Mantık Hatası Nedir? Örnekleri ve Nasıl Bulunur?

Bir cümledeki bütün sözcükler doğru seçilmiş olabilir. Özne ile yüklem arasında sorun bulunmayabilir, sözcükler olması gereken yerde durabilir. Buna rağmen cümle, anlattığı düşünce bakımından yanlış olabilir.

Örneğin:

Yanlış: Kazada üç kişi yaralandı, hatta iki kişi hayatını kaybetme tehlikesi atlattı.

“Hatta” ile ikinci durumun birinciden daha ileri, daha ciddi bir aşamayı göstermesi beklenir. Fakat “hayatını kaybetme tehlikesi atlatmak” ile “yaralanmak” arasındaki ilişki, cümlede açık ve doğru bir derecelendirmeyle kurulmalıdır. Mantık hatalarında asıl dikkat edilmesi gereken nokta da budur: Cümlenin parçaları arasındaki düşünce ilişkisi doğru mu?

Mantık hatası, Anlama Dayalı Anlatım Bozuklukları içinde değerlendirilir. Özellikle olayların önem, ciddiyet ve aşama bakımından yanlış sıralanması ya da cümlenin kendi içinde tutarsız bir yargı oluşturması bu tür anlatım bozukluklarına yol açar.

Bu nedenle mantık hatasını bulurken yalnızca sözcüklere değil, cümlenin kurduğu mantık, sıra ve derece ilişkisine bakmak gerekir.

Mantık hatasını yanlış ve doğru cümle örnekleriyle açıklayan eğitim görseli

İçindekiler

  1. Mantık Hatası Nedir?
  2. Mantık ve Sıralama Yanlışlığı Nedir?
  3. Mantık Hatası Neden Anlatım Bozukluğu Oluşturur?
  4. Mantık Hatası Nasıl Bulunur?
  5. Mantık Hatası Örnekleri
  6. Sıralama Yanlışlığı Nasıl Oluşur?
  7. “Hatta”, “Bile” ve “Bırakın” Kullanımlarında Sıralama
  8. Mantık Hatası Nasıl Düzeltilir?
  9. Mantık Hatası ile Benzer Anlatım Bozuklukları Arasındaki Fark
  10. Mantık Hatası Sorularında Nasıl İlerlenmeli?
  11. En Çok Karıştırılan Durumlar
  12. Mantık Hatası Mini Test

1. Mantık Hatası Nedir?

Mantık hatası, bir cümlede anlatılan düşüncenin kendi içinde tutarlı olmaması veya olay, durum ve kavramlar arasındaki ilişkinin mantığa uygun biçimde kurulmaması sonucu ortaya çıkan anlatım bozukluğudur.

Bu sorun özellikle iki durumda görülür:

  • Cümlenin ortaya koyduğu yargı kendi içinde tutarsızdır.
  • Olaylar ya da durumlar önem, ciddiyet, aşama veya derece bakımından yanlış sıralanmıştır.

Örneğin:

Yanlış: İlaç, hastalığı tamamen iyileştirdi; hatta belirtileri biraz azalttı.

Burada “tamamen iyileştirmek”, “belirtileri biraz azaltmak”tan daha ileri bir sonuçtur. “Hatta” ile daha ileri bir aşamaya geçilmesi gerekirken daha düşük bir aşamaya dönülmüştür.

Cümle, anlatılmak istenen düşünceye göre şöyle düzenlenebilir:

Doğru: İlaç, hastalığın belirtilerini azalttı; hatta hastalığın tamamen iyileşmesini sağladı.

Sorun tek tek sözcüklerde değil, iki sonuç arasında kurulan derece ilişkisindedir.

Mantık hatası bu yönüyle Anlatım Bozukluğu konusunun anlamla ilgili bölümünde değerlendirilir.


