“Öğrenci kitabı okudu.” cümlesinde “okumak” fiili bir nesneyle kullanılabilir: Neyi okudu? Kitabı. Buna karşılık “Öğrenci uyudu.” cümlesinde “Neyi uyudu?” sorusuna anlamlı bir cevap verilemez. İlk fiil geçişli, ikinci fiil geçişsizdir.
Nesnesine göre fiillerin temelinde bu ayrım vardır. Ancak konu yalnızca “nesne alır mı, almaz mı?” sorusundan ibaret değildir. Geçişsiz bir fiilin çeşitli eklerle geçişli hâle gelmesi oldurganlık, geçişli bir fiilin işi başka birine yaptırma anlamı kazanması ise ettirgenlik oluşturur.
Bu nedenle nesnesine göre fiilleri doğru belirlemek için önce yüklemi, ardından fiilin nesneyle kurduğu ilişkiyi incelemek gerekir.
İçindekiler
- Nesnesine Göre Fiiller Nedir?
- Nesnesine Göre Fiiller Nelerdir?
- Nesnesine Göre Fiiller Nasıl Bulunur?
- Geçişli Fiiller
- Geçişsiz Fiiller
- Geçişli ve Geçişsiz Fiiller Nasıl Ayırt Edilir?
- Oldurgan Fiiller
- Ettirgen Fiiller
- Oldurgan ve Ettirgen Fiil Arasındaki Fark
- Nesnesine Göre Çatı ile Öznesine Göre Çatı Arasındaki Fark
- Etken, Edilgen, Geçişli ve Geçişsiz Aynı Şey midir?
- Nesnesine Göre Fiillerde Dikkat Edilmesi Gereken Durumlar
- Nesnesine Göre Fiil Örnekleri
- Sık Yapılan Hatalar
- TYT Türkçe’de Nesnesine Göre Fiiller
- Nesnesine Göre Fiiller Konu Özeti
- Açıklamalı Mini Test
- Sık Sorulan Sorular
1. Nesnesine Göre Fiiller Nedir?
Fiillerin nesne alıp alamamalarına veya aldıkları eklerle geçişlilik özelliklerinin değişmesine göre sınıflandırılmasına nesnesine göre fiiller denir.
Bu sınıflandırma Fiilde Çatı konusunun bir bölümünü oluşturur. Fiilde çatı incelenirken yüklemin hem özneyle hem de nesneyle kurduğu ilişki dikkate alınır. Nesnesine göre yapılan incelemede temel ölçüt, fiilin nesne alabilme özelliğidir.
Örneğin:
Deniz pencereyi açtı.
Yüklem “açtı”dır.
Deniz neyi açtı?
Pencereyi.
“Neyi?” sorusunun cevabı bulunduğu için “açmak” bu kullanımda nesne almıştır ve geçişlidir.
Şimdi başka bir cümleye bakalım:
Deniz eve gitti.
Yüklem “gitti”dir.
“Neyi gitti?” veya “Kimi gitti?” soruları anlamlı değildir. “Eve” sözcüğü ise “Nereye gitti?” sorusunun cevabıdır ve nesne değildir. Bu nedenle “gitmek” geçişsizdir.
Nesnesine göre fiilleri belirlerken cümlede herhangi bir tamamlayıcının bulunması değil, fiilin nesneyle ilişki kurup kuramadığı önemlidir.
2. Nesnesine Göre Fiiller Nelerdir?
Nesnesine göre fiiller dört başlık altında incelenir:
- Geçişli fiil
- Geçişsiz fiil
- Oldurgan fiil
- Ettirgen fiil
Bu dört kavram aynı ölçüte dayanmakla birlikte iki farklı durumu gösterir.
Geçişli Fiil ve [Geçişsiz Fiil], fiilin nesne alabilme durumunu belirtir. [Oldurgan Fiil] ve [Ettirgen Fiil] ise fiilin aldığı ek sonucunda geçişlilik derecesinde ve eylemi gerçekleştiren kişiyle ilişkide ortaya çıkan değişimi gösterir.
| Fiil türü | Temel özellik | Örnek |
|---|---|---|
| Geçişli | Nesne alabilir. | Defteri açtı. |
| Geçişsiz | Nesne alamaz. | Eve koştu. |
| Oldurgan | Geçişsiz fiil geçişli hâle getirilir. | Bebeği uyuttu. |
| Ettirgen | Geçişli fiilde iş başkasına yaptırılır. | Mektubu yazdırdı. |
Bu tablo konunun genel çerçevesini gösterir. Özellikle oldurgan ve ettirgen fiilleri ayırırken yalnızca son biçime değil, fiilin ek almadan önceki geçişlilik durumuna da bakmak gerekir.
