Bir paragrafı okurken bazen düşünceyi hemen kavrar, bazen de aynı cümleye yeniden dönmek zorunda kalırız. Kimi metinlerde tek bir gereksiz sözcük dikkatimizi çekerken kimilerinde anlatımın fazlasıyla süslü olması okumayı zorlaştırır. Bunların her biri anlatımın farklı bir yönüyle ilgilidir.
Bir metnin düşünceyi nasıl aktardığını değerlendirmemizi sağlayan bu ölçütlere anlatım özellikleri denir. Açıklık, duruluk, yalınlık ve akıcılık en sık karşılaşılanlar arasında olsa da anlatımın doğallığı, özgünlüğü, özlülüğü, sağlamlığı ve tutarlılığı da önem taşır.
Bu kavramların bir kısmı birbirine benzediği için yalnızca tanımlarını ezberlemek yeterli değildir. Önemli olan, hangi özelliğin anlatımın hangi yönünü değerlendirdiğini bilmektir.
Anlatım özellikleri, Türkçe Konuları içerisinde özellikle Paragraf Konuları ile yakından ilişkilidir. Bir metnin hangi yöntemle oluşturulduğunu inceleyen Anlatım Biçimleri ve düşüncenin hangi yollarla desteklendiğini gösteren Düşünceyi Geliştirme Yolları ise farklı sorulara cevap verir.
İçindekiler
- Anlatım Özellikleri Nedir?
- Anlatım Özellikleri Nelerdir?
- Anlatım Özellikleri Arasındaki Farklar
- Duruluk ile Yalınlık Arasındaki Fark
- Cümlede ve Paragrafta Anlatım Özellikleri Nasıl Bulunur?
- Anlatım Özellikleri Örnekleri
- En Çok Karıştırılan Anlatım Özellikleri
- Anlatım Özellikleri Mini Test
1. Anlatım Özellikleri Nedir?
Anlatım özellikleri, bir duygu, düşünce veya olayın okuyucuya nasıl aktarıldığını değerlendirmemizi sağlayan niteliklerdir. Bu kavramlar için anlatım nitelikleri ve bazı bağlamlarda anlatım ilkeleri ifadeleri de kullanılabilir.
Burada yalnızca cümlelerin dil bilgisi bakımından doğru olup olmadığına bakılmaz. Anlamın belirgin olması, gereksiz söz kullanılmaması, anlatımın rahat okunması ve düşüncelerin kendi içinde çelişmemesi gibi noktalar da değerlendirilir.
Örneğin:
“Toplantının yapılacağı yeri bize önceden daha önce bildirdiler.”
Bu cümlede anlatılmak istenen düşünce anlaşılmaktadır. Ancak “önceden” ve “daha önce” aynı anlamı tekrar ettiği için sözcüklerden biri gereksizdir.
Cümleyi:
“Toplantının yapılacağı yeri bize önceden bildirdiler.”
şeklinde kurduğumuzda anlatım gereksiz sözden arınır.
Başka bir cümlede ise hiçbir gereksiz sözcük bulunmadığı hâlde anlam belirsiz olabilir. Bu durumda sorun durulukla değil, başka bir anlatım özelliğiyle ilgilidir.
Bu yüzden anlatım özelliklerini belirlerken:
“Cümlede bir sorun var mı?”
sorusundan önce:
“Anlatımın hangi yönünü değerlendiriyorum?”
sorusunu sormak daha yararlıdır.
2. Anlatım Özellikleri Nelerdir?
Başlıca anlatım özellikleri açıklık, duruluk, yalınlık, akıcılık, doğallık, özgünlük, özlülük, sağlamlık ve tutarlılık olarak ele alınabilir.
Aralarındaki temel farklar şöyledir:
| Anlatım özelliği | Temel ölçüt | Kontrol sorusu |
|---|---|---|
| Açıklık | Anlamın belirginliği | Metinden farklı anlamlar çıkıyor mu? |
| Duruluk | Gereksiz unsurlardan arınmışlık | Çıkarılabilecek gereksiz bir söz var mı? |
| Yalınlık | Sade ve gösterişsiz söyleyiş | Anlatım gereksiz biçimde süslü mü? |
| Akıcılık | Rahat okunabilme | Okurken gereksiz duraksamalar oluşuyor mu? |
| Doğallık | Yapmacıksız söyleyiş | İfade zorlama görünüyor mu? |
| Özgünlük | Kendine özgü anlatım | Söyleyiş yazara özgü özellik taşıyor mu? |
| Özlülük | Az sözle yoğun anlam | Kısa anlatım geniş bir düşünce taşıyor mu? |
| Sağlamlık | Dil ve düşünce kuruluşunun düzgünlüğü | Anlatımın kuruluşunda aksaklık var mı? |
| Tutarlılık | Düşüncelerin uyumu | Söylenenler birbiriyle çelişiyor mu? |
Bu tablo özellikleri hızlıca ayırmaya yardımcı olur. Şimdi her birine biraz daha yakından bakalım.