2. Mantık ve Sıralama Yanlışlığı Nedir?

Millî Eğitim Bakanlığı kaynaklarında bu konu “mantık ve sıralama yanlışlığı” veya buna yakın ifadelerle ele alınır. Temel olarak cümlenin düşünce bakımından tutarsız olması ile kavramların önem veya aşama sırasının yanlış kurulması aynı başlık altında değerlendirilebilir.

Bu nedenle “mantık hatası” ile “sıralama yanlışlığı” birbirine yakın olmakla birlikte iki farklı mekanizmayı gösterebilir.

2.1. Mantıksal Tutarsızlık

Cümlede verilen bilgiler veya yargılar arasında akla uygun olmayan bir ilişki kurulmasıdır.

Örneğin:

Yanlış: İlk kez düzenlenen yarışma, bugüne kadarki katılım rekorunu kırdı.

Bir etkinlik ilk kez düzenleniyorsa aynı etkinliğin geçmiş yıllarına ait bir katılım rekorundan söz edilemez. Karşılaştırma ölçütü açıklanmadan “rekor” yargısı mantıksal açıdan sorun oluşturur.

Daha açık bir anlatım:

Doğru: İlk kez düzenlenen yarışmaya beklenenden çok daha fazla kişi katıldı.

Burada sorun herhangi bir sözcüğün yanlış yerde bulunması değil, cümlenin dayandığı mantıksal ilişkinin kurulamamasıdır.

2.2. Sıralama ve Derecelendirme Yanlışlığı

Bazı olaylar ve durumlar arasında doğal bir derece ilişkisi bulunur:

ısınmak → yanmak

yaralanmak → ağır yaralanmak

geçer not almak → yüksek not almak → tam puan almak

Cümlede bu basamaklar belirli bir artış veya azalış ilişkisi içinde kullanılıyorsa sıralamanın da buna uygun olması gerekir.

Örneğin:

Yanlış: Bırakın iki kilometre koşmayı, maratonu bile tamamlayamaz.

Maraton koşmak, iki kilometre koşmaktan daha ileri bir aşamadır. Cümledeki derece yönü ters kurulmuştur.

Doğru: Bırakın maratonu tamamlamayı, iki kilometre bile koşamaz.

Bu örnekte yanlışlığın kaynağı güçlük derecesinin ters sıralanmasıdır.


3. Mantık Hatası Neden Anlatım Bozukluğu Oluşturur?

Bir cümlenin dil bilgisi kurallarına uygun olması, anlam bakımından da doğru olduğu anlamına gelmez.

Şu cümleyi düşünelim:

Yanlış: Uçağı kaçırdığı için havaalanına geç kaldı.

Cümlenin ögeleri bakımından belirgin bir eksiklik yoktur. Ancak neden-sonuç ilişkisi ters kurulmuştur. Normal koşullarda kişi uçağı kaçırdığı için havaalanına geç kalmaz; havaalanına geç kaldığı için uçağı kaçırır.

Bu nedenle:

Doğru: Havaalanına geç kaldığı için uçağı kaçırdı.

Mantık hatasının temel özelliği burada açıkça görülür:

Dil bilgisi yapısı doğru görünebilir ancak düşünceler arasındaki ilişki yanlış olabilir.

Bu nedenle cümle incelenirken yalnızca “Nasıl söylenmiş?” sorusu değil, “Söylenen şey mantıklı mı?” sorusu da sorulmalıdır.


4. Mantık Hatası Nasıl Bulunur?

Mantık hatası sorularında yalnızca cümlenin kulağa doğal gelip gelmediğine bakmak yeterli değildir. Günlük kullanımda sık karşılaşılan bazı yanlış ifadeler zamanla kulağa alışılmış gelebilir.

Daha güvenilir yöntem, cümleyi birkaç aşamada incelemektir.

4.1. Cümledeki Yargı Mantıken Tutarlı mı?

Önce cümlenin temel yargısını bulun.

Ardından:

Bu olay gerçekten bu nedenle mi gerçekleşebilir?

diye sorun.