3. Nesnesine Göre Fiiller Nasıl Bulunur?
Bir fiilin nesnesine göre çatısını belirlerken şu sıra izlenebilir:
1. Önce yüklemi bulun.
Çocuk masadaki bardağı kırdı.
Yüklem: kırdı
2. Yükleme “ne, neyi, kimi?” sorularını yöneltin.
Neyi kırdı?
Bardağı.
Fiil nesne alabildiği için geçişlidir.
3. Cümlede nesne yoksa hemen geçişsiz kararı vermeyin.
Çocuk bir süre okudu.
Bu cümlede açıkça yazılmış bir nesne yoktur. Fakat “kitabı okudu”, “gazeteyi okudu” denilebilir. Dolayısıyla “okumak” nesne alabilen, yani geçişli bir fiildir.
4. Fiil geçişsizse aldığı ekleri inceleyin.
Bebek uyudu.
Anne bebeği uyuttu.
“Uyumak” geçişsizdir. “Uyutmak” biçiminde ise fiil nesne alabilir hâle gelmiştir. Böyle bir değişim oldurganlık açısından değerlendirilir.
5. Fiil zaten geçişliyse ve iş başkasına yaptırılıyorsa ettirgenliği kontrol edin.
Terzi elbiseyi dikti.
Müşteri elbiseyi diktirdi.
“Dikmek” zaten geçişlidir. “Diktirmek” biçiminde işi başkasına yaptırma anlamı ortaya çıkmıştır. Bu yapı ettirgendir.
Bu yöntem, yalnızca fiilin sonunda görülen eke bakmaktan daha güvenlidir. Çünkü aynı veya benzer ekler farklı görevlerde kullanılabilir.
4. Geçişli Fiiller
Nesne alabilen fiillere geçişli fiil denir.
Geçişli fiili belirlemek için yükleme çoğunlukla “ne, neyi, kimi?” sorularından uygun olanı yöneltilir.
Zeynep çantasını hazırladı.
Neyi hazırladı?
Çantasını.
“Çantasını” belirtili nesnedir ve “hazırlamak” geçişlidir.
Çocuk bahçede resim çizdi.
Ne çizdi?
Resim.
Burada da “resim” belirtisiz nesnedir. Nesnenin belirtme durum eki alması zorunlu değildir.
Bu nedenle geçişli fiilleri yalnızca “-ı, -i, -u, -ü” eki taşıyan bir sözcük arayarak bulmak doğru değildir. Nesne belirtili de belirtisiz de olabilir.
Geçişli fiilde nesne mutlaka cümlede bulunur mu?
Hayır.
Bu, konunun en önemli ayrıntılarından biridir.
Öğretmen uzun uzun anlattı.
Cümlede “neyi anlattı?” sorusunun açık bir cevabı verilmemiştir. Buna rağmen:
Öğretmen konuyu anlattı.
denilebilir.
Fiilin nesne alabilme özelliği bulunduğu için “anlatmak” geçişlidir. Başka bir ifadeyle cümlede nesnenin bulunmaması ile fiilin nesne alamaması aynı durum değildir.
Geçişli yapıların ayrıntılı kullanımları Geçişli Fiil konusunda ayrıca ele alınır.
5. Geçişsiz Fiiller
Nesne alamayan fiillere geçişsiz fiil denir.
Bebek uyudu.
“Neyi uyudu?” veya “Kimi uyudu?” soruları anlamlı değildir.
Sporcular sahaya çıktı.
“Neyi çıktı?” sorusu anlamlı bir nesne ilişkisi kurmaz.
Çocuk okula gitti.
“Okula” sözcüğünün bulunması bazen öğrenciyi yanıltabilir. Ancak soru şöyledir:
Nereye gitti?
Okula.
Dolayısıyla “okula” nesne değildir. “Gitmek” de bu kullanımda geçişsizdir.
[Geçişsiz Fiil] belirlenirken yalnızca cümlede nesne bulunup bulunmadığına değil, fiilin nesne alabilme özelliğine bakılır.
Aynı fiil farklı kullanımlarda değişebilir mi?
Bazı fiillerin geçişlilik durumu cümlede kazandıkları anlama ve kullanıma göre değişebilir.
