “daha” ve “en” sözcüklerinde olduğu gibi açık bir karşılaştırma her zaman yoktur.
İpucu: “Daha güzel” ifadesinde karşılaştırma vardır. “Çok güzel” ifadesinde ise niteliğin yüksekliği belirtilir. İkisi aynı şey değildir.
3.4. Az Sözcüğüyle Derecelendirme
“Az” sözcüğü, sıfatın bildirdiği niteliğin düşük düzeyde olduğunu gösterir.
Örnek:
Az çalışkan bir öğrenci değildi.
Az bilinen bir konu üzerinde durduk.
Az yoğun bir program hazırladılar.
Bu örneklerde nitelik azaltılmıştır. “Az bilinen konu” ifadesinde konu, bilinme yönünden düşük bir dereceyle nitelenmiştir.
“Az” sözcüğü bazen zarf, bazen sıfatla birlikte derece anlamı taşıyan bir sözcük olabilir. Bu nedenle cümlede hangi sözcüğü etkilediği dikkatle incelenmelidir.
4. Sıfatlarda Derecelendirme Türleri
Sıfatlarda derecelendirme farklı anlamlara göre sınıflandırılabilir. Bu sınıflandırma, özellikle sınav sorularında anlam ayrımı yapmayı kolaylaştırır.
4.1. Eşitlik Derecesi
Eşitlik derecesinde, iki varlık arasında benzer veya denk bir nitelik anlatılır. Türkçede bu anlam çoğunlukla “kadar” sözcüğüyle kurulur.
Örnek:
Bu ev diğer ev kadar geniş.
Bu cümlede iki ev genişlik bakımından karşılaştırılmıştır. Ancak biri diğerinden üstün gösterilmemiştir. Aralarında eşitlik anlamı vardır.
Başka bir örnek:
Ayşe, Elif kadar çalışkan bir öğrencidir.
Burada iki öğrenci çalışkanlık bakımından denk gösterilmiştir.
Bu kullanım, Karşılaştırma Cümleleri konusu ile de ilişkilidir. Çünkü cümlede iki varlık arasında ortak bir özellik üzerinden kıyaslama yapılır.
4.2. Üstünlük Derecesi
Üstünlük derecesinde bir varlık, başka bir varlığa göre daha belirgin bir niteliğe sahip olur. Genellikle “daha” sözcüğüyle yapılır.
Örnek:
Bu yol daha kısa bir yol.
Bu cümlede bir yol, başka bir yola göre kısa olma yönünden üstün gösterilmiştir.
Başka bir örnek:
Daha temiz bir oda bulduk.
Burada oda, başka bir odaya göre temizlik bakımından üstün tutulmuştur.
4.3. En Üstünlük Derecesi
En üstünlük derecesinde bir varlık, aynı türdeki bütün varlıklar içinde en belirgin niteliğe sahip olarak gösterilir. Genellikle “en” sözcüğüyle yapılır.
Örnek:
En hızlı koşucu ödülü aldı.
Bu cümlede koşucu, hız bakımından diğerlerinin önüne geçirilmiştir.
Başka bir örnek:
En sakin köşeye oturduk.
Bu cümlede “en sakin” ifadesi, oturulan köşenin diğer yerlere göre sakinlik bakımından en üstte olduğunu gösterir.
4.4. Aşırılık Derecesi
Aşırılık derecesinde sıfatın anlamı “çok, pek, gayet, oldukça, son derece” gibi sözcüklerle güçlendirilir.
Örnek:
Çok dar bir sokaktan geçtik.
Son derece önemli bir konu anlattı.
Oldukça zor bir sınavdı.
Bu kullanımlarda doğrudan bir karşılaştırma yoktur. Ancak sıfatın bildirdiği nitelik yüksek düzeyde verilmiştir.
5. Sıfatlarda Derecelendirmenin Özellikleri
Sıfatlarda derecelendirme, biçimden çok anlamla ilgilidir. Derece sözcükleri genellikle sıfatın önünde bulunur ve sıfatın anlamını değiştirir.