2.1. Açıklık
Açıklık, anlatılmak istenen düşüncenin kolay anlaşılması ve anlatımın istenmeyen farklı yorumlara yol açmamasıdır.
Şu cümleye bakalım:
“Ece, Zeynep’e onun defterini getireceğini söyledi.”
“Onun defteri” sözü Ece’nin defterini de Zeynep’in defterini de gösterebilir. Bağlam bu belirsizliği gidermiyorsa okuyucu hangi defterden söz edildiğini kesin olarak anlayamaz.
Amaç Ece’nin kendi defterini anlatmaksa:
“Ece, Zeynep’e kendi defterini getireceğini söyledi.”
biçimindeki kullanım anlamı belirginleştirir.
Burada gereksiz sözcük aramak yerine anlamın tek ve belirgin olup olmadığına bakılır.
Açıklığın hangi durumlarda bozulduğunu ve benzer örneklerin nasıl çözülebileceğini [açıklık] konusunda ayrıntılı olarak inceleyebilirsiniz.
2.2. Duruluk
Duruluk, anlatımın gereksiz sözcük ve ifadelerden arındırılmış olmasıdır.
Örneğin:
“Bu kararı birlikte ortaklaşa aldık.”
“Birlikte” ve “ortaklaşa” aynı düşünceyi tekrar etmektedir. Bunlardan biri çıkarıldığında anlam kaybolmaz:
“Bu kararı birlikte aldık.”
Duruluğu kontrol etmenin pratik yollarından biri, kuşku duyulan sözcüğü cümleden çıkarmaktır. Sözcük çıkarıldığında anlamda veya anlatımın işlevinde bir kayıp oluşmuyorsa gereksiz kullanım söz konusu olabilir.
Ancak kısa cümle = duru cümle biçiminde bir kural yoktur. Uzun bir cümlede bütün sözcükler gerekli olabilir.
Gereksiz sözcüklerin ve benzer kullanımların nasıl belirleneceği [duruluk] konusunda ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.
2.3. Yalınlık
Yalınlık, anlatımın gereksiz süsten ve gösterişten uzak olmasıdır.
Örneğin:
“Çocuk kapıyı açtı, içeri girdi ve masaya oturdu.”
Bu cümlede düşünce doğrudan aktarılmıştır. Okuyucuyu etkilemek amacıyla gereksiz sanatlı söyleyişlere veya gösterişli ifadelere başvurulmamıştır.
Yalınlık, yalnızca günlük sözcükler kullanmak ya da sürekli kısa cümleler kurmak değildir. Uzun bir metin de sade bir söyleyişle oluşturulmuşsa yalın olabilir.
Buradaki temel soru şudur:
“Düşünce, gereksiz bir söyleyiş gösterişine başvurulmadan aktarılmış mı?”
Yalınlığın duruluk ve diğer anlatım niteliklerinden ayrıldığı noktalar [yalınlık] konusunda daha geniş biçimde incelenmektedir.
2.4. Akıcılık
Bazı metinler uzun olmalarına rağmen rahatça okunur. Bazılarında ise birkaç cümle sonra geri dönüp aynı bölümü yeniden okuma ihtiyacı hissederiz.
Akıcılık, anlatımın okuyucuyu gereksiz yere duraksatmadan ilerlemesidir.
Akıcı bir metinde sözcük seçimi, cümle kuruluşu ve ifadelerin sıralanışı okumayı destekler. Gereksiz tekrarlar, art arda yığılan karmaşık yapılar veya söyleyişi zorlaştıran kullanımlar ise akışı zayıflatabilir.
Akıcılık ile cümle uzunluğu arasında doğrudan bir eşitlik kurulamaz. İyi kurulmuş uzun bir cümle akıcı olabilir; kısa fakat birbirinden kopuk cümleler ise okuma akışını bozabilir.