Örneğin:

Uçağı kaçırdığı için havaalanına geç kaldı.

Neden-sonuç ilişkisini ayırın:

Neden: Uçağı kaçırmak
Sonuç: Havaalanına geç kalmak

Gerçek ilişki ise tersidir:

Neden: Havaalanına geç kalmak
Sonuç: Uçağı kaçırmak

Hata böylece görünür hâle gelir.

4.2. Olayların Sırası Doğru mu?

Bazı eylemler doğal olarak belirli bir sırayla gerçekleşir:

başvurmak → değerlendirilmek → kabul edilmek

hazırlanmak → sınava girmek → sonuç almak

Bu aşamalar cümlede birbirine ters veya mantıksız biçimde bağlanıyorsa sıralama yanlışlığı oluşabilir.

4.3. Önem ve Derece Sırası Doğru mu?

Özellikle şu tür ilişkileri belirleyin:

az → çok

hafif → ağır

kolay → zor

düşük → yüksek

Örneğin:

bir kilometre koşmak < maraton koşmak

Cümlede “bile”, “hatta” veya “bırakın” kullanılmışsa bu derece ilişkisi özellikle önem kazanır.

4.4. Sonuç, Kendinden Önceki Yargıyla Uyumlu mu?

Cümlenin ikinci bölümünün ilk bölümden doğal olarak çıkıp çıkmadığını kontrol edin.

Örneğin:

Sınava hiç hazırlanmadı, bu yüzden bütün konuları önceden öğrenmişti.

Buradaki neden-sonuç ilişkisi mantıklı değildir.

Ancak:

Sınava uzun süre hazırlandı, bu yüzden konuların büyük bölümüne hâkimdi.

cümlesinde sonuç, kendinden önceki yargıyla uyumludur.

Mantık hatasını bulma formülü

Cümleyi şu dört kontrolden geçirmek çoğu soruda yeterlidir:

MANTIK → SIRA → DERECE → SONUÇ

Mantık: Yargı kendi içinde tutarlı mı?
Sıra: Olaylar doğru sırada mı?
Derece: Hafif-ağır, kolay-zor, az-çok ilişkisi doğru mu?
Sonuç: Sonuç, verilen nedenden gerçekten çıkıyor mu?


5. Mantık Hatası Örnekleri

Mantık hatasını öğrenirken yalnızca yanlış ve doğru cümleleri ezberlemek yerine hatanın neden oluştuğunu görmek daha yararlıdır.

Hatalı cümleHatanın nedeniDüzeltilmiş cümle
Uçağı kaçırdığı için havaalanına geç kaldı.Neden-sonuç ilişkisi ters kurulmuş.Havaalanına geç kaldığı için uçağı kaçırdı.
İlaç ağrısını tamamen geçirdi, hatta biraz azalttı.Derece sırası ters kurulmuş.İlaç ağrısını azalttı, hatta tamamen geçirdi.
Bırakın iki kilometre koşmayı, maratonu bile tamamlayamaz.Kolay-zor sırası ters kurulmuş.Bırakın maratonu tamamlamayı, iki kilometre bile koşamaz.
Yangında bina tamamen yandı, hatta bazı odalar zarar gördü.Daha ileri durumdan daha düşük duruma geçilmiş.Yangında bazı odalar zarar gördü, hatta bina tamamen yandı.
Yaralanan sporcu koşmaya devam edemedi, hatta yürümekte biraz zorlandı.“Hatta” ile beklenen derece yönü ters kurulmuş.Yaralanan sporcu yürümekte zorlandı, hatta koşmaya devam edemedi.

Bu örneklerde ortak nokta, tek bir sözcüğün yanlış seçilmesinden çok cümlede kurulan ilişkinin sorunlu olmasıdır.


6. Sıralama Yanlışlığı Nasıl Oluşur?

Sıralama yanlışlığı denildiğinde yalnızca sözcüklerin cümledeki yerini düşünmemek gerekir.

