Türk Edebiyatı EditörlüğüBir cümlenin ilk sözcüğünü büyük harfle başlatmak kolaydır. Asıl karışıklık, aynı sözcüğün bulunduğu yere ve taşıdığı anlama göre bazen büyük, bazen küçük harfle yazıldığı durumlarda ortaya çıkar. “Salı” mı “salı” mı, “Doğu” mu “doğu” mu, “Dünya” mı “dünya” mı? Doğru yazımı belirlemek için yalnızca sözcüğe değil, cümledeki kullanımına da bakmak gerekir. Türkçede büyük harflerin kullanımı … Devamını oku
Bir cümlede kullanılan fiillerin her zaman aynı çatı özelliğini taşıması gerekmez. Ancak aynı özneye ya da aynı yapıya bağlanan eylemlerden biri etken, diğeri edilgen kurulduğunda cümlenin kuruluşu bozulabilir. Bu durum çatı uyumsuzluğu olarak adlandırılır. Özellikle fiilimsi ile temel cümlenin yüklemi arasındaki çatı ilişkisi bu konuda önemlidir. Bir eylemin yapanı açıkça belli olacak biçimde kurulurken diğerinin … Devamını oku
Bağlaçlar, sözcükleri veya yargıları birbirine bağlarken aralarında belirli bir anlam ilişkisi kurar. Bu ilişkiye uygun olmayan bir bağlacın seçilmesi, cümlenin anlamını değiştirebilir veya anlatımı bozabilir. Örneğin: Yanlış: Çok yorulmuştu çünkü çalışmaya devam etti.Doğru: Çok yorulmuştu ama çalışmaya devam etti. Burada iki yargı arasında neden-sonuç değil, karşıtlık ilişkisi vardır. Kişi yorulmasına rağmen çalışmayı sürdürmektedir. Bu nedenle … Devamını oku
Bir cümlede bütün sözcükler doğru seçilmiş olabilir; buna rağmen sözcükler arasındaki bağlantı yanlış kurulabilir. Tamlama yanlışlığında da sorun çoğu zaman tam olarak burada başlar. Tamlayan ile tamlanan birbiriyle uyuşmaz, farklı yapılar aynı tamlanana bağlanır veya tamlamayı kurmak için gerekli bir tamlayan kullanılmaz. Örneğin: Yanlış: Okulumuzda kültürel ve spor etkinlikleri artırıldı.Doğru: Okulumuzda kültürel etkinlikler ve spor … Devamını oku
Bir cümledeki anlatım sorunu bazen tek bir ekten kaynaklanabilir. Sözcük doğru seçilmiştir, cümlenin genel anlamı da anlaşılmaktadır; ancak sözcüğe getirilen ek cümlenin yapısıyla uyuşmaz. Kimi zaman gerekli bir ek kullanılmaz, kimi zaman gereksiz bir ek getirilir, kimi zaman da sözcük yanlış ekle kullanılır. Örneğin: Yanlış: Yeni çalışma düzeninden kısa sürede alıştık.Doğru: Yeni çalışma düzenine kısa … Devamını oku
Bir cümlede yüklem bulunması, bütün yargıların doğru kurulduğu anlamına gelmez. Özellikle birden fazla yargının bulunduğu cümlelerde sondaki yüklem, cümlenin yalnızca bir bölümüne uygun olabilir. Şu örneğe bakalım: “Kahvaltıda ben peynir, kardeşim süt içti.” Cümlenin sonundaki “içti” yüklemini iki bölüme ayrı ayrı uygulayalım: Ben peynir içtim. → YanlışKardeşim süt içti. → Doğru İlk bölüm farklı bir … Devamını oku
Bir cümlede bütün sözcükler yerinde görünse bile yüklemlerden biri ihtiyaç duyduğu ögeye bağlanamayabilir. Bu durum özellikle birden fazla yargının bulunduğu cümlelerde daha kolay fark edilir. Şu cümleye bakalım: “Deniz arkadaşını dikkatle dinledi fakat inanmadı.” İlk yüklem açısından: Kimi dinledi? → arkadaşını İkinci yükleme geçtiğimizde ise: Kime inanmadı? → ? sorusunun cevabı bulunmaz. Cümle şöyle düzeltilebilir: … Devamını oku
Bir cümlede bütün sözcükler yerli yerinde görünse bile yüklemlerden biri ihtiyaç duyduğu ögeye bağlanamayabilir. Özellikle birden fazla yargının bulunduğu cümlelerde ilk yükleme uygun olan bir öge, ikinci yüklem için yeterli olmayabilir. Şu cümleye bakalım: “Ece kardeşine uzun süre baktı fakat fark etmedi.” İlk yüklem açısından bir sorun yoktur: Kime baktı? → kardeşine Ancak ikinci yükleme … Devamını oku
“Ben ve kardeşim dün akşam sinemaya gittim.” cümlesini okuduğumuzda anlatılmak istenen düşünceyi anlayabiliriz; ancak cümlenin kuruluşunda bir sorun vardır. “Ben ve kardeşim” birlikte düşünüldüğünde biz anlamı taşırken yüklem “gittim” biçiminde yalnızca birinci tekil kişiye göre çekimlenmiştir. Cümlenin doğrusu şöyledir: Ben ve kardeşim dün akşam sinemaya gittik. İşte özne ile yüklem arasında kişi veya sayı bakımından … Devamını oku
Bir cümlede kullanılan sözcüklerin anlamları doğru olabilir; buna rağmen cümle yanlış kurulmuş olabilir. Çünkü düzgün anlatım yalnızca doğru sözcüğü seçmekle değil, sözcükler ve cümlenin ögeleri arasında doğru dil bilgisi ilişkileri kurmakla da sağlanır. Örneğin şu cümleye bakalım: “Arkadaşımı gördüm ve uzun süre sohbet ettim.” İlk yüklem açısından bir sorun yoktur: Arkadaşımı gördüm. Ancak “sohbet etmek” … Devamını oku