Metnin okuma rahatlığını etkileyen noktalar [akıcılık] konusunda örneklerle ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.
2.5. Doğallık
Doğallık, duygu ve düşüncelerin zorlama ve yapmacık bir söyleyişe düşmeden aktarılmasıdır.
Doğal anlatımda kullanılan dil, anlatılan konuya ve iletişim durumuna uygundur. Yazar yalnızca etkileyici görünmek amacıyla konuya uymayan bir söyleyişe yönelmez.
Örneğin sıradan bir günlük olayı anlatırken hiçbir gereği olmadığı hâlde aşırı ağır ve gösterişli ifadeler kullanmak, anlatımı yapaylaştırabilir.
Doğallık ile yalınlık yakın kavramlardır fakat aynı şeyi göstermez:
Yalınlık → sade söyleyiş
Doğallık → yapmacıksız söyleyiş
Bu ayrım ve farklı örnekler [doğallık] konusunda ayrıntılı biçimde açıklanmaktadır.
2.6. Özgünlük
Özgünlük, bir yazarın veya sanatçının anlatımında kendine özgü bir söyleyiş oluşturabilmesidir.
Burada önemli olan yalnızca daha önce hiç ele alınmamış bir konudan söz etmek değildir. Aynı konu yüzlerce kişi tarafından işlenebilir; onu ele alış biçimi ve söyleyişi yazarı diğerlerinden ayırabilir.
Örneğin birçok şair denizi anlatabilir. Bir şairin denize bakışı, kurduğu imgeler ve söyleyiş biçimi diğerlerinden belirgin biçimde ayrılıyorsa anlatımında özgünlükten söz edilebilir.
Dolayısıyla özgünlük:
“Konu daha önce işlendi mi?”
sorusundan çok:
“Bu konu kendine özgü bir bakış ve söyleyişle mi ele alınmış?”
sorusuyla ilgilidir.
2.7. Özlülük
Özlülük, az sözle yoğun ve kapsamlı bir anlam aktarılmasıdır.
Örneğin:
“Bazen bir kapının kapanması, hangi yöne yürümemiz gerektiğini öğretir.”
Cümle çok uzun değildir ancak yalnızca fiziksel bir kapının kapanmasından söz etmez; daha geniş bir düşünceyi çağrıştırır.
Bu nedenle her kısa cümle özlü değildir.
Örneğin:
“Otobüs geldi.”
son derece kısa bir cümledir fakat tek başına geniş bir anlam yoğunluğu taşıdığı söylenemez.
Özlülüğü değerlendirirken:
“Cümle ne kadar kısa?”
yerine:
“Az sözle ne kadar geniş bir anlam kurulmuş?”
sorusunu sormak gerekir.
Özlü anlatımın duruluktan ayrıldığı noktalar [özlülük] konusunda daha ayrıntılı incelenmektedir.
2.8. Sağlamlık
Sağlamlık, anlatımın dil ve düşünce bakımından düzgün bir kuruluş göstermesidir.
Cümlenin ögeleri arasındaki ilişkilerdeki aksaklıklar, anlatımın yapısını bozabilir. Benzer şekilde düşüncenin kuruluşunda ortaya çıkan sorunlar da metnin sağlamlığını etkileyebilir.
Örneğin:
“Arkadaşımı çok seviyor ve her konuda güveniyorum.”
Cümlenin ikinci bölümünde “arkadaşıma” anlamını karşılayan bir tamamlayıcıya ihtiyaç vardır:
“Arkadaşımı çok seviyor ve ona her konuda güveniyorum.”
Burada sorun yalnızca cümlenin kulağa hoş gelip gelmemesi değildir. Cümlenin kuruluşunda tamamlanması gereken bir ilişki bulunmaktadır.
Sağlamlığı değerlendirirken anlatımın dilsel ve düşünsel kuruluşunun aksayıp aksamamasına bakılır.
2.9. Tutarlılık
Tutarlılık, bir metindeki düşüncelerin kendi içinde uyumlu olması ve birbirini geçersiz kılacak biçimde çelişmemesidir.
Örneğin bir paragraf:
“Uzaktan çalışmanın çalışanlara hiçbir yararı yoktur.”
yargısıyla başlayıp herhangi bir açıklama veya sınırlandırma yapmadan:
“Uzaktan çalışma, çalışanların zamanlarını daha verimli kullanmalarını sağlar.”
sonucuna ulaşıyorsa düşünceler arasında açıklanması gereken bir çelişki oluşur.