Bu nokta önemlidir çünkü sıralama yanlışlığı ile Sözcüğün Yanlış Yerde Kullanılması aynı anlatım bozukluğu değildir.

Sözcüğün yanlış yerde kullanılmasında doğru sözcük yanlış ögeyle ilişki kuracak bir konuma yerleştirilmiştir. Mantık ve sıralama yanlışlığında ise olayların, durumların veya kavramların anlam bakımından derecelendirilmesi bozulmuştur.

6.1. Önem ve Ciddiyet Sırasının Karıştırılması

Bazı sonuçlar diğerlerinden daha ciddi olabilir:

maddi hasar → yaralanma → can kaybı

Cümle giderek artan bir önem veya ciddiyet ilişkisi kuruyorsa sıralamanın da buna uygun ilerlemesi gerekir.

Yanlış: Kazada iki kişi hayatını kaybetti, hatta üç kişi hafif yaralandı.

“Hayatını kaybetmek”, “hafif yaralanmak”tan daha ciddi bir sonuçtur. “Hatta” ile daha ileri bir duruma geçilmesi beklenirken daha hafif bir duruma dönülmüştür.

Doğru: Kazada üç kişi hafif yaralandı, hatta iki kişi hayatını kaybetti.

6.2. Kolaylık ve Güçlük Sırasının Karıştırılması

Şu iki eylemi düşünelim:

bir kilometre yürümek

maraton koşmak

İkinci eylem daha ileri düzeyde fiziksel çaba gerektirir.

Yanlış: Bırakın bir kilometre yürümeyi, maraton bile koşamaz.

Doğru: Bırakın maraton koşmayı, bir kilometre bile yürüyemez.

6.3. Aşama Sırasının Karıştırılması

Bazı durumlar bir sürecin farklı aşamalarını gösterir:

sınava girmek → başarılı olmak → derece yapmak

veya:

başvurmak → kabul edilmek → göreve başlamak

Bu aşamalar arasında mantıksal bir sıra kurulmuşsa cümlede de bu ilişki korunmalıdır.


7. “Hatta”, “Bile” ve “Bırakın” Kullanımlarında Sıralama

Mantık ve sıralama yanlışlıkları özellikle derece bildiren yapılarda kolay fark edilir.

“Hatta”

“Hatta”, çoğunlukla önceki yargıyı daha ileri bir aşamaya taşır:

Yarışmada finale kaldı, hatta birinci oldu.

Burada:

finale kalmak → birinci olmak

biçiminde artan bir derece vardır.

Tersi kurulursa sorun ortaya çıkar:

Yanlış: Yarışmada birinci oldu, hatta finale kaldı.

Birinci olan yarışmacının finale kalmış olması zaten gerekir. “Hatta” ile daha ileri bir bilgi verilmemiştir.

“Bile”

“Bile”, cümlede beklenmeyen veya uç kabul edilen bir durumu vurgulayabilir.

Konuyu yeni öğrenmesine rağmen en zor soruyu bile çözdü.

Burada “en zor soruyu çözmek” daha dikkat çekici durumdur.

Ancak “bile” görülen her cümlede mantık hatası aranmaz. Sözcüğün bağlamdaki işlevi ve vurguladığı derece birlikte değerlendirilmelidir.

“Bırakın”

“Bırakın … bile” yapısı sıralama yanlışlığı sorularında özellikle önemlidir.

Bırakın kitabı bitirmeyi, ilk bölümünü bile okuyamadı.

Kitabı bitirmek daha ileri, ilk bölümü okumak daha temel aşamadır. Kişi temel aşamayı bile gerçekleştiremiyorsa ileri aşamayı gerçekleştirememesi zaten beklenir.

Bu nedenle yapı mantıklıdır.

Buna karşılık:

Yanlış: Bırakın ilk bölümünü okumayı, kitabın tamamını bile bitiremedi.

ifadesinde derece yönü ters kurulmuştur.

