Türkçe Konuları kategorisinde sözcükte anlam, cümlede anlam, paragraf, dil bilgisi, yazım kuralları ve noktalama işaretlerine yönelik konu anlatımları yer alır.
“Bahçedeki ağaçlar büyüdü.” ve “Bahçedeki ağaçlar çok büyüktