Türk Edebiyatı Editörlüğü - Türk Dili ve Edebiyatı

Eksiltili Cümle Nedir? Özellikleri ve Örnekleri

“Koridorun sonunda eski bir kapı, kapının ardında karanlık bir oda…” Bu sözleri okuduğumuzda anlatılmak isteneni kavrayabiliriz. Ancak cümlede “vardı”, “bulunuyordu” ya da benzeri bir yüklem açıkça kullanılmamıştır. Yargının bir bölümü söylenmeden bırakılmış, tamamlanması okuyucuya bırakılmıştır. Eksiltili cümle, yüklemi açıkça bulunmayan ve anlatılmak istenen yargının bağlamdan tamamlanabildiği cümledir. Bu yönüyle Devrik Cümle ile karıştırılmamalıdır. Devrik yapıda … Devamını oku

Devrik Cümle Nedir? Özellikleri ve Örnekleri

“Çocuklar bahçede oynuyor.” cümlesini bir de “Bahçede oynuyor çocuklar.” biçiminde söyleyelim. Anlatılan olay değişmedi; değişen şey yüklemin yeridir. İlk cümlede “oynuyor” sonda, ikinci cümlede ise ortadadır. Devrik cümle nedir? En kısa tanımıyla, yüklemi cümlenin sonunda bulunmayan cümleye devrik cümle denir. Yüklem başta veya ortada yer alabilir. Bu nedenle bir cümlenin devrik olup olmadığını anlamak için … Devamını oku

Kurallı Cümle Nedir? Özellikleri ve Örnekleri

“Çocuklar bahçede oynuyor.” ile “Bahçede oynuyor çocuklar.” cümlelerini karşılaştıralım. İkisinde de aynı eylem anlatılır; fakat yüklemin yeri farklıdır. İlk örnekte “oynuyor” sonda, ikinci örnekte ise ortadadır. İşte bu fark, cümlenin yüklemin yerine göre hangi gruba gireceğini belirler. Yüklemi cümlenin sonunda bulunan cümleye kurallı cümle denir. Ancak burada “kurallı” sözcüğü yanıltıcı olmamalıdır. Öznenin mutlaka başta, nesnenin … Devamını oku

Yan Anlam Nedir? Özellikleri ve Örnekleri

Bir sözcük, akla ilk gelen karşılığını kaybetmeden başka bir varlığın ya da nesnenin bölümünü adlandırmak için de kullanılabilir. Örneğin “ayak” sözcüğünü düşünelim: Çocuğun ayağı incindi. Bu cümlede “ayak”, insan vücudundaki bir organı karşılamaktadır. Masanın ayağı gevşemiş. İkinci cümlede ise aynı sözcük insan organını değil, masayı taşıyan bölümü anlatır. Sözcük farklı bir varlığı karşılamasına rağmen ilk … Devamını oku

Yüklemin Yerine Göre Cümleler: Türleri ve Örnekleri

Bir cümlenin kurallı mı yoksa devrik mi olduğunu anlamak için bütün ögelerin sırasını ezberlemeye gerek yoktur. Yapılacak ilk iş yüklemi bulmak, ardından yüklemin cümlenin neresinde bulunduğuna bakmaktır. Çocuklar bahçede oynuyor. Bu cümlede yüklem oynuyor sözcüğüdür ve sondadır. Bu nedenle cümle kurallıdır. Bahçede oynuyor çocuklar. Yüklem yine oynuyor sözcüğüdür; ancak bu kez cümlenin sonunda değildir. Dolayısıyla … Devamını oku

Ünlem Cümlesi Nedir? Özellikleri ve Örnekleri

“Eyvah, anahtarımı içeride unuttum!” cümlesindeki telaş ile “Ne güzel bir manzara!” cümlesindeki hayranlık aynı duygu değildir. Buna rağmen iki cümlede de konuşanın duygusu, yalnızca bilgi vermenin ötesine geçerek güçlü biçimde anlatıma yansır. Ünlem cümlesi; sevinç, korku, şaşırma, öfke, üzüntü, heyecan, hayranlık, sitem veya seslenme gibi duygu ve seslenişleri güçlü biçimde ifade eden cümledir. Bu yapılarda … Devamını oku

Soru Cümlesi Nedir? Türleri ve Örnekleri

Birine “Yarın bizimle gelecek misin?” dediğimizde gerçekten bir cevap bekleriz. Peki “Seni böyle bir günde yalnız bırakır mıyım?” cümlesinde de durum aynı mıdır? İki cümle de soru biçimindedir; ancak ikincisinde amaç yeni bir bilgi öğrenmekten çok “Seni yalnız bırakmam.” düşüncesini güçlü biçimde anlatmaktır. Üstelik bir cümlede kim, ne, neden, nasıl gibi soru sözcüklerinin veya mı/mi/mu/mü … Devamını oku

Olumsuz Cümle Nedir? Nasıl Kurulur? Örneklerle Anlatım

“Otobüs gelmedi.” cümlesinin olumsuz olduğunu anlamak kolaydır. Yüklemdeki -me olumsuzluk eki açıkça görülür. Peki “Ne otobüs geldi ne taksi geçti.” cümlesinde neden olumsuz bir anlam vardır? Sonuçta “geldi” ve “geçti” yüklemlerinin ikisi de biçim bakımından olumludur. Olumsuz cümleyi doğru belirlemek için yalnızca -ma/-me ekini aramak yeterli değildir. “Değil” ve “yok” gibi sözcükler, olumsuzluk bildiren başka … Devamını oku

Olumlu Cümle Nedir? Nasıl Anlaşılır? Örneklerle Anlatım

“Takım final maçını kaybetti.” cümlesi olumlu mu, olumsuz mu? “Kaybetmek” istenmeyen bir durumu anlattığı için bu cümle ilk bakışta olumsuz görünebilir. Oysa dil bilgisinde ölçüt, olayın iyi ya da kötü olması değildir. Yüklemde bildirilen yargının gerçekleşip gerçekleşmediğine bakılır. Takım gerçekten kaybettiğine göre bu cümle olumludur. Olumlu cümle, fiil cümlelerinde bildirilen işin, oluşun veya durumun gerçekleştiğini … Devamını oku

Anlamına Göre Cümleler Nelerdir? Türleri, Özellikleri ve Örnekleri

“Bugün hava soğuk.”, “Bugün hava soğuk değil.”, “Bugün hava soğuk mu?” ve “Ne kadar soğuk bir gün!” cümleleri aynı konu etrafında kurulmuştur. Buna rağmen verdikleri anlam aynı değildir. İlkinde bir durumun varlığı bildirilir, ikincisinde bu durum olumsuzlanır, üçüncüsünde soru yöneltilir, sonuncusunda ise güçlü bir duygu öne çıkar. Cümlelerin taşıdıkları bu özelliklere göre incelenmesi anlamına göre … Devamını oku