Burada ezberlenmesi gereken şey belirli bir kelime dizilişi değil, iki eylem arasındaki derece ilişkisidir.


8. Mantık Hatası Nasıl Düzeltilir?

Mantık hatasını düzeltmenin ilk adımı cümleyi hemen değiştirmek değil, hatanın kaynağını belirlemektir.

Neden-sonuç ilişkisi yanlışsa

Önce gerçek neden ve sonucu belirleyin:

Yanlış: Otobüsü kaçırdığı için durağa geç geldi.

Gerçekte:

durağa geç gelmek → otobüsü kaçırmak

ilişkisi vardır.

Doğru: Durağa geç geldiği için otobüsü kaçırdı.

Derece ilişkisi yanlışsa

Önce kavramları sıralayın:

iki kilometre koşmak < maraton koşmak

Ardından cümleyi bu ilişkiye uygun kurun:

Yanlış: Bırakın iki kilometre koşmayı, maraton bile koşamaz.

Doğru: Bırakın maraton koşmayı, iki kilometre bile koşamaz.

Aşama sırası yanlışsa

Olayların doğal oluş sırasını belirleyin ve cümleyi buna göre yeniden düzenleyin.

Kısaca:

Hatayı bul → ilişkiyi belirle → sırayı kontrol et → cümleyi yeniden kur.


9. Mantık Hatası ile Benzer Anlatım Bozuklukları Arasındaki Fark

Mantık hatasının en fazla karıştırıldığı konular diğer Anlama Dayalı Anlatım Bozuklukları‘dır. Bir cümlede anlam sorunu bulunması, o cümlenin otomatik olarak mantık hatası içerdiği anlamına gelmez.

Anlatım bozukluğuTemel sorunKısa teşhis
Mantık hatasıYargılar arasındaki mantıksal ilişki veya derece bozukMANTIK / SIRA
Çelişen anlamlarBirbirini dışlayan anlamlar birlikte kullanılmışÇATIŞMA
Anlam belirsizliğiCümle birden fazla biçimde yorumlanabiliyorHANGİ ANLAM?
Yanlış yerde sözcükDoğru sözcük yanlış konumdaTAŞI
Gereksiz sözcükAnlam gereksiz biçimde yineleniyorÇIKAR
Yanlış anlamda sözcükBağlama uygun olmayan sözcük seçilmişDEĞİŞTİR

9.1. Mantık Hatası ile Çelişen Anlamlar Arasındaki Fark

Bu işi kesinlikle belki yarın tamamlarız.

Burada “kesinlikle” kesinlik, “belki” ise olasılık bildirir. Birbirini dışlayan iki anlam aynı yargıda kullanılmıştır.

Bu nedenle sorun Çelişen Anlamlar kapsamındadır.

Mantık hatasında ise temel sorun çoğunlukla iki sözcüğün birbirine zıt olması değil, cümlenin kurduğu düşünce, aşama veya derece ilişkisinin tutarsız olmasıdır.

9.2. Mantık Hatası ile Anlam Belirsizliği Arasındaki Fark

Projesini dün inceledim.

Bağlam yoksa “senin projen” veya “onun projesi” gibi farklı yorumlar ortaya çıkabilir.

Buradaki problem mantıksızlık değildir. Hangi anlamın kastedildiği kesin değildir.

Bu tür durumlar Anlam Belirsizliği kapsamında değerlendirilir.

Kısa ayrım:

Mantık hatası → ilişki tutarsızdır.

Anlam belirsizliği → birden fazla yorum mümkündür.

9.3. Mantık Hatası ile Sözcüğün Yanlış Yerde Kullanılması Arasındaki Fark

Sözcüğün yanlış yerde kullanılmasında doğru bir sözcük, cümlede yanlış unsurla ilişki kuracak konuma yerleştirilmiştir.

Çözüm çoğu zaman:

TAŞI

mantığıyla bulunabilir.