Tutarlılık çoğu zaman tek bir sözcükte aranmaz. Metnin genel düşünce çizgisine bakılır.
Bir paragraftaki düşüncelerin nasıl karşılaştırılacağı ve çelişkilerin nasıl fark edileceği [tutarlılık] konusunda ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.
3. Anlatım Özellikleri Arasındaki Farklar
Anlatım özelliklerini öğrenirken en sık yapılan hata, birbirine yakın kavramları aynı kabul etmektir.
Oysa her özellik farklı bir soruya cevap verir:
| Sorun veya nitelik | İlgili anlatım özelliği |
|---|---|
| Anlam farklı biçimlerde yorumlanabiliyor. | Açıklık |
| Gereksiz bir söz veya ifade bulunuyor. | Duruluk |
| Anlatım gereksiz ölçüde süslü. | Yalınlık |
| Metin rahat okunmuyor. | Akıcılık |
| Söyleyiş yapmacık görünüyor. | Doğallık |
| Anlatım kendine özgü nitelik taşıyor. | Özgünlük |
| Az sözle yoğun anlam kuruluyor. | Özlülük |
| Dilsel veya düşünsel kuruluş aksıyor. | Sağlamlık |
| Düşünceler birbiriyle çelişiyor. | Tutarlılık |
Böyle bakıldığında anlatım nitelikleri bir ezber listesinden çıkar ve metni çözümlemek için kullanılabilecek ölçütlere dönüşür.
4. Duruluk ile Yalınlık Arasındaki Fark
Duruluk ile yalınlık arasındaki fark, anlatım özelliklerinde özellikle dikkat edilmesi gereken ayrımlardan biridir.
İki kavram birbirine yakın görünse de aynı noktayı değerlendirmez.
| Duruluk | Yalınlık |
|---|---|
| Gereksiz sözcük ve ifadelerle ilgilenir. | Gereksiz süs ve gösterişle ilgilenir. |
| Sözcük ekonomisi önemlidir. | Söyleyişin sadeliği önemlidir. |
| “Bu sözcük gerekli mi?” sorusu sorulur. | “Bu söyleyiş gereksiz biçimde süslü mü?” sorusu sorulur. |
| Gereksiz sözler duruluğu bozar. | Ağır ve gösterişli söyleyiş yalınlığı azaltır. |
Örneğin:
“Bu konuyu karşılıklı olarak birbirimizle görüştük.”
cümlesinde aynı anlam alanındaki ifadeler gereksiz biçimde bir arada kullanıldığı için duruluk sorunu vardır.
Buna karşılık basit bir düşüncenin gereksiz benzetmeler, ağır sözler ve gösterişli ifadelerle anlatılması yalınlıkla ilgilidir.
Kısa formülü şöyle düşünebiliriz:
Duruluk → Gereksiz söz var mı?
Yalınlık → Gereksiz süs var mı?
Bu ayrım özellikle “duruluk ve yalınlık arasındaki fark” sorularını çözerken oldukça kullanışlıdır. Konuların kendi kurallarını ayrıntılı görmek için [duruluk] ve [yalınlık] sayfalarına geçilebilir.
5. Cümlede ve Paragrafta Anlatım Özellikleri Nasıl Bulunur?
Bir paragraftaki anlatım özelliğini belirlemek için bütün kavramları aynı anda düşünmek yerine metni birkaç açıdan incelemek daha kolaydır.
5.1. Anlam tek ve belirgin mi?
Önce cümleyi veya paragrafı okuyun.
Bir ifade iki farklı biçimde yorumlanabiliyorsa açıklığı kontrol edin.
5.2. Gereksiz sözcük var mı?
Şüphelendiğiniz sözcüğü cümleden çıkarın.
Anlam ve işlev değişmiyorsa duruluk açısından bir sorun bulunabilir.
5.3. Söyleyiş sade mi?
Düşünce doğrudan mı aktarılıyor, yoksa gereksiz süs ve gösteriş içinde mi veriliyor?
Burada yalınlığa bakılır.
5.4. Metin rahat okunuyor mu?
Okurken sürekli geri dönmek, uzun yapılarda kaybolmak veya anlatımın akışından kopmak akıcılıkla ilgili bir ipucu olabilir.
5.5. Söyleyiş doğal mı?
Kullanılan dil konuya ve anlatım durumuna uygun mu, yoksa zorlama mı görünüyor?
Bu soru doğallığı değerlendirmeye yardımcı olur.
