Şiirde redif, dizelerin sonunda aynı görevde kullanılan eklerin ya da aynı anlam ve görevde tekrarlanan sözcük ve söz gruplarının oluşturduğu yapıdır. Redif, şiirin ses düzenini destekler; kimi kullanımlarda tekrar edilen sözler aracılığıyla anlamın ve vurgunun güçlenmesine de katkıda bulunur.
Redifi belirlerken yalnızca dize sonlarındaki ses benzerliğine bakılmaz. Eklerin görevleri, sözcüklerin ise anlam ve kullanım özellikleri değerlendirilir. Bu yönüyle redif, ses benzerliğine dayanan kafiyeden ayrılır.

İçindekiler
- Şiirde Redif Nedir?
- Şiirde Redif Ne İşe Yarar?
- Şiirde Redif Nasıl Oluşur?
- Redif Çeşitleri Nelerdir?
- Ek Hâlinde Redif
- Sözcük ve Söz Grubu Hâlinde Redif
- Şiirde Redif Örnekleri
- Şiirde Redif Nasıl Bulunur?
- Redif ile Kafiye Arasındaki İlişki
- Redifin Şiirde Ahenge Katkısı
1. Şiirde Redif Nedir?
Şiirde redif, dize sonlarında aynı görevde kullanılan eklerin veya aynı anlam ve görevle tekrarlanan sözcük ve söz gruplarının oluşturduğu tekrardır.
Örneğin:
Kuşlar döner uzak dağlardan
Güzel kokular gelir bağlardan
Dize sonlarını ayıralım:
dağ-lar-dan / bağ-lar-dan
Her iki sözcükte de “-lar” çoğul eki, “-dan” ise ayrılma hâli ekidir. Eklerin görevleri aynı olduğundan “-lardan” bölümü rediftir.
Ekler çıkarıldığında:
dağ / bağ
kalır. Bu sözcüklerin sonundaki “ağ” sesleri ise kafiyeyi oluşturur.
Bu örnek, redif ile kafiyenin aynı dize sonlarında birlikte bulunabileceğini gösterir. Redif kavramının temel özellikleri [Redif Nedir?] konusunda daha ayrıntılı ele alınır.
2. Şiirde Redif Ne İşe Yarar?
Redif, şiirde yalnızca biçimsel bir tekrar oluşturmaz. Kullanıldığı yere göre ses ve anlam düzenine de katkıda bulunabilir. Şiirin biçim, ahenk ve içerik özelliklerinin birlikte nasıl değerlendirildiği Şiirin Yapı Unsurları konusunda genel çerçevesiyle ele alınır.
Redif;
- dizeler arasında ses bütünlüğünü destekleyebilir,
- ritmik tekrar oluşturabilir,
- belirli sözcük veya ifadelerin vurgulanmasını sağlayabilir,
- tekrarlanan ifadeler aracılığıyla anlamı güçlendirebilir,
- dizeler arasında biçimsel bağ kurulmasına yardımcı olabilir.
Özellikle sözcük veya söz grubu hâlindeki rediflerde aynı ifadenin tekrarlanması, şiirde belirli bir duygu veya düşüncenin öne çıkmasını sağlayabilir.
Bu nedenle redif incelenirken yalnızca seslere değil, tekrar edilen yapının şiirdeki kullanımına da dikkat edilmelidir.
3. Şiirde Redif Nasıl Oluşur?
Redif farklı yollarla oluşabilir.
Dize sonlarında aynı görevde kullanılan eklerin tekrarlanması redif oluşturabileceği gibi aynı anlam ve görevdeki sözcüklerin veya söz gruplarının tekrarlanması da redif oluşturabilir.
Örneğin:
Sabah erkenden çıktım evden
Bir haber getirdiler köyden
Dize sonları:
ev-den / köy-den
Her iki sözcüğün sonundaki “-den” ayrılma hâli ekidir ve aynı görevde kullanılmıştır.
Bu nedenle:
“-den” → redif
olur.
Ek çıkarıldığında ev / köy sözcükleri kalır. Bu sözcüklerin sonlarında ortak bir ses bulunmadığından rediften önce ayrıca kafiye oluşmaz.
Bu örnek, redif bulunan her yerde mutlaka kafiye bulunması gerekmediğini de gösterir.
4. Redif Çeşitleri Nelerdir?
Redif, dize sonunda tekrarlanan yapının niteliğine göre farklı biçimlerde görülebilir.
Başlıca kullanımlar şunlardır:
- ek hâlinde redif,
- sözcük hâlinde redif,
- söz grubu hâlinde redif.
Tek bir ek redif oluşturabileceği gibi art arda gelen birden fazla ek de redif olabilir. Aynı şekilde tek bir sözcük veya birkaç sözcükten oluşan bir ifade de dizelerin sonunda tekrarlanabilir.
Redifin yalnızca eklerden oluştuğunu düşünmek bu nedenle doğru değildir.
5. Ek Hâlinde Redif
Dize sonlarında aynı görevde kullanılan eklerin tekrarlanmasıyla ek hâlinde redif oluşur.
Örneğin:
Akşam sessizce indim yoldan
Bir yaprak kopmuştu ince daldan
Dize sonlarını ayıralım:
yol-dan / dal-dan
Her iki sözcüğün sonundaki “-dan” ayrılma hâli eki aynı görevde kullanılmıştır.
Bu nedenle:
“-dan” → redif
Ek çıkarıldığında:
yol / dal
kalır.