Sözcüğün Yanlış Yerde Kullanılması konusunda sözcüğün konumu düzeltilirken mantık hatasında düşünceler arasındaki ilişkinin yeniden kurulması gerekir.

9.4. Mantık Hatası ile Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanılması Arasındaki Fark

Bir sözcük, anlatılmak istenen düşünceye uygun olmayan anlamda seçilmişse temel sorun mantık ilişkisi değil, sözcük seçimidir.

Bu durumda Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanılması söz konusudur.

Pratik ayrım:

Yanlış anlam → sözcüğü DEĞİŞTİR.

Mantık hatası → ilişkiyi YENİDEN KUR.


10. Mantık Hatası Sorularında Nasıl İlerlenmeli?

Mantık hatası sorularında seçenekleri yalnızca kulağa doğal gelip gelmemelerine göre değerlendirmek yanıltıcı olabilir.

MEB’in ölçme materyallerinde de öğrenciden cümlenin düşünce, mantık ve bilgi bakımından doğru ve tutarlı olup olmadığını değerlendirmesi istenir. Ayrıca mantık ve sıralama yanlışlığı doğrudan soru seçeneği olarak kullanılmaktadır.

Sorularda şu sırayı uygulayabilirsiniz:

1. Cümlenin temel yargısını belirleyin.

Önce ayrıntıları çıkarın ve “Kim, neyi, neden yaptı?” sorusuna cevap verin.

2. Neden-sonuç ilişkisini kontrol edin.

Neden gerçekten sonuçtan önce mi geliyor?

3. Derecelendirilebilen kavramları bulun.

Kolay-zor, hafif-ağır, az-çok, önce-sonra gibi bir ilişki var mı?

4. “Hatta”, “bile”, “bırakın” gibi ifadelere dikkat edin.

Bu sözcükler varsa cümlenin hangi yönde ilerlediğini kontrol edin.

5. Şüpheli cümleyi düzeltmeye çalışın.

İlişkiyi veya sıralamayı değiştirdiğinizde sorun ortadan kalkıyorsa hatanın nedenini daha kolay görebilirsiniz.


11. En Çok Karıştırılan Durumlar

Mantık hatası geniş anlamlı bir ifade olduğu için her anlamsal problemi bu başlığın içine almak doğru değildir.

Her sıra değişikliği mantık hatası değildir. Türkçede sözcükler vurgu amacıyla farklı konumlarda kullanılabilir.

Her Devrik Cümle mantık hatası değildir. Yüklemin sonda bulunmaması, cümlenin düşünce bakımından yanlış olduğu anlamına gelmez.

Her karşıt ifade çelişen anlam oluşturmaz. Karşıt kavramlar anlamlı bir karşılaştırmanın parçası olabilir.

Her yanlış sözcük mantık hatası değildir. Bağlama uygun olmayan kelimenin seçilmesi Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanılması kapsamında olabilir.

Her tekrar mantık hatası değildir. Aynı anlamın gereksiz biçimde yinelenmesi Gereksiz Sözcük Kullanımı ile ilgilidir.

Bağlam mutlaka dikkate alınmalıdır. Tek başına sorunlu görünen bir ifade, önceki veya sonraki cümlelerle anlamlı hâle gelebilir.

Bu nedenle en kullanışlı kontrol sorusu şudur:

Sorun tek bir sözcükte mi, yoksa cümlenin kurduğu ilişkide mi?

Sorun ilişkinin kendisindeyse mantık ve sıralama yanlışlığı ihtimali güçlenir.


12. Mantık Hatası Mini Test

1. Soru

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde mantık ve sıralama yanlışlığı vardır?

A) Akşam eve dönünce biraz kitap okudu.
B) Bırakın kitabı bitirmeyi, ilk bölümünü bile okuyamadı.
C) Yarışmada finale kaldı, hatta birinci oldu.
D) İlaç ağrısını tamamen geçirdi, hatta biraz azalttı.
E) Öğrenciler teneffüste bahçeye çıktı.

