Türk Edebiyatı EditörlüğüBazı fiiller, öznenin başka bir varlık üzerinde yaptığı işi ya da zaman içinde geçirdiği değişimi değil, içinde bulunduğu hâli veya sürdürdüğü hareketi anlatır. “Çocuk uyudu.”, “Yaşlı adam bankta oturdu.” ve “Yolcular durakta bekledi.” cümlelerinde öznenin bir nesneyi etkileyen işi yoktur. Öznenin içinde bulunduğu durum bildirilmiştir. Bu anlamı taşıyan fiillere durum fiili denir. Durum fiillerini belirlerken … Devamını oku
Bazı fiiller öznenin yaptığı bilinçli bir işi değil, bir varlığın renginde, biçiminde, yaşında, yapısında veya başka bir niteliğinde meydana gelen değişimi anlatır. “Yapraklar sarardı.” cümlesindeki sarardı fiili, yaprakların önceki renginden farklı bir renge dönüşmesini bildirir. Yapraklar bu değişimi isteyerek gerçekleştirmediği gibi değişim başka bir nesne üzerinde de yapılmamıştır. Bu tür fiillere oluş fiili denir. Oluş … Devamını oku
Fiillerin bildirdiği hareketler aynı nitelikte değildir. Bazı fiiller, öznenin bilinçli olarak gerçekleştirdiği ve başka bir varlığı doğrudan etkileyen işleri anlatır. “Öğrenci soruyu çözdü.” cümlesindeki çözdü fiili buna örnektir. Çözme işini öğrenci yapmış, bu işten etkilenen varlık ise soru olmuştur. Bu tür fiillere iş veya kılış fiili denir. İş fiillerini belirlerken en sık kullanılan yöntem, yükleme … Devamını oku
Fiiller; bir işin yapılmasını, bir varlığın içinde bulunduğu durumu ya da zaman içinde gerçekleşen değişimi anlatır. Ancak bütün fiiller aynı anlam özelliğine sahip değildir. “Çocuk topu attı.” cümlesindeki attı sözcüğü bir işi; “Çocuk uyudu.” cümlesindeki uyudu sözcüğü bir durumu; “Yapraklar sarardı.” cümlesindeki sarardı sözcüğü ise kendiliğinden gerçekleşen bir değişimi bildirir. Bu ayrım, fiillerin anlamlarına göre … Devamını oku
Fiil; bir varlığın yaptığı işi, içinde bulunduğu durumu veya zaman içinde geçirdiği oluşu bildiren sözcük türüdür. “Yazmak, beklemek, büyümek, düşünmek, sararmak” gibi sözcükler farklı eylemleri karşılar. Cümle içinde kip ve kişi anlamı kazanan fiiller ise yargıyı oluşturur: “yazdı”, “bekliyoruz”, “büyüyecek” gibi. Fiilleri doğru öğrenmek; fiil türlerini ayırmayı, çekimli fiilleri bulmayı ve cümlenin yüklemini değerlendirmeyi kolaylaştırır. … Devamını oku
Onay ve ret bildiren ünlemler; bir soruya olumlu veya olumsuz karşılık vermek, ileri sürülen düşünceyi kabul etmek ya da reddetmek amacıyla kullanılan sözlerdir. “Evet”, “hayır”, “yok”, “peki” ve “tamam” bu işlevle kullanılabilen başlıca ifadelerdir. Ancak bu sözcüklerin her geçtiği cümlede ünlem olduğunu söylemek doğru değildir. Örneğin “Hayır, bunu kabul etmiyorum.” cümlesindeki “hayır” bir cevap ünlemiyken … Devamını oku
Uyarı ve emir bildiren ünlemler; bir kişiyi tehlikeye karşı uyarmak, istenmeyen bir davranışı önlemek veya yapılması gereken bir işi güçlü biçimde bildirmek amacıyla kullanılan sözlerdir. “Aman”, “sakın”, “hop”, “hey”, “şşt” ve “hışt” gibi ifadeler cümleye uyarı, engelleme veya yönlendirme anlamı katabilir. Ancak her uyarı cümlesinde ünlem bulunmadığı gibi emir bildiren her sözcük de ünlem değildir. … Devamını oku
Seslenme ünlemleri; bir kişiye, topluluğa ya da bazen başka bir canlıya seslenmek, dikkat çekmek ve iletişim kurmak amacıyla kullanılan sözlerdir. “Hey”, “ey”, “bre”, “yahu”, “alo” ve “hu” gibi ifadeler bu işlevde kullanılabilir. Ayrıca “arkadaşlar”, “çocuklar”, “öğretmenim” ve kişi adları gibi isimler de seslenme değeri kazanabilir. Bu kullanımlar genel ünlemler konusu içinde değerlendirilir. Ancak seslenme ünlemi … Devamını oku
Korku bildiren ünlemler; tehlike, tehdit, kötü bir ihtimal veya beklenmedik bir olay karşısında duyulan korkuyu kısa ve etkili biçimde anlatan sözlerdir. “Eyvah”, “aman”, “ay” ve “imdat” gibi ifadeler, konuşanın yaşadığı korku veya paniği doğrudan yansıtabilir. Bu yönüyle korku ünlemleri, genel ünlemler konusu içinde duygu bildiren ünlemler arasında değerlendirilir. Ancak bir sözcüğün korku ünlemi olup olmadığı … Devamını oku
Şaşkınlık bildiren ünlemler; beklenmeyen bir olay, söz ya da durum karşısında duyulan şaşırmayı kısa ve etkili biçimde anlatan sözcüklerdir. “Aa!”, “Vay!”, “Hayret!”, “Aman!” ve “Oha!” gibi ifadeler, konuşanın karşılaştığı durumun olağan beklentisinin dışında olduğunu gösterir. Ancak bu sözcükler her kullanıldıklarında şaşkınlık bildirmez. Bir ünlemin hangi duyguyu yansıttığını anlayabilmek için sözcüğün söylendiği bağlama, ses tonuna ve … Devamını oku