Aşağıdaki özellikler sıfatlarda derecelendirmeyi tanımayı kolaylaştırır:
- Derecelendirme çoğunlukla niteleme sıfatlarıyla yapılır.
- “Daha, en, çok, pek, oldukça, az” gibi sözcükler kullanılır.
- Bir niteliğin azlığı, çokluğu veya üstünlüğü belirtilir.
- Karşılaştırma anlamı taşıyabilir.
- Her derece sözcüğü aynı görevde kullanılmaz.
- Sözcüğün cümlede hangi ismi nitelediği kontrol edilmelidir.
Örnek:
Daha güzel bir defter aldı.
Bu cümlede “daha güzel” ifadesi “defter” ismini nitelemiştir. Defter, başka bir deftere göre güzel bulunmuştur.
Fakat şu cümleye bakalım:
Daha gelmedi.
Bu cümlede “daha” sözcüğü bir sıfatı derecelendirmemiştir. Zaman anlamı taşımaktadır. Bu nedenle sıfatlarda derecelendirme yoktur.
Dikkat: Derecelendirme ararken yalnızca “daha” veya “en” sözcüğünü görmek yeterli değildir. Bu sözcüklerin bir sıfatla birlikte kullanılıp kullanılmadığına bakılmalıdır.
6. Sıfatlarda Derecelendirme Örnekleri
Sıfatlarda derecelendirme örnekleri incelenirken sıfatın hangi ismi nitelediğine ve hangi derece anlamı taşıdığına dikkat edilmelidir.
| Cümle | Dereceli Sıfat | Nitelediği İsim | Anlam |
|---|---|---|---|
| Daha güzel bir ev bulduk. | daha güzel | ev | Karşılaştırma |
| En yüksek bina buradaydı. | en yüksek | bina | En üstünlük |
| Çok zor bir soru çözdük. | çok zor | soru | Aşırılık |
| Oldukça geniş bir salondu. | oldukça geniş | salon | Belirgin derece |
| Az bilinen bir konuyu anlattı. | az bilinen | konu | Azlık |
| Daha kısa yol seçildi. | daha kısa | yol | Karşılaştırma |
| En temiz oda burasıydı. | en temiz | oda | En üstünlük |
| Pek güzel bir cevap verdi. | pek güzel | cevap | Güçlendirme |
Örnek:
Daha aydınlık bir sınıfa geçtik.
Burada “daha aydınlık” ifadesi “sınıf” ismini nitelemiştir. Sınıf, başka bir sınıfa göre aydınlık bakımından üstün gösterilmiştir.
Başka bir örnek:
En sessiz köşede oturuyordu.
Bu cümlede “en sessiz” ifadesi “köşe” ismini nitelemiştir. Köşenin diğer yerlere göre en sessiz olduğu anlatılmıştır.
Karşı örnek:
Daha sonra görüşürüz.
Bu cümlede “daha” sözcüğü bir sıfatı derecelendirmemiştir. Zaman anlamı taşır. Bu nedenle sıfatlarda derecelendirme yoktur.
Bu tür ayrımlar, özellikle Sözcüğün Cümlede Kazandığı Anlam konusunu iyi bilen öğrenciler için daha kolaydır. Çünkü aynı sözcük farklı cümlelerde farklı görevler üstlenebilir.
7. Sıfatlarda Derecelendirme ile Pekiştirme Arasındaki Fark
Sıfatlarda derecelendirme ile Sıfatlarda Pekiştirme birbirine yakın görünür. Çünkü ikisi de sıfatın anlamını güçlendirebilir. Ancak derecelendirmede ölçü, karşılaştırma veya seviye anlamı vardır; pekiştirmede ise sıfatın anlamı daha vurgulu hâle gelir.
| Özellik | Sıfatlarda Derecelendirme | Sıfatlarda Pekiştirme |
|---|---|---|
| Temel anlam | Ölçü, derece, karşılaştırma | Güçlü vurgu |
| Örnek | daha güzel ev | güzel mi güzel ev |
| Örnek | en temiz oda | tertemiz oda |
| Kullanılan yapı | daha, en, çok, az | pekiştirme heceleri veya tekrarlar |
| Amaç | Niteliğin seviyesini belirtmek | Niteliği güçlü göstermek |
Örnek:
Daha temiz bir oda bulduk.