Cevap: D

Açıklama: “Ağrının tamamen geçmesi”, “biraz azalması”ndan daha ileri bir durumdur. “Hatta” ile daha ileri bir aşamaya geçilmesi gerekirken daha düşük bir aşamaya dönülmüştür. Doğru sıralama “İlaç ağrısını azalttı, hatta tamamen geçirdi.” biçiminde olabilir.

2. Soru

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde neden-sonuç ilişkisi ters kurulmuştur?

A) Yağmur yağdığı için maç ertelendi.
B) Çok çalıştığı için sınavda başarılı oldu.
C) Otobüsü kaçırdığı için durağa geç geldi.
D) Hava soğuduğu için paltosunu giydi.
E) Trafik yoğun olduğu için eve geç ulaştı.

Cevap: C

Açıklama: Kişi otobüsü kaçırdığı için durağa geç gelmez; durağa geç geldiği için otobüsü kaçırır. Neden ile sonuç yer değiştirmiştir.

3. Soru

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “bırakın … bile” yapısındaki derece ilişkisi yanlış kurulmuştur?

A) Bırakın kitabı bitirmeyi, ilk sayfasını bile okuyamadı.
B) Bırakın maraton koşmayı, yüz metre bile koşamadı.
C) Bırakın yüksek not almayı, sınavı bile geçemedi.
D) Bırakın bir bardak su içmeyi, iki litre suyu bile bitiremedi.
E) Bırakın bütün evi temizlemeyi, odasını bile toparlayamadı.

Cevap: D

Açıklama: İki litre suyu bitirmek, bir bardak su içmekten daha ileri bir durumdur. Cümlede derece yönü ters kurulmuştur. Doğru biçim “Bırakın iki litre suyu bitirmeyi, bir bardak su bile içemedi.” olabilir.

4. Soru

“Bu işi kesinlikle belki yarın tamamlarız.” cümlesindeki anlatım bozukluğunun temel nedeni nedir?

A) Mantık ve sıralama yanlışlığı
B) Anlam belirsizliği
C) Anlamca çelişen sözcüklerin kullanılması
D) Sözcüğün yanlış yerde kullanılması
E) Gereksiz sözcük kullanımı

Cevap: C

Açıklama: “Kesinlikle” kesinlik, “belki” ise olasılık bildirir. Birbirini dışlayan iki anlamın aynı yargıda kullanılması Çelişen Anlamlar kapsamındadır. Anlamla ilgili her bozukluk mantık hatası değildir.

5. Soru

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde mantık ve sıralama yanlışlığı yoktur?

A) Yarışmada birinci oldu, hatta finale kaldı.
B) Uçağı kaçırdığı için havaalanına geç kaldı.
C) Bırakın maraton koşmayı, bir kilometre bile yürüyemedi.
D) Bina tamamen yandı, hatta bazı odaları zarar gördü.
E) Sınavdan tam puan alamadı, hatta geçer not bile alamadı.

Cevap: C

Açıklama: Maraton koşmak, bir kilometre yürümekten daha ileri ve zor bir eylemdir. Kişi daha temel olan bir kilometre yürüme eylemini bile gerçekleştiremiyorsa maraton koşamaması zaten beklenir. Bu nedenle derece ilişkisi doğru kurulmuştur.


Kaynaklar

Yazının kavramsal çerçevesinde Millî Eğitim Bakanlığı ve OGM Materyal’in anlatım bozukluklarına ilişkin resmî eğitim materyalleri esas alınmıştır. Yukarıdaki anlatım, tablolar, öğretim formülü ve örnekler özgün olarak hazırlanmıştır. OGM’nin TYT Türkçe materyali, mantık hatası ve sıralama yanlışlarını önem, ciddiyet ve aşama sırasının bozulması veya anlatılanların tutarsız olması üzerinden açıklar.

OGM Materyal – TYT Türkçe Konu Özetleri

MEB – 11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı, Anlatım Bozukluğu

Yorum yapın