Türk Edebiyatı Editörlüğü - Türk Dili ve Edebiyatı

Gereklilik Kipi Nedir? Özellikleri ve Örnekleri

Gereklilik kipi, bir işin, oluşun veya durumun gerçekleşmesinin gerekli olduğunu bildiren dilek kipidir. Fiil kök veya gövdelerine “-malı/-meli” eki getirilerek oluşturulur. “Derslerine düzenli çalışmalısın.” cümlesinde çalışma eylemi henüz gerçekleşmemiş; ancak konuşan kişi bu eylemi gerekli görmüştür. Gereklilik kipi yalnızca kesin bir zorunluluk bildirmez. Cümlenin bağlamına göre öğüt, öneri, uyarı, beklenti, güçlü tahmin veya pişmanlık da … Devamını oku

Şart Kipi Nedir? Eki, Çekimi ve Örnekleri

Bir işin gerçekleşmesini başka bir duruma bağlayan fiiller şart kipiyle kurulabilir. “Düzenli çalışırsan konuyu öğrenirsin.” cümlesinde öğrenmenin gerçekleşmesi, düzenli çalışma şartına bağlanmıştır. “Keşke biraz dinlensem.” cümlesinde ise aynı kip eki bir koşuldan çok dilek anlamı taşımaktadır. Şart kipinin eki **“-sa/-se”**dir. Bu ek, fiil kök veya gövdesinden sonra gelir ve kişi ekleriyle çekimlenir: “gelirsem, beklesen, çalışırsak” … Devamını oku

İstek Kipi Nedir? Eki, Çekimi ve Örnekleri

Bir işi yapma isteğini, niyetini veya birlikte hareket etme önerisini bildiren fiil biçimleri istek kipiyle kurulur. “Biraz dinleneyim.” ve “Bu konuyu birlikte değerlendirelim.” cümlelerinde eylemler henüz gerçekleşmemiştir; konuşan, bu eylemlerin yapılmasını istemektedir. İstek kipinin temel eki “-a/-e”’dir. Ancak ek, kişi ekleriyle birleştiğinde “geleyim, başlayalım, bekleyesin” gibi farklı biçimlerde görülebilir. Günümüz Türkçesinde özellikle birinci tekil ve … Devamını oku

Dilek Kipleri Nedir? Özellikleri, Çekimleri ve Örnekleri

Fiiller yalnızca bir işin, oluşun veya durumun zamanını bildirmez. Konuşanın bir eyleme ilişkin isteğini, koşulunu, gereklilik düşüncesini ya da buyruğunu da ifade edebilir. Fiilleri bu anlamlarla çekimleyen kiplere dilek kipleri denir. “Biraz dinlenelim.” cümlesinde istek, “Erken gelirsen görüşürüz.” cümlesinde şart, “Daha dikkatli olmalısın.” cümlesinde gereklilik, “Kapıyı kapat.” cümlesinde ise emir anlamı bulunur. Bu cümlelerde fiiller, … Devamını oku

Haber Kipleri: Zaman Ekleri, Çekimleri ve Örnekler

Fiillerin geçmişte, konuşma anında, gelecekte veya genel bir zamanda gerçekleştiğini bildiren çekimlere haber kipleri denir. “Geldi”, “gelmiş”, “geliyor”, “gelecek” ve “gelir” sözcükleri aynı fiilin farklı zaman anlamları kazanmış biçimleridir. Bu fiiller yalnızca hareketi değil, hareketin zaman içindeki yerini de gösterir. Haber kiplerinde görülen ek ile cümlenin gerçek zaman anlamı her zaman bire bir örtüşmeyebilir. “Yarın … Devamını oku

Çekimli Fiil Nedir? Kip, Kişi ve Yüklem İlişkisi

Fiiller cümlede yargı bildirebilmek için zaman veya tasarlama anlamı kazanır ve bir kişiye bağlanır. “Yaz-” tek başına fiil köküdür; “yazdı”, “yazıyor”, “yazacak” ve “yazmalısın” biçimleri ise kip ve kişi anlamı taşıyan çekimli fiillerdir. Bu sözcükler bir işin kim tarafından, hangi zamanda veya hangi tasarlama anlamıyla gerçekleştirildiğini gösterir. Çekimli fiili belirlerken yalnızca sözcüğün sonunda ek bulunup … Devamını oku

Birleşik Fiiller Nelerdir? Türleri ve Kuruluşları

Türkçede bazı hareketler tek bir fiil köküyle değil, birden fazla sözcük veya fiil unsurunun birleşmesiyle anlatılır. “Yardım etti”, “hissedebildi”, “bakakaldı” ve “gözden düştü” yüklemleri farklı yollarla kurulmuş olsa da her biri tek bir hareket veya durum anlamı verir. Bu tür yapılara birleşik fiil denir. Birleşik fiili belirlerken sözcüklerin ayrı ya da bitişik yazılmasına tek başına … Devamını oku

Türemiş Fiil Nasıl Oluşur? Yapım Ekleri ve Örnekler

Türkçede yeni fiiller yalnızca fiil köklerinden değil, isim köklerinden de oluşturulabilir. “Gözledi”, “temizledi”, “sevindi” ve “yazdırdı” fiillerinin her birinde köke getirilen bir yapım eki yeni bir fiil gövdesi meydana getirmiştir. Bu şekilde en az bir yapım ekiyle oluşturulan fiillere türemiş fiil denir. Bir fiilin türemiş olup olmadığını belirlerken sözcükte yalnızca ek aramak yeterli değildir. Çünkü … Devamını oku

Basit Fiil Nedir? Yapım ve Çekim Eki Ayrımı

Basit fiil denildiğinde akla yalnızca kök hâlindeki kısa sözcükler gelmemelidir. Bir fiil; kip, kişi ve olumsuzluk gibi unsurlar alarak uzayabilir, buna rağmen yapısına göre basit kalabilir. “Gel”, “geldi”, “gelmeyecek” ve “geliyordunuz” biçimlerinin tamamı gel- köküne dayanır. Bu sözcüklerde yeni bir fiil gövdesi oluşturan yapım eki bulunmadığı için hepsi basit fiildir. Basit fiili belirlemede en önemli … Devamını oku

Yapısına Göre Fiiller: Basit, Türemiş ve Birleşik

Fiiller yalnızca bildirdikleri iş, durum veya oluş bakımından değil, kuruluşları bakımından da sınıflandırılır. “Geldi”, “başladı” ve “yardım etti” yüklemlerinin üçü de hareket bildirir; ancak yapıları aynı değildir. Geldi yapım eki almamış bir fiile, başladı isim kökünden yapım ekiyle türetilmiş bir fiile, yardım etti ise bir isimle yardımcı fiilin birleşmesiyle oluşan fiile örnektir. Bir fiilin yapısını … Devamını oku