Türk Edebiyatı EditörlüğüBir cümlede bütün sözcükler doğru seçilmiş olsa bile anlatılmak istenen düşünce her zaman açık olmayabilir. Bazen eksik bırakılan ya da yanlış yerde kullanılan tek bir noktalama işareti, cümlenin farklı biçimlerde anlaşılmasına yol açabilir. Örneğin: “Küçük kardeşine seslendi.” Bu cümlede “küçük” sözcüğü kardeşi mi niteliyor, yoksa küçük olan bir kişi kardeşine mi sesleniyor? İkinci anlam kastediliyorsa … Devamını oku
Bir deyimi doğru söylemek, onu doğru kullanmak için her zaman yeterli değildir. Kalıp eksiksiz olabilir ama deyimin anlamı cümlede anlatılan durumla uyuşmayabilir. Bunun tersi de mümkündür: Ne anlatılmak istendiği doğru anlaşılmıştır fakat deyimin veya atasözünün yerleşik biçimindeki bir sözcük değiştirilmiştir. Örneğin güzel bir haber alan kişinin “etekleri zil çalabilir”; çünkü bu deyim büyük bir sevinci … Devamını oku
Bir cümledeki bütün sözcükler doğru seçilmiş olabilir. Özne ile yüklem arasında sorun bulunmayabilir, sözcükler olması gereken yerde durabilir. Buna rağmen cümle, anlattığı düşünce bakımından yanlış olabilir. Örneğin: Yanlış: Kazada üç kişi yaralandı, hatta iki kişi hayatını kaybetme tehlikesi atlattı. “Hatta” ile ikinci durumun birinciden daha ileri, daha ciddi bir aşamayı göstermesi beklenir. Fakat “hayatını kaybetme … Devamını oku
Bir cümlede kullanılan bütün sözcükler doğru olabilir; buna rağmen cümlenin ne anlatmak istediği tam olarak anlaşılamayabilir. Okuyucu aynı cümleden iki farklı anlam çıkarabiliyorsa ve bağlam bunlardan hangisinin amaçlandığını göstermiyorsa anlam belirsizliği ortaya çıkar. Örneğin: “Başarısını hepimiz takdir ediyoruz.” Bu cümle tek başına söylendiğinde “Kimin başarısı?” sorusu ortaya çıkabilir: Kastedilen kişi bağlamdan anlaşılamıyorsa cümle açık değildir. … Devamını oku
Bir kişinin “Belki yarın gelirim.” demesiyle “Yarın kesinlikle gelirim.” demesi aynı şeyi anlatmaz. İlk cümlede bir olasılık, ikincisinde kesinlik vardır. Peki “Belki yarın kesinlikle gelirim.” denirse ne olur? Aynı yargı hem belirsiz hem kesin gösterildiği için ifadeler birbiriyle çatışır. Anlamca çelişen sözcüklerin bir arada kullanılması, aynı yargıda birbirine uymayan anlam özelliklerinin birlikte verilmesinden kaynaklanan bir … Devamını oku
Bir cümlede kullanılan sözcüklerin hepsi anlam bakımından doğru olabilir. Buna rağmen cümle, anlatılmak isteneni yanlış veya belirsiz biçimde aktarabilir. Böyle bir durumda sorun bazen seçilen sözcükte değil, sözcüğün cümlede bulunduğu yerde ortaya çıkar. Şu iki cümleye bakalım: Yanlış: Bugün çok başım ağrıyor.Doğru: Bugün başım çok ağrıyor. İlk cümlede “çok” sözcüğüne ihtiyaç vardır ve sözcüğün anlamı … Devamını oku
Bir sözcüğün doğru yazılması, cümlede doğru kullanıldığı anlamına gelmez. Sözcük sözlükte bulunabilir, yazımında hiçbir yanlış olmayabilir; buna rağmen cümlenin anlatmak istediği düşünceyi karşılamıyorsa anlatım bozukluğuna yol açabilir. Örneğin: Yanlış: Yoğun sis sayesinde birçok uçuş iptal edildi.Doğru: Yoğun sis nedeniyle birçok uçuş iptal edildi. Buradaki problem “sayesinde” sözcüğünün yazılışı değildir. Sözcük doğru yazılmıştır ancak olumsuz bir … Devamını oku
Bir cümlede kullanılan her sözcüğün anlatıma bir katkısı olması beklenir. Aynı anlamı ikinci kez veren, başka bir sözcüğün ya da ekin taşıdığı bilgiyi gereksiz yere tekrarlayan ifadeler ise cümleyi uzatır ve anlatımın duruluğunu bozar. Bu durum gereksiz sözcük kullanımı olarak adlandırılır. Örneğin: Yanlış: Yaklaşık iki saat kadar bekledik.Doğru: Yaklaşık iki saat bekledik. “Yaklaşık” ve “kadar” … Devamını oku
Bir cümlede bütün sözcükler doğru yazılmış, yüklem yerinde kullanılmış ve cümlenin yapısı eksiksiz kurulmuş olabilir. Buna rağmen anlatılmak istenen düşünce açık ve doğru aktarılmayabilir. Çünkü anlatım bozukluğu yalnızca cümlenin yapısından kaynaklanmaz; sözcüklerin anlamı ve birbirleriyle kurduğu ilişki de anlatımı bozabilir. “Kesinlikle yarın gelebilir.” cümlesine bakalım. Cümlede eksik bir öge yoktur. Buna karşılık “kesinlikle” sözcüğü kesinlik, … Devamını oku
Bir cümle dil bilgisi bakımından ilk bakışta doğru görünebilir; buna rağmen anlatmak istediğimiz düşünceyi açık ve doğru biçimde aktaramayabilir. Gereksiz bir sözcük kullanmak, birbiriyle çelişen ifadeleri yan yana getirmek, cümlenin önemli bir ögesini eksik bırakmak ya da özne ile yüklem arasındaki uyumu bozmak anlatımı sorunlu hâle getirebilir. Anlatım bozukluğu, bir cümlenin anlam veya yapı bakımından … Devamını oku