5.6. Anlatım kendine özgü mü?
Yazarın konuya yaklaşımında ve söyleyişinde onu başkalarından ayıran belirgin özellikler varsa özgünlük düşünülebilir.
5.7. Az sözle yoğun anlam kurulmuş mu?
Kısa bir ifade, söylediğinden daha geniş bir düşünce alanı açıyorsa özlülük söz konusu olabilir.
5.8. Kuruluşta aksaklık var mı?
Sözcükler ve cümle ögeleri arasındaki ilişkiler doğru kurulmuş mu?
Bu soru anlatımın sağlamlığını değerlendirmeye yardımcı olur.
5.9. Düşünceler birbiriyle uyuşuyor mu?
Metnin başında savunulan düşünce ile sonunda ulaşılan yargı birbirini geçersiz kılıyorsa tutarlılığı incelemek gerekir.
Bu sıra özellikle cümlede anlatım özellikleri ve paragraf anlatım özellikleri sorularında kavramları daha hızlı ayırmaya yardımcı olur.
6. Anlatım Özellikleri Örnekleri
Kavramları birkaç kısa örnek üzerinden karşılaştıralım.
Örnek 1
“Can, Burak’a onun çantasını sınıfta bıraktığını söyledi.”
Bağlamdan “onun” sözcüğünün kimi gösterdiği anlaşılmıyorsa birden fazla yorum ortaya çıkabilir.
İlgili özellik: Açıklık
Örnek 2
“Bu konuyu yeniden tekrar konuşacağız.”
“Yeniden” ve “tekrar” aynı anlamı verdiği için sözcüklerden biri gereksizdir.
İlgili özellik: Duruluk
Daha duru biçimi:
“Bu konuyu yeniden konuşacağız.”
Örnek 3
“Sabah kalktı, kahvaltısını yaptı ve okula gitti.”
Düşünce gereksiz süs ve gösterişe başvurulmadan aktarılmıştır.
İlgili özellik: Yalınlık
Örnek 4
Bir öyküde cümleler birbirine rahatça bağlanıyor ve okuyucu gereksiz duraksamalar yaşamadan metinde ilerleyebiliyorsa:
İlgili özellik: Akıcılık
Örnek 5
Bir anlatıcı günlük bir olayı, konuya uymayan gösterişli sözlerle yapaylaştırmadan aktarıyorsa:
İlgili özellik: Doğallık
Örnek 6
Bir şair, sık işlenen bir konuyu kendine özgü imgeler ve farklı bir söyleyişle anlatıyorsa:
İlgili özellik: Özgünlük
Örnek 7
“Bazı yolculuklar bizi başka yerlere değil, kendimize götürür.”
Az sayıda sözle geniş bir düşünce alanı kurulmuştur.
İlgili özellik: Özlülük
Örnek 8
Bir yazar aynı paragrafta önce kitap okumanın düşünce dünyasını geliştirdiğini savunup hemen ardından hiçbir açıklama yapmadan okumanın zihinsel gelişime hiçbir katkısının bulunmadığını söylüyorsa:
İlgili özellik: Tutarlılık
Bu örneklerde görüldüğü gibi belirleyici olan yalnızca cümlenin biçimi değil, hangi anlatım niteliğinin öne çıktığıdır.
7. En Çok Karıştırılan Anlatım Özellikleri
Bir metin aynı anda birden fazla olumlu anlatım özelliği taşıyabilir. Bu durum kavramların aynı olduğu anlamına gelmez.
7.1. Açıklık ile Duruluk
Açıklık anlamın belirginliğiyle, duruluk gereksiz söz bulunmamasıyla ilgilidir.
Bir cümle duru olduğu hâlde açık olmayabilir:
“Deniz, Ece’ye onun dosyasını masaya bıraktığını söyledi.”
Belirgin bir gereksiz sözcük yoktur. Buna karşılık “onun dosyası” sözünün kimi gösterdiği bağlamdan anlaşılmıyorsa açıklık sorunu oluşur.
7.2. Yalınlık ile Akıcılık
Yalınlık, anlatımın sade ve gösterişsiz olmasıdır.
Akıcılık ise metnin rahat okunabilmesidir.
Sade sözcüklerle oluşturulmuş bir metin kötü kurulmuş cümleler nedeniyle akıcı olmayabilir. Bu nedenle iki kavram birbirinin yerine kullanılmamalıdır.