Tertemiz bir oda bulduk.
İlk cümlede oda, başka bir odaya göre temizlik bakımından karşılaştırılmıştır. İkinci cümlede ise odanın çok temiz olduğu vurgulanmıştır. Burada doğrudan karşılaştırma yoktur.
Dikkat: “Çok güzel” ifadesi derecelendirme içinde düşünülebilir. “Güzel mi güzel” veya “masmavi” ise pekiştirme anlamı taşır. Bu ayrım, cümledeki anlam yönüne göre yapılmalıdır.
8. Sıfatlarda Derecelendirme ile Küçültme Arasındaki Fark
Sıfatlarda derecelendirme ile Sıfatlarda Küçültme de karıştırılabilir. Çünkü ikisi de sıfatın anlamında değişiklik oluşturur. Ancak küçültmede genellikle eklerle küçüklük veya yaklaşıklık anlamı verilir; derecelendirmede ise derece bildiren sözcüklerle nitelik ölçülür.
| Özellik | Sıfatlarda Derecelendirme | Sıfatlarda Küçültme |
|---|---|---|
| Yapılış | Daha, en, çok, az gibi sözcüklerle | -cık, -ce, -msı gibi eklerle |
| Örnek | daha kısa yol | kısacık yol |
| Anlam | Karşılaştırma veya derece | Küçüklük, sevimlilik, yaklaşıklık |
| Odak | Niteliğin seviyesi | Niteliğin küçültülmüş hâli |
Örnek:
Daha küçük bir ev aldılar.
Küçücük bir ev aldılar.
İlk cümlede ev, başka bir eve göre küçük gösterilmiştir. İkinci cümlede ise evin çok küçük olduğu anlatılmıştır. “Daha küçük” derecelendirme, “küçücük” ise küçültmedir.
Bu ayrım özellikle “kısa, küçük, dar, ince” gibi sıfatlarda önemlidir. Çünkü bu sıfatlar hem derecelendirilebilir hem de küçültme eki alabilir.
9. Sıfatlarda Derecelendirme ile Belirtme Sıfatları Arasındaki Fark
Sıfatlarda derecelendirme genellikle niteleme sıfatlarıyla yapılır. Belirtme Sıfatları ise ismi işaret, sayı, soru veya belgisizlik yönünden belirtir.
| Özellik | Derecelendirilmiş Sıfat | Belirtme Sıfatı |
|---|---|---|
| Sorduğu soru | Nasıl? Ne kadar? | Hangi? Kaç? Kaçıncı? |
| Görevi | Niteliğin derecesini bildirir | İsmi belirtir |
| Örnek | daha güzel ev | bu ev |
| Örnek | en uzun yol | üç yol |
Örnek:
Daha güzel bir kalem aldı.
Bu kalemi aldı.
İlk cümlede “daha güzel” ifadesi kalemin niteliğini derecelendirmiştir. İkinci cümlede “bu” sözcüğü kalemi işaret etmiştir. Bu nedenle ilk kullanım derecelendirme, ikinci kullanım belirtme sıfatıdır.
Öğrencilerin karıştırdığı nokta genellikle şudur: Her sıfat bir ismin önünde bulunabilir; ancak her sıfat aynı görevi üstlenmez. “Güzel, uzun, zor” gibi sözcükler niteleme bildirir; “bu, şu, üç, bazı” gibi sözcükler belirtme bildirir.
