Dil Bilgisi kategorisinde sözcük türleri, fiiller, ekler, tamlamalar, cümle bilgisi, fiilde çatı ve Türkçenin temel dil bilgisi konularına ait anlatımlar yer alır.
“Kitap” sözcüğüne -ı eki geldiğinde kitapı değil, kitabı deriz. “Ağaç” sözcüğü de ağaçı değil, ağacı olur. Buna karşılık “bulut” aynı türden bir ek aldığında buludu değil, bulutu biçiminde kullanılır. kitap + ı → kitabıağaç + ı → ağacıbulut + u → bulutu İlk iki örnekte sözcüğün sonundaki sert ünsüz değişirken üçüncü örnekte t korunmuştur. Bu … Devamını oku
“Kitap satan kişi” için neden kitabcı değil de kitapçı deriz? “Ağaçdan düştü” yerine neden ağaçtan düştü biçimini kullanırız? Bu örneklerde sözcüğün sonundaki sert ünsüz, ardından gelen ekin nasıl başlayacağını etkiler: kitap + cı → kitapçıağaç + dan → ağaçtanseç + di → seçti Türkçede sert ünsüzle biten sözcüklere, sert ünsüzle başlayan uygun ek biçimlerinin gelmesine … Devamını oku
“Az” sözcüğüne -cık eki getirildiğinde ortaya çıkan biçime dikkat edelim: az + cık → azıcık Kök az, ek ise -cıktır. Buna rağmen azıcık sözcüğünde bu iki parçanın arasında bir ı sesi bulunur. Benzer bir değişiklik başka sözcüklerde de görülür: dar + cık → daracık Buradaki a da sözcüğün kökünde veya ekin başlangıç biçiminde yoktur. Sözcük … Devamını oku
“Burun” sözcüğüne birinci tekil kişi iyelik eki getirildiğinde burunum değil, burnum deriz. “Gönül” sözcüğünde de benzer bir değişiklik vardır: burun + um → burnumgönül + üm → gönlüm Her iki örnekte de sözcüğün ikinci hecesindeki bir ünlü, ek geldikten sonra ortadan kalkmıştır. Türkçedeki Ses Olayları arasında yer alan bu değişime ünlü düşmesi denir. Fakat ünlüyle … Devamını oku
“Beklemek” fiili şimdiki zamanla çekimlendiğinde neden bekleyor değil de bekliyor, “başlamak” neden başlayor değil de başlıyor olur? bekle + yor → bekliyorbaşla + yor → başlıyor İki örnekte de fiilin sonunda bulunan geniş ünlü değişmiştir. “Bekle-” fiilindeki e, “başla-” fiilindeki a çekim sırasında dar bir ünlüye dönüşmüştür. Türkçedeki bu ses değişimine ünlü daralması denir. Fakat … Devamını oku
Türkçede sözcükler her zaman sözlükte gördüğümüz biçimleriyle kalmaz. “Burun” deriz ama ek geldiğinde burnu, “kitap” sözcüğü kitabı, “beklemek” fiili ise şimdiki zamanda bekliyor biçimini alır. Sözcüklerde ortaya çıkan bu değişiklikler rastgele değildir. Kimi zaman bir ses düşer, kimi zaman başka bir sese dönüşür. Bazı sözcüklerde ise başlangıçta bulunmayan yeni bir ses ortaya çıkar. Ses Bilgisi … Devamını oku
“Çocuk” ve “yağmur” sözcüklerine yalnızca ünlüleri açısından bakalım: çocuk → o-uyağmur → a-u İki sözcükte de ikinci ünlü u olmasına rağmen “çocuk” küçük ünlü uyumuna uyar, “yağmur” ise uymaz. Bunun nedeni, ikinci ünlünün ne olduğundan çok hangi ünlüden sonra geldiğiyle ilgilidir. “Çocuk” sözcüğündeki yuvarlak odan sonra dar-yuvarlak u gelebilir. “Yağmur”da ise düz adan sonra yuvarlak … Devamını oku
“Kapılar”, “çocukluk” ve “gözlük” sözcüklerine baktığımızda ünlülerin gelişigüzel sıralanmadığını görürüz: kapılar → a-ı-açocukluk → o-u-ugözlük → ö-ü İlk iki sözcükte yalnızca kalın, son sözcükte ise yalnızca ince ünlüler bulunur. Bu düzen büyük ünlü uyumu olarak adlandırılan ses kuralıyla ilgilidir. Fakat konuyu öğrenirken yalnızca “kalın ünlüden sonra kalın, ince ünlüden sonra ince ünlü gelir” demek yeterli … Devamını oku
Konuşurken sözcükleri tek parça hâlinde değil, ses bakımından daha küçük bölümler oluşturarak söyleriz. Örneğin “kalem” sözcüğü ka-lem, “öğrenci” sözcüğü ise öğ-ren-ci biçiminde hecelere ayrılır. Bir solukta çıkarılan ses veya ses topluluğuna hece denir. Türkçede hecenin temelini ünlüler oluşturur. Her hecede bir ünlü bulunduğu için bir sözcüğün hece sayısını bulmanın en pratik yolu sözcükteki ünlüleri belirlemektir. … Devamını oku
Türkçede b, c, ç, d, f, g, ğ, h, j, k, l, m, n, p, r, s, ş, t, v, y, z olmak üzere 21 ünsüz vardır. Günlük kullanımda sessiz harfler olarak da adlandırılan ünsüzler, çıkarılırken hava akımının ses yolunda bir engelle karşılaşmasıyla oluşur. Türk Dil Kurumu da Türkçedeki ünsüz sayısını 21 olarak verir. Ünsüzleri … Devamını oku