Fiilde çatı; fiillerin özne ve nesneyle kurduğu ilişkiye göre incelenmesini kapsar. Etken, edilgen, dönüşlü ve işteş fiiller ile geçişli, geçişsiz, oldurgan ve ettirgen fiillere ilişkin konu anlatımları, örnekler ve uygulamalar bu kategoride yer alır.
Bir cümlede yapılan iş, işi gerçekleştiren kişiden daha önemli olabilir. “Görevli kapıyı açtı.” cümlesinde kapıyı açan görevli öne çıkarken “Kapı görevli tarafından açıldı.” cümlesinde anlatımın odağı kapıdır. İkinci cümlede işi yapan anlam bakımından belirtilmiş olsa da gerçek özne görevinde değildir; “açıldı” yüklemi edilgendir. Edilgen fiiller çoğunlukla “-l” veya “-n” ekiyle kurulur. Ancak bu ekleri taşıyan … Devamını oku
Bir cümlede yüklemin bildirdiği işi yapan gerçek bir özne varsa fiil etken çatılıdır. “Öğrenci soruyu çözdü.” cümlesinde çözme işini yapan “öğrenci”, “Yarın erkenden geleceğim.” cümlesinde gelme işini yapacak olan gizli “ben” öznesidir. Her iki cümlede de eylemi gerçekleştiren kişi belli olduğu için yüklemler etkendir. Etken fiili bulmak için yalnızca fiilin aldığı eklere bakmak yeterli değildir. … Devamını oku
“Usta kapıyı açtı.” cümlesinde açma işini yapan bellidir. “Kapı açıldı.” cümlesinde ise işi yapan söylenmemiş, açılma eyleminden etkilenen kapı öne çıkarılmıştır. İki cümlede de açma eyleminden söz edilir; ancak yüklemin özneyle kurduğu ilişki farklıdır. Öznesine göre fiiller, yüklemde bildirilen eylemi kimin yaptığına ve öznenin bu eylemden nasıl etkilendiğine göre sınıflandırılan fiillerdir. Bu sınıflandırmada dört temel … Devamını oku
“Öğrenci soruyu çözdü.” ve “Soru çözüldü.” cümleleri aynı eylemi anlatır; ancak bu eylemin cümlede sunuluş biçimi farklıdır. İlk cümlede işi yapan kişi açıkça belliyken ikinci cümlede işi yapan belirtilmemiş, eylemden etkilenen unsur öne çıkarılmıştır. Fiilde çatı, fiilin cümlede özne ve nesneyle kurduğu ilişkiyi inceleyen dil bilgisi konusudur. Bir fiilin çatısını belirlemek için yalnızca aldığı eke … Devamını oku