7.3. Duruluk ile Özlülük
İki kavram da söz ekonomisiyle ilişkili görünür fakat farklı noktaları değerlendirir:
Duruluk → Gereksiz söz kullanılmaması
Özlülük → Az sözle yoğun anlam aktarılması
Örneğin:
“Ders saat dokuzda başladı.”
cümlesinde gereksiz sözcük yoktur; yani cümle durudur. Fakat yalnızca kısa olduğu için onu özlü kabul edemeyiz.
7.4. Yalınlık ile Doğallık
Yalınlık sadelikle, doğallık yapmacıksızlıkla ilgilidir.
Bir anlatım sade sözcüklerden oluşmasına rağmen zorlama bir söyleyiş taşıyabilir. Bu nedenle doğallığı değerlendirirken yalnızca kullanılan kelimelerin kolay olup olmadığına bakmak yeterli değildir.
Bu ayrımları bilmek, anlatım özelliklerini yalnızca tanımlarıyla değil, metin üzerindeki işlevleriyle değerlendirmeyi sağlar.
8. Anlatım Özellikleri Mini Test
1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde duruluğu bozan bir kullanım vardır?
A) Sabah erkenden yola çıktık.
B) Çocuklar bahçede sessizce oynuyordu.
C) Bu konuyu yeniden tekrar konuşacağız.
D) Masanın üzerindeki kitabı çantasına koydu.
E) Akşam olunca herkes evine döndü.
Cevap: C
Açıklama: “Yeniden” ve “tekrar” aynı anlamı verdiğinden sözcüklerden biri gereksizdir.
2. Bir anlatımın gereksiz süs ve gösterişten uzak olması hangi özellikle ilgilidir?
A) Tutarlılık
B) Yalınlık
C) Özlülük
D) Özgünlük
E) Açıklık
Cevap: B
Açıklama: Yalınlık, düşüncenin gereksiz süs ve gösterişe başvurulmadan sade biçimde aktarılmasıdır.
3. Bir metindeki düşüncelerin birbirini desteklemesi ve kendi içinde çelişmemesi hangi anlatım özelliğidir?
A) Akıcılık
B) Duruluk
C) Doğallık
D) Tutarlılık
E) Yalınlık
Cevap: D
Açıklama: Tutarlılık, metindeki düşüncelerin birbirleriyle uyumlu olması ve düşünce çizgisinde açıklanmamış çelişkiler bulunmamasıdır.
4. Aşağıdakilerden hangisi özlülüğü en doğru biçimde açıklar?
A) Yalnızca kısa cümleler kurmak
B) Sanatlı ifadelere hiç yer vermemek
C) Az sözle yoğun anlam aktarmak
D) Bütün cümleleri aynı uzunlukta kurmak
E) Yalnızca günlük sözcükleri kullanmak
Cevap: C
Açıklama: Özlülükte belirleyici olan yalnızca kısa anlatım değil, az sözle geniş ve yoğun bir anlam oluşturulmasıdır.
5. Aşağıdaki sorulardan hangisi bir metnin açıklığını değerlendirmek için en uygundur?
A) Metinde gereksiz sözcük var mı?
B) Söyleyiş gereksiz biçimde süslü mü?
C) Metin rahat okunuyor mu?
D) Metinden istenmeyen farklı anlamlar çıkıyor mu?
E) Az sözle yoğun bir düşünce aktarılıyor mu?
Cevap: D
Açıklama: Açıklık, anlatılmak istenen düşüncenin belirgin olması ve anlatımın istenmeyen farklı yorumlara yol açmamasıyla ilgilidir.
Anlatım özelliklerini ayırt etmek için uzun tanımları ezberlemek yerine her kavramın temel sorusunu hatırlamak daha kullanışlıdır: Açıklık anlamın belirginliğine, duruluk gereksiz sözlere, yalınlık sadeliğe, akıcılık okuma rahatlığına, doğallık yapmacıksızlığa, özgünlük kendine özgü söyleyişe, özlülük anlam yoğunluğuna, sağlamlık anlatımın kuruluşuna, tutarlılık ise düşünceler arasındaki uyuma odaklanır.
Bu ayrım kavrandığında cümle ve paragraf sorularında hangi anlatım özelliğinin öne çıktığını belirlemek çok daha kolaylaşır.
Kaynaklar
Millî Eğitim Bakanlığı – Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, Türk Dili ve Edebiyatı
Millî Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı – Elektronik İçerik İnceleme ve Değerlendirme Kriterleri