Dil Bilgisi kategorisinde sözcük türleri, fiiller, ekler, tamlamalar, cümle bilgisi, fiilde çatı ve Türkçenin temel dil bilgisi konularına ait anlatımlar yer alır.
Ev, evler, evim, eve, evde, evden… Bu sözcüklerin hepsinin temelinde aynı isim vardır: “ev”. Ancak sözcüğe getirilen ekler; çokluk, aitlik veya durum gibi farklı dil bilgisel özellikler kazandırır. İsimlere ve isim soylu sözcüklere gelerek yeni bir sözcük türetmeden onların cümle içinde farklı görev ve ilişkiler kurmasını sağlayan bu ekler isim çekim ekleri olarak adlandırılır. İsim … Devamını oku
Kitap, kitaplar, kitaplarım, kitaplarımdan… Bu sözcüklerin hepsinde temel kavram aynıdır: “kitap”. Ancak sözcüğe getirilen ekler; çokluk, aitlik ve ayrılma gibi farklı dil bilgisel özellikler kazandırır. Yeni bir sözcük türetmeden sözcüğe sayı, durum, aitlik, kip, zaman veya kişi gibi dil bilgisel özellikler kazandıran ekler çekim ekleri olarak adlandırılır. Türkçedeki Ekler temel olarak yapım ve çekim ekleri … Devamını oku
“Yazmak” ile “yazdırmak”, “uçmak” ile “uçurmak” aynı eylemi anlatmaz. Sözcüklerin kökleri değişmemiştir; ancak köke ya da gövdeye gelen bir ek, fiile yeni bir anlam kazandırmıştır: yaz- → yazdır-uç- → uçur-yıka- → yıkan-gör- → görül- Bu örneklerde dikkat çekici bir durum vardır: Sözcük, ek almadan önce de fiildir; ek aldıktan sonra da fiil olarak kalır. Buna … Devamını oku
“Sevmek” bir eylemdir, “sevgi” ise bir duygunun adıdır. “Yazmak” bir eylemken “yazı” ortaya çıkan ürünün adını karşılar. “Silmek” fiilinden türeyen “silgi” ise doğrudan bir nesnenin adıdır. Bu sözcükleri oluşumlarına ayırdığımızda aralarındaki ilişki daha açık görülür: sev- + gi → sevgiyaz- + ı → yazısil- + gi → silgi Başlangıçta hareket, oluş veya durum bildiren birer … Devamını oku
“Su”, “temiz” ve “güzel” sözcüklerinin ortak bir özelliği vardır: Tek başlarına bir eylem bildirmezler. Ancak uygun bir yapım eki aldıklarında durum değişir: su + la- → sula-temiz + le- → temizle-güzel + leş- → güzelleş- Artık elimizde bir varlığı ya da niteliği karşılayan sözcükler değil; eylem bildiren fiiller vardır. “Su” ile “sulamak”, “temiz” ile “temizlemek” … Devamını oku
“Kitaplık”, “kitapçı” ve “kitapçık” sözcüklerinin ortak noktası yalnızca “kitap” sözcüğüyle ilgili olmaları değildir. Üçünün de başlangıç noktası aynı isimdir: kitap + lık → kitaplıkkitap + çı → kitapçıkitap + çık → kitapçık Ancak ek değiştiğinde ortaya çıkan sözcüğün anlamı da değişir. “Kitaplık” kitapların konulduğu bir nesneyi, “kitapçı” kitap satan kişi ya da iş yerini, “kitapçık” … Devamını oku
“Gözlük”, “gözler” ve “gözüm” sözcüklerinin üçü de göz sözcüğünden hareketle oluşturulmuştur. Ancak bu sözcüklerde kullanılan ekler aynı işi yapmaz: göz + lük → gözlükgöz + ler → gözlergöz + üm → gözüm İlk örnekte -lük eki, “göz”den farklı bir kavramı karşılayan gözlük sözcüğünü türetmiştir. Diğer iki örnekte ise yeni bir sözcük oluşmamış; “göz” sözcüğüne çokluk … Devamını oku
Türkçede bir sözcük, aldığı eklerle hem yeni anlamlar kazanabilir hem de cümle içinde farklı görevler üstlenebilir. Örneğin “kitapçılarımızdan” sözcüğü tek parça gibi görünse de aslında kitap + çı + lar + ımız + dan biçiminde çözümlenir. Bu yapıda -çı eki “kitap” sözcüğünden yeni bir sözcük olan kitapçıyı türetirken -lar, -ımız ve -dan ekleri sözcüğe sırasıyla … Devamını oku
Fiilden türeyip cümlede başka bir fiili veya fiilimsiyi zaman, durum, neden gibi yönlerden tamamlayan bu sözcüklere zarf fiil denir. Zarf fiiller için ulaç ve bağ fiil terimleri de kullanılır. Zarf fiiller Fiilimsiler‘in üç temel türünden biridir. Ancak zarf-fiil eklerini ezberlemek tek başına yeterli değildir. Örneğin “tartışmadan” sözcüğü bir cümlede zarf fiilken başka bir cümlede isim-fiil … Devamını oku
“Bahçede oynayan çocuk eve döndü.” cümlesindeki oynayan sözcüğü bir hareket bildirir; çünkü “oynamak” fiilinden gelir. Ancak cümlenin yüklemi değildir. “Çocuk” ismini niteleyerek hangi çocuk? sorusuna cevap verir. Fiil ile sıfatın özelliklerini bir araya getiren bu tür sözcüklere sıfat fiil denir. Sıfat fiiller, fiil kök veya gövdelerinden türeyen ve çoğunlukla bir ismi niteleyen Fiilimsiler‘dir. Ortaç adıyla … Devamını oku