10. TYT Türkçe’de Sıfatlarda Derecelendirme Nasıl Sorulur?
TYT Türkçe’de sıfatlarda derecelendirme genellikle doğrudan “sıfatlarda derecelendirme nedir?” şeklinde sorulmaz. Daha çok sözcük türleri, sıfat çeşitleri ve cümlede anlam soruları içinde karşımıza çıkar.
TYT’de bu konu şu biçimlerde sorulabilir:
- Altı çizili sözcüğün sıfat olup olmadığı sorulabilir.
- Hangi cümlede karşılaştırma anlamı vardır, denebilir.
- “Daha” sözcüğünün görevine dikkat çekilebilir.
- “En” sözcüğüyle üstünlük anlamı sorulabilir.
- Pekiştirme ve derecelendirme farkı istenebilir.
- Sıfatın niteleme mi belirtme mi olduğu sorgulanabilir.
Örnek:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat derecelendirilmiştir?
A) Bu kitabı dün aldım.
B) Güzel çiçekler vazoya kondu.
C) Daha güzel bir çiçek seçti.
D) Bazı öğrenciler sınıfa girdi.
E) Üç kalem masadaydı.
Doğru cevap C seçeneğidir. Çünkü “daha güzel” ifadesi “çiçek” ismini nitelemiş ve karşılaştırma anlamı katmıştır.
İpucu: “Daha” sözcüğü görüldüğünde hemen derecelendirme var denmemelidir. Önce bu sözcüğün bir sıfatı etkileyip etkilemediğine bakılmalıdır.
11. Sıfatlarda Derecelendirme Konusunda Sık Yapılan Hatalar
Bu konuda yapılan hataların çoğu, derece sözcüklerinin cümledeki görevine dikkat etmemekten kaynaklanır.
1. Her “daha” sözcüğünü derecelendirme sanmak
Daha güzel bir ev bulduk. → Derecelendirme vardır.
Daha gelmedi. → Derecelendirme yoktur.
İlk cümlede “daha” sözcüğü “güzel” sıfatını etkiler. İkinci cümlede ise zaman anlamı taşır.
2. Pekiştirme ile derecelendirmeyi karıştırmak
Daha temiz oda → derecelendirme
Tertemiz oda → pekiştirme
İlkinde karşılaştırma veya derece anlamı vardır. İkincisinde vurgu vardır.
3. Küçültme ile derecelendirmeyi karıştırmak
Daha kısa yol → derecelendirme
Kısacık yol → küçültme
Burada “daha kısa” başka bir yola göre kısa olmayı anlatır. “Kısacık” ise yolun çok kısa olduğunu belirtir.
4. Belirtme sıfatlarını derecelendirme sanmak
Bu güzel ev → işaret sıfatı + niteleme sıfatı
Daha güzel ev → derecelendirilmiş niteleme sıfatı
“Bu” sözcüğü derece bildirmez; yalnızca ismi işaret eder.
5. Sıfatın nitelediği ismi bulmadan karar vermek
Bir sözcüğün derecelendirilmiş sıfat olabilmesi için bir ismi nitelemesi gerekir.
Örnek:
Oldukça geniş salon dikkat çekti.
Burada “oldukça geniş” ifadesi “salon” ismini nitelediği için sıfatlarda derecelendirme vardır.
12. Açıklamalı Mini Test
Soru 1
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfatlarda derecelendirme vardır?
A) Güzel bir defter aldı.
B) Daha güzel bir defter aldı.
C) Bu defteri aldı.
D) Üç defter aldı.
E) Eski defteri attı.
Cevap: B
Açıklama: “Daha güzel” ifadesi “defter” ismini nitelemiş ve karşılaştırma anlamı katmıştır.
Soru 2
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde en üstünlük derecesi vardır?
A) Uzun bir yol yürüdük.
B) Daha uzun bir yol seçtik.
C) En uzun yol buradan geçiyordu.
D) Kısacık yol hemen bitti.
E) Daracık sokakta ilerledik.