Bu sözcüklerin sonundaki ortak “l” sesi ise kafiyeyi oluşturur.
Böylece aynı dize sonlarında hem redif hem de kafiye bulunabilir.
6. Sözcük ve Söz Grubu Hâlinde Redif
Aynı sözcüğün dize sonlarında aynı anlam ve görevle tekrarlanması sözcük hâlinde redif oluşturabilir.
Benzer biçimde birden fazla sözcükten oluşan aynı ifadenin tekrarlanması da söz grubu hâlinde redif oluşturabilir.
Örneğin:
Penceremde seni bekledim bu gece
Eski günleri yeniden düşündüm bu gece
Her iki dizenin sonunda “bu gece” ifadesi aynı anlam ve görevle kullanılmıştır.
Dolayısıyla:
“bu gece” → redif
olarak değerlendirilir.
Burada redif bir ekten değil, iki sözcükten oluşan bir ifadeden meydana gelmiştir. Tekrar edilen ifade aynı zamanda şiirde “bu gece” zamanını belirginleştirerek anlam vurgusu da oluşturur.
7. Şiirde Redif Örnekleri
Redifin farklı biçimlerini birkaç özgün örnek üzerinde inceleyelim.
Örnek 1
Çocuklar koşuyor sokakta
Kuşların sesi var uzakta
Dize sonları:
sokak-ta / uzak-ta
Her iki sözcükteki “-ta” bulunma hâli eki aynı görevde kullanıldığı için rediftir.
Ek çıkarıldığında:
sokak / uzak
kalır.
Bu sözcüklerin sonundaki ortak “ak” sesleri kafiyeyi oluşturur.
Örnek 2
Sessizce oturdum bahçede
Bir kuş şarkı söyledi gecede
Dize sonları:
bahçe-de / gece-de
Her iki sözcükteki “-de” bulunma hâli eki aynı görevde kullanıldığı için rediftir.
Ek çıkarıldığında:
bahçe / gece
kalır.
Bu sözcüklerin sonundaki ortak “e” sesi kafiyeyi oluşturur.
Örnek 3
Gözlerim seni aradı her akşam
Eski bir türkü söyledim her akşam
Her iki dizenin sonunda “her akşam” söz grubu aynı anlam ve görevle tekrarlanmıştır.
Bu nedenle:
“her akşam” → redif
olarak değerlendirilir.
Bu örnekte redif eklerden değil, aynı söz grubunun tekrarından oluşmuştur.
8. Şiirde Redif Nasıl Bulunur?
Şiirde redif aranırken incelemeye dize sonlarından başlanır. Ortak görünen bölümlerin yalnızca yazılışları değil, görev ve anlam özellikleri de değerlendirilir.
Temel yol şöyledir:
Dize sonlarını karşılaştır → ortak bölümleri belirle → eklerin görevlerini, sözcüklerin anlam ve görevlerini incele → redifi ayır → geriye kalan sesleri kafiye açısından değerlendir.
Örneğin:
dağ-lar-dan / bağ-lar-dan
karşılaştırmasında “-lardan” aynı görevdeki eklerden oluştuğu için rediftir.
Redif çıkarıldığında:
dağ / bağ
kalır ve “ağ” sesleri kafiyeyi oluşturur.
Bu temel yöntem redifin mantığını anlamak için yeterlidir. Birden fazla ekin bulunduğu örneklerin çözümü ve karıştırılan durumların adım adım incelenmesi [Redif Nasıl Bulunur?] konusunda ele alınır.
9. Redif ile Kafiye Arasındaki İlişki
Redif ve kafiye genellikle dize sonlarında birlikte incelendiği için birbirleriyle karıştırılabilir. Ancak iki kavramın dayandığı temel özellik farklıdır.
Redif → Aynı görevdeki eklerin veya aynı anlam ve görevdeki sözcüklerin tekrarına dayanır.
Kafiye → Redif dışında kalan ses benzerliğine dayanır.
Örneğin:
yol-dan / dal-dan
sözcüklerinde:
“-dan” → redif
“l” → kafiye
olarak değerlendirilir.
Bu nedenle dize sonlarındaki ortak bölümün tamamını doğrudan kafiye kabul etmek doğru değildir. Önce redif olabilecek yapılar değerlendirilmelidir.
İki kavramın ayrıntılı karşılaştırması [Kafiye ve Redif Farkı] konusunda, farklı yapıların birlikte çözümlendiği uygulamalar ise [Kafiye ve Redif Örnekleri] konusunda ele alınır.
10. Redifin Şiirde Ahenge Katkısı
Redif, belirli eklerin, sözcüklerin veya söz gruplarının dize sonlarında tekrarlanması yoluyla şiirin işitsel düzenini destekleyebilir.
Özellikle sözcük ve söz grubu hâlindeki rediflerde ses tekrarına anlam tekrarı da eşlik edebilir. Böylece şairin öne çıkardığı bir duygu, düşünce, zaman veya durum şiir boyunca vurgulanabilir.
Ancak şiirde ahenk yalnızca redifle kurulmaz. Kafiye, ölçü, ses tekrarları, vurgu ve söyleyiş özellikleri de ahengin oluşmasına katkıda bulunabilir.
Bu nedenle redif, Şiirde Ahenk oluşturan unsurlardan biri olarak değerlendirilmelidir.
Kaynaklar
Millî Eğitim Bakanlığı – Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, Türk Dili ve Edebiyatı Dersi
Millî Eğitim Bakanlığı – OGM Materyal
