Fiiller: Anlam, Yapı, Çekim ve Çatı Konuları

İşteş Fiil Nedir? Karşılıklı ve Birlikte Yapılan Fiiller

“İki arkadaş uzun süre konuştu.” ile “Öğretmen konuyu uzun süre konuştu.” cümlelerinde aynı fiil kullanılmasına rağmen özne ile eylem arasındaki ilişki aynı değildir. İlk cümlede konuşma eylemi birden fazla kişinin karşılıklı katılımıyla gerçekleşirken ikinci cümlede böyle bir anlam yoktur. İşteş fiil, eylemin birden fazla özne tarafından karşılıklı veya birlikte gerçekleştirildiğini bildiren fiildir. İşteşliği belirlerken yalnızca … Devamını oku

Dönüşlü Fiil: Ekleri, Özellikleri ve Örnekleri

“Çocuk saçlarını taradı.” cümlesinde tarama işini yapan çocuk, bu işten etkilenen ise saçlardır. “Çocuk aynanın karşısında tarandı.” denildiğinde ise aynı kişi hem tarama işini yapar hem de bu işten etkilenir. İşte öznenin yaptığı eylemin yine kendisine yöneldiği bu kullanım, dönüşlü fiil özelliği gösterir. “Çocuğun saçları kuaförde tarandı.” cümlesinde ise saçlar işi yapmaz; yalnızca başkasının yaptığı … Devamını oku

Anlam Kayması Nedir? Kip ve Zaman Kayması Örnekleri

Bir fiilin aldığı kip eki ile cümlede taşıdığı zaman veya tasarlama anlamı her zaman aynı olmayabilir. Örneğin “Yarın erkenden yola çıkıyoruz.” cümlesindeki “çıkıyoruz” fiili şimdiki zaman eki almıştır. Ancak “yarın” sözcüğü, eylemin gelecekte gerçekleşeceğini gösterir. Fiilin biçimsel kipi ile cümlede kazandığı anlam arasındaki bu farklılığa anlam kayması denir. Anlam kaymasını belirlemek için yalnızca fiilin üzerindeki … Devamını oku

Kişi Ekleri Nedir? Şahıs Ekleri ve Çekim Tabloları

Kişi ekleri, fiilin bildirdiği işin, oluşun veya durumun kim tarafından gerçekleştirildiğini gösteren çekim ekleridir. “Geldim, geldin, geldi, geldik, geldiniz, geldiler” sözcüklerinde fiil aynı kalırken eylemi gerçekleştiren kişi değişir. Bu kişi bilgisini sağlayan unsurlara kişi ekleri veya şahıs ekleri denir. Kişi ekleri her kipte aynı biçimde kullanılmaz. Görülen geçmiş zaman ve şart kipinde “-m, -n, -k” … Devamını oku

Emir Kipi Nedir? Çekimi, Özellikleri ve Örnekleri

Emir kipi, bir işin yapılmasını veya yapılmamasını buyruk biçiminde bildiren dilek kipidir. “Kapıyı kapat.”, “Lütfen sıraya geçin.” ve “O da bizimle gelsin.” cümlelerindeki “kapat, geçin, gelsin” fiilleri emir kipiyle çekimlenmiştir. Emir kipi yalnızca sert bir buyruk bildirmez. Cümlenin bağlamına ve söyleyiş biçimine göre rica, uyarı, yasaklama, öğüt, izin, davet veya iyi dilek anlamı da taşıyabilir. … Devamını oku

Gereklilik Kipi Nedir? Özellikleri ve Örnekleri

Gereklilik kipi, bir işin, oluşun veya durumun gerçekleşmesinin gerekli olduğunu bildiren dilek kipidir. Fiil kök veya gövdelerine “-malı/-meli” eki getirilerek oluşturulur. “Derslerine düzenli çalışmalısın.” cümlesinde çalışma eylemi henüz gerçekleşmemiş; ancak konuşan kişi bu eylemi gerekli görmüştür. Gereklilik kipi yalnızca kesin bir zorunluluk bildirmez. Cümlenin bağlamına göre öğüt, öneri, uyarı, beklenti, güçlü tahmin veya pişmanlık da … Devamını oku

Şart Kipi Nedir? Eki, Çekimi ve Örnekleri

Bir işin gerçekleşmesini başka bir duruma bağlayan fiiller şart kipiyle kurulabilir. “Düzenli çalışırsan konuyu öğrenirsin.” cümlesinde öğrenmenin gerçekleşmesi, düzenli çalışma şartına bağlanmıştır. “Keşke biraz dinlensem.” cümlesinde ise aynı kip eki bir koşuldan çok dilek anlamı taşımaktadır. Şart kipinin eki **“-sa/-se”**dir. Bu ek, fiil kök veya gövdesinden sonra gelir ve kişi ekleriyle çekimlenir: “gelirsem, beklesen, çalışırsak” … Devamını oku

İstek Kipi Nedir? Eki, Çekimi ve Örnekleri

Bir işi yapma isteğini, niyetini veya birlikte hareket etme önerisini bildiren fiil biçimleri istek kipiyle kurulur. “Biraz dinleneyim.” ve “Bu konuyu birlikte değerlendirelim.” cümlelerinde eylemler henüz gerçekleşmemiştir; konuşan, bu eylemlerin yapılmasını istemektedir. İstek kipinin temel eki “-a/-e”’dir. Ancak ek, kişi ekleriyle birleştiğinde “geleyim, başlayalım, bekleyesin” gibi farklı biçimlerde görülebilir. Günümüz Türkçesinde özellikle birinci tekil ve … Devamını oku

Dilek Kipleri Nedir? Özellikleri, Çekimleri ve Örnekleri

Fiiller yalnızca bir işin, oluşun veya durumun zamanını bildirmez. Konuşanın bir eyleme ilişkin isteğini, koşulunu, gereklilik düşüncesini ya da buyruğunu da ifade edebilir. Fiilleri bu anlamlarla çekimleyen kiplere dilek kipleri denir. “Biraz dinlenelim.” cümlesinde istek, “Erken gelirsen görüşürüz.” cümlesinde şart, “Daha dikkatli olmalısın.” cümlesinde gereklilik, “Kapıyı kapat.” cümlesinde ise emir anlamı bulunur. Bu cümlelerde fiiller, … Devamını oku

Haber Kipleri: Zaman Ekleri, Çekimleri ve Örnekler

Fiillerin geçmişte, konuşma anında, gelecekte veya genel bir zamanda gerçekleştiğini bildiren çekimlere haber kipleri denir. “Geldi”, “gelmiş”, “geliyor”, “gelecek” ve “gelir” sözcükleri aynı fiilin farklı zaman anlamları kazanmış biçimleridir. Bu fiiller yalnızca hareketi değil, hareketin zaman içindeki yerini de gösterir. Haber kiplerinde görülen ek ile cümlenin gerçek zaman anlamı her zaman bire bir örtüşmeyebilir. “Yarın … Devamını oku