Cevap: C
Açıklama: “En uzun” ifadesi, yolun diğer yollar arasında uzunluk bakımından en üst düzeyde olduğunu bildirir.
Soru 3
Aşağıdakilerden hangisinde “daha” sözcüğü sıfatlarda derecelendirme yapmamıştır?
A) Daha güzel bir ev bulduk.
B) Daha temiz bir oda istediler.
C) Daha kısa bir yol seçtik.
D) Daha gelmedi.
E) Daha geniş bir alan gerekiyordu.
Cevap: D
Açıklama: “Daha gelmedi” cümlesinde “daha” sözcüğü bir sıfatı derecelendirmemiştir; zaman anlamı taşır.
Soru 4
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
A) Daha küçük ev → derecelendirme
B) Küçücük ev → küçültme
C) Tertemiz oda → pekiştirme
D) En güzel çiçek → en üstünlük
E) Bu kitap → derecelendirme
Cevap: E
Açıklama: “Bu kitap” ifadesinde “bu” işaret sıfatıdır. Derecelendirme yoktur.
Soru 5
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfatın derecesi “çok” sözcüğüyle artırılmıştır?
A) Çok zor bir soru çözdük.
B) Zor bir soru çözdük.
C) Daha zor bir soru çözdük.
D) En zor soru buydu.
E) Zor soru öğrencileri düşündürdü.
Cevap: A
Açıklama: “Çok zor” ifadesinde “çok” sözcüğü “zor” sıfatının derecesini artırmıştır.
13. Sık Sorulan Sorular
Sıfatlarda derecelendirme nedir?
Sıfatlarda derecelendirme, bir ismi niteleyen sıfatın anlamının azlık, çokluk, üstünlük veya karşılaştırma yönüyle belirtilmesidir. “Daha güzel ev”, “en uzun yol”, “çok zor soru” buna örnektir.
Karşılaştırma sıfatı nedir?
Karşılaştırma sıfatı, bir varlığın niteliğini başka bir varlığa göre belirten sıfattır. Genellikle “daha” sözcüğüyle yapılır. “Daha büyük ev”, “daha kısa yol” gibi kullanımlar karşılaştırma bildirir.
Her “daha” sözcüğü derecelendirme yapar mı?
Hayır. “Daha güzel ev” ifadesinde derecelendirme vardır. Ancak “daha gelmedi” cümlesinde “daha” zaman anlamı taşır ve sıfat derecelendirmesi yapmaz.
Sıfatlarda derecelendirme ile pekiştirme aynı mıdır?
Hayır. Derecelendirme bir niteliğin seviyesini veya karşılaştırmasını bildirir. Pekiştirme ise sıfatın anlamını vurgular. “Daha temiz oda” derecelendirme, “tertemiz oda” pekiştirmedir.
Sıfatlarda derecelendirme hangi sözcüklerle yapılır?
En yaygın derece sözcükleri “daha, en, çok, pek, oldukça, gayet, son derece, az” gibi sözcüklerdir. Bu sözcükler sıfatın anlamını artırabilir, azaltabilir veya karşılaştırabilir.
14. Sonuç
Sıfatlarda derecelendirme, bir varlığın niteliğini başka bir varlıkla karşılaştırma, üstün gösterme, azaltma veya artırma yoludur. “Daha güzel ev”, “en yüksek bina”, “çok zor soru”, “az bilinen konu” gibi kullanımlarda sıfatın anlamı belli bir derece kazanır.
Bu konuda en önemli nokta, derece bildiren sözcüğün gerçekten bir sıfatı etkileyip etkilemediğini kontrol etmektir. “Daha güzel bir yer” ifadesinde derecelendirme vardır; fakat “daha gelmedi” cümlesinde yoktur. Bu nedenle sıfatlarda derecelendirme konusu, Niteleme Sıfatı, Sıfatlarda Pekiştirme, Sıfatlarda Küçültme ve Belirtme Sıfatları ile birlikte öğrenildiğinde çok daha sağlam kavranır.