Örneğin “geçmek” fiiline bakalım:
Otobüs köprüden geçti.
Burada fiil nesnesiz kullanılmıştır.
Öğrenci zor soruyu geçti.
Bu kullanımda ise “soruyu” fiille doğrudan ilişki kurmaktadır.
Bu nedenle özellikle birden fazla anlamı bulunan fiiller değerlendirilirken sözlükteki tek bir biçime bakmak yerine cümledeki kullanım dikkate alınmalıdır.
6. Geçişli ve Geçişsiz Fiiller Nasıl Ayırt Edilir?
Arama sırasında “geçişli geçişsiz fiil” biçiminde birlikte araştırılan bu iki kavramın ayrımında en pratik ölçüt, nesne alabilme özelliğidir.
Elif kapıyı kapattı.
Neyi kapattı?
Kapıyı.
Geçişli.
Elif odada dinlendi.
Neyi dinlendi?
Anlamlı bir cevap yoktur.
Geçişsiz.
Fakat yalnızca cümlede görünen sözcük sayısına bakarak karar verilmez:
Elif okudu.
Cümlede nesne görünmüyor.
Buna rağmen:
Elif romanı okudu.
denilebildiği için “okumak” geçişlidir.
Bu ayrım şöyle özetlenebilir:
Cümlede nesne yok → fiil mutlaka geçişsizdir. ❌
Fiil nesne alamıyor → fiil geçişsizdir. ✓
Bu küçük fark, nesnesine göre çatı sorularındaki pek çok hatayı önler.
7. Oldurgan Fiiller
Geçişsiz bir fiilin belirli ekler yardımıyla geçişli hâle getirilmesine oldurganlık denir.
Örneğin:
Bebek uyudu.
“Uyumak” nesne alamaz ve geçişsizdir.
Anne bebeği uyuttu.
Neyi/kimi uyuttu?
Bebeği.
Geçişsiz olan “uyumak” fiili, “uyutmak” biçiminde nesne alabilir hâle gelmiştir.
Bir başka örnek:
Su kaynadı.
Aşçı suyu kaynattı.
“Kaynamak” geçişsizdir. “Kaynatmak” biçiminde ise fiil nesne alabilmektedir.
Bu değişimin temelinde fiilin aldığı ek kadar, geçişsizken geçişli hâle gelmesi önemlidir.
Oldurganlığın ekleri ve farklı oluşum biçimleri [Oldurgan Fiil] yazısında ayrıntılı olarak incelenir.
8. Ettirgen Fiiller
Geçişli bir fiilin aldığı ekle işi başka birine yaptırma anlamı kazanmasına ettirgenlik denir.
Terzi ceketi dikti.
“Dikmek” zaten nesne alabilir:
Neyi dikti?
Ceketi.
Şimdi fiilin değişimine bakalım:
Murat ceketi diktirdi.
Murat ceketi kendisi dikmemiş, dikme işini başka birine yaptırmıştır.
Burada başlangıçtaki “dikmek” fiili zaten geçişlidir. Fiilin aldığı ek, eylemin bir başkasına yaptırılması anlamını oluşturmuştur.
Başka bir örnek:
Öğrenci metni yazdı.
Öğretmen öğrenciye metni yazdırdı.
İlk cümlede öğrenci yazma işini kendisi yapmaktadır. İkinci cümlede öğretmen, yazma işinin öğrenci tarafından gerçekleştirilmesini sağlamaktadır.
Bu yapılar [Ettirgen Fiil] başlığında farklı ek ve örneklerle ayrıca incelenir.
9. Oldurgan ve Ettirgen Fiil Arasındaki Fark
Oldurgan ve ettirgen fiillerin karıştırılmasının temel nedeni, benzer eklerle kurulabilmeleridir. Ayrım yalnızca eke bakılarak yapılamaz.
Önce fiilin ek almadan önceki hâline bakılmalıdır.
Oldurganlık
Geçişsiz → geçişli
Çocuk uyudu.
Anne çocuğu uyuttu.
“Uyumak” geçişsizdir. “Uyutmak” geçişli hâle gelmiştir.
Ettirgenlik
Geçişli → geçişlilik derecesi artmış / işi başkasına yaptırma
Usta kapıyı boyadı.
Ev sahibi kapıyı boyattı.
“Boyamak” zaten geçişlidir. İkinci cümlede işi başkasına yaptırma anlamı vardır.
| Özellik | Oldurgan fiil | Ettirgen fiil |
|---|---|---|
| Fiilin ilk durumu | Geçişsiz | Geçişli |
| Ekten sonraki temel değişim | Nesne alabilir hâle gelir | İşi başkasına yaptırma anlamı belirginleşir |
| Örnek | uyumak → uyutmak | yazmak → yazdırmak |
| Temel kontrol | Geçişlilik değişti mi? | Fiil zaten geçişli miydi? |
Bu nedenle bir soruda “-t, -dır, -dir” gibi bir ek görmek tek başına “oldurgan” veya “ettirgen” demek için yeterli değildir. Önce kök ya da gövdenin geçişlilik durumu belirlenmelidir. Bu ayrım, mevcut Fiilde Çatı yapısında da temel ölçüt olarak kullanılmaktadır.
10. Nesnesine Göre Çatı ile Öznesine Göre Çatı Arasındaki Fark
“Nesnesine göre çatı” ve “öznesine göre çatı” aynı inceleme değildir.
Öznesine Göre Fiiller incelenirken eylemi yapanla eylem arasındaki ilişkiye bakılır. Bu grupta etken, edilgen, dönüşlü ve işteş fiiller değerlendirilir.
Nesnesine göre fiillerde ise nesne alabilme ve geçişlilik ilişkisi incelenir.
| İnceleme | Temel soru | Başlıca türler |
|---|---|---|
| Öznesine göre | Eylemi kim yapıyor, eylem özneyle nasıl ilişki kuruyor? | Etken, edilgen, dönüşlü, işteş |
| Nesnesine göre | Fiil nesne alabiliyor mu, geçişliliği değişmiş mi? | Geçişli, geçişsiz, oldurgan, ettirgen |
Bu ayrım önemlidir; çünkü bir fiil aynı anda hem öznesine hem nesnesine göre değerlendirilebilir.
11. Etken, Edilgen, Geçişli ve Geçişsiz Aynı Şey midir?
Hayır.
Özellikle “etken edilgen geçişli geçişsiz” kavramlarının birlikte kullanılması, bunların tek bir sınıflandırmanın dört eşit türü olduğu izlenimini oluşturabilir. Oysa iki farklı ölçüt vardır.
Ayşe pencereyi açtı.
“Açtı” fiilinde işi yapan Ayşe’dir. Bu nedenle fiil Etken Fiil özelliği taşır.
Aynı zamanda:
Neyi açtı?
Pencereyi.
sorusunun cevabı bulunduğu için fiil geçişlidir.
Dolayısıyla “açtı” yüklemi etken ve geçişli olabilir.
Çocuk bahçede koştu.
Koşma işini yapan “çocuk” olduğu için fiil etkendir. Fakat “koşmak” bu kullanımda nesne alamadığı için geçişsizdir.
Bu yüklem ise etken ve geçişsizdir.
Demek ki:
Etken = geçişli değildir.
Etken = geçişsiz de değildir.
Etkenlik özneyle, geçişlilik ise nesneyle kurulan ilişkiyi açıklar.
Benzer biçimde Edilgen Fiil de öznesine göre çatı kapsamında değerlendirilir. Bu yüzden bir soruyu çözerken “etken mi, geçişli mi?” seçeneklerini birbirinin karşıtıymış gibi düşünmek doğru değildir.
12. Nesnesine Göre Fiillerde Dikkat Edilmesi Gereken Durumlar
Cümlede nesnenin bulunmaması fiili geçişsiz yapmaz
Babam akşam boyunca okudu.
Nesne yazılmamıştır. Ancak “gazeteyi okudu” denilebildiğinden “okumak” geçişlidir.
Her “-ı, -i, -u, -ü” ekli sözcük nesne değildir
Bir sözcüğün nesne olup olmadığı yalnızca sonundaki eke bakılarak belirlenmez. Sözcüğün yüklemle ilişkisi ve cümledeki görevi incelenmelidir.
“Nereye?” sorusunun cevabı nesne değildir
Çocuk parka koştu.
“Nereye koştu?” → “Parka.”
“Parka” nesne değildir. Bu nedenle cümlede bir tamamlayıcı bulunması fiili geçişli yapmaz.
Oldurgan ve ettirgen fiil yalnızca ekten bulunmaz
Bebek uyudu. → Anne bebeği uyuttu.
Burada geçişsiz fiil geçişli hâle geldiği için oldurganlık vardır.
Usta duvarı boyadı. → Ev sahibi duvarı boyattı.
Burada “boyamak” zaten geçişli olduğu için yaptırma anlamı ettirgenlik oluşturur.
Fiilin cümledeki anlamı göz ardı edilmemelidir
Çok anlamlı fiiller farklı kullanımlarda nesneyle farklı ilişkiler kurabilir. Bu nedenle geçişlilik değerlendirmesi yapılırken fiilin yalnızca sözlükteki temel anlamına değil, cümlede kazandığı anlama da bakılmalıdır.
13. Nesnesine Göre Fiil Örnekleri
Aşağıdaki örneklerde yüklemin nesneyle ilişkisine dikkat edelim.
“Öğrenci soruyu çözdü.”
Neyi çözdü? → Soruyu.
Geçişli
“Çocuk odasında uyudu.”
Neyi uyudu? → Anlamlı cevap yok.
Geçişsiz
“Görevli kapıyı açtı.”
Neyi açtı? → Kapıyı.
Geçişli
“Misafirler erkenden geldi.”
Neyi geldi? → Anlamlı cevap yok.
Geçişsiz
“Bebek uyudu.” → “Anne bebeği uyuttu.”
Geçişsiz “uyumak” fiili nesne alabilir hâle gelmiştir.
Oldurgan
“Öğrenci yazıyı yazdı.” → “Öğretmen öğrenciye yazıyı yazdırdı.”
“Yazmak” zaten geçişlidir. İkinci kullanımda iş bir başkasına yaptırılmıştır.
Ettirgen
Bu örneklerde görüldüğü gibi doğru sonuca ulaşmak için yalnızca fiilin aldığı eke değil, nesne alıp alamadığına ve ekten önceki durumuna bakmak gerekir.
14. Sık Yapılan Hatalar
Nesnesine göre fiiller konusunda en sık karşılaşılan yanlışlardan biri, cümlede nesne görülmediğinde yüklemi hemen geçişsiz kabul etmektir.
Selin bir saat boyunca yazdı.
Burada nesne açıkça belirtilmemiştir. Fakat “mektubu yazdı” denilebilir. Dolayısıyla fiil geçişlidir.
Bir başka hata, yönelme bildiren ögeleri nesne sanmaktır:
Selin okula yürüdü.
“Okula” sözcüğü “nereye?” sorusunun cevabıdır. Nesne değildir.
Oldurgan ve ettirgen ayrımında ise yalnızca eke bakmak yanıltıcıdır. İkisinde de benzer ekler görülebildiği için önce fiilin ek almadan önce geçişli mi, geçişsiz mi olduğu kontrol edilmelidir.
Son olarak etkenlikle geçişlilik birbirine karıştırılmamalıdır. Bir fiil hem etken hem geçişli olabileceği gibi etken ve geçişsiz de olabilir.
15. TYT Türkçe’de Nesnesine Göre Fiiller
Nesnesine göre fiiller, soru içinde yalnızca “Bu fiil geçişli midir?” biçiminde karşımıza çıkmak zorunda değildir. Çatı bilgisi; yüklem, özne ve nesne ilişkilerinin birlikte değerlendirilmesini gerektiren sorular içinde de kullanılabilir.
Bu tür bir soruda en güvenli çözüm sırası şöyledir:
- Cümlenin yüklemini bulun.
- Yüklemin fiil olduğundan emin olun.
- “Ne, neyi, kimi?” sorularını deneyin.
- Cümlede nesne yoksa fiilin nesne alabilme ihtimalini kontrol edin.
- Fiil çatı eki almışsa ekten önceki geçişlilik durumuna bakın.
- Öznesine göre çatı ile nesnesine göre çatıyı birbirine karıştırmayın.
Özellikle oldurgan-ettirgen sorularında “Fiil hangi eki almış?” sorusundan önce “Fiil bu eki almadan önce geçişli miydi?” sorusunu sormak ayrımı kolaylaştırır.
16. Nesnesine Göre Fiiller Konu Özeti
Nesnesine göre fiillerde temel ölçüt, yüklemin nesneyle kurduğu ilişkidir.
- Nesne alabilen fiiller geçişlidir.
- Nesne alamayan fiiller geçişsizdir.
- Cümlede nesne bulunmaması, fiilin mutlaka geçişsiz olduğu anlamına gelmez.
- Geçişsiz bir fiilin geçişli hâle getirilmesi oldurganlık oluşturur.
- Geçişli bir fiilin işi başkasına yaptırma anlamı kazanması ettirgenlik oluşturur.
- Oldurgan ve ettirgen ayrımında yalnızca eke bakılmaz.
- Etken-edilgen ayrımı özneyle, geçişli-geçişsiz ayrımı nesneyle ilgilidir.
- Aynı yüklem öznesine ve nesnesine göre ayrı ayrı değerlendirilebilir.
Kısacası “nesne alabilir mi?” sorusu geçişli-geçişsiz ayrımını; “fiilin geçişlilik durumu ek aldıktan sonra nasıl değişmiş?” sorusu ise oldurgan-ettirgen ayrımını çözmede temel yol göstericidir.
17. Açıklamalı Mini Test
Soru 1
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem geçişsizdir?
A) Öğrenci defterini çantasına koydu.
B) Babam eski radyoyu onardı.
C) Çocuk odasında uyudu.
D) Görevli kapıyı kapattı.
E) Ayşe arkadaşını aradı.
Cevap: C
Açıklama: “Uyumak” nesne alamaz. Diğer seçeneklerdeki yüklemler nesne alabilmektedir.
Soru 2
“Öğrenciler bir saat boyunca okudu.” cümlesindeki “okudu” fiili için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Cümlede nesne olmadığı için geçişsizdir.
B) Nesne alabilen bir fiil olduğu için geçişlidir.
C) Oldurgandır.
D) Ettirgendir.
E) Edilgendir.
Cevap: B
Açıklama: Cümlede nesne açıkça bulunmasa da “kitabı okudu” denilebilir. Geçişlilik, yalnızca cümlede nesnenin görünmesine bağlı değildir.
Soru 3
Aşağıdaki değişimlerden hangisi oldurganlığa örnektir?
A) yazmak → yazdırmak
B) okumak → okutmak
C) uyumak → uyutmak
D) çizmek → çizdirmek
E) silmek → sildirmek
Cevap: C
Açıklama: “Uyumak” geçişsizdir. “Uyutmak” biçiminde nesne alabilir hâle geldiği için oldurganlık oluşmuştur.
Soru 4
“Yönetici raporu asistana yazdırdı.” cümlesindeki yüklem neden ettirgendir?
A) Fiil nesne alamadığı için
B) Fiil edilgen olduğu için
C) Geçişsiz fiil geçişli olduğu için
D) Yazma işi başkasına yaptırıldığı için
E) Cümlede özne bulunmadığı için
Cevap: D
Açıklama: “Yazmak” zaten geçişli bir fiildir. “Yazdırmak” biçiminde yazma işi başka birine yaptırılmıştır.
Soru 5
Aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?
A) Geçişli fiiller nesne alabilir.
B) Geçişsiz fiiller nesne alamaz.
C) Cümlede nesne yoksa fiil kesinlikle geçişsizdir.
D) Oldurganlıkta geçişsiz fiil geçişli hâle gelir.
E) Etkenlik ile geçişlilik farklı ölçütlere dayanır.
Cevap: C
Açıklama: Bir fiil cümlede nesnesiz kullanıldığı hâlde nesne alabilme özelliğine sahip olabilir. “Ali uzun süre okudu.” cümlesindeki “okumak” buna örnektir.
18. Sık Sorulan Sorular
Nesnesine göre fiiller kaça ayrılır?
Nesnesine göre fiiller; geçişli, geçişsiz, oldurgan ve ettirgen fiiller olmak üzere dört başlıkta incelenir.
Nesnesine göre çatı nedir?
Fiilin nesne alıp alamadığının ve aldığı eklerle geçişlilik özelliğinde meydana gelen değişimin incelenmesine nesnesine göre çatı denir.
Bir cümlede nesne yoksa fiil geçişsiz midir?
Hayır. “Çocuk kitap okudu.” cümlesindeki “okumak” gibi nesne alabilen bir fiil, başka bir cümlede “Çocuk uzun süre okudu.” biçiminde nesnesiz kullanılabilir. Fiilin nesne alabilmesi geçişli sayılması için yeterlidir.
Etken fiil ile geçişli fiil aynı mıdır?
Hayır. Etkenlik fiilin özneyle, geçişlilik ise nesneyle ilişkisini gösterir. Bir fiil hem etken hem geçişli veya hem etken hem geçişsiz olabilir.
Oldurgan ve ettirgen fiil nasıl ayırt edilir?
Önce fiilin ek almadan önceki geçişlilik durumuna bakılır. Geçişsiz bir fiil geçişli hâle getirilmişse oldurgan; zaten geçişli olan bir fiil işi başkasına yaptırma anlamı kazanmışsa ettirgen olarak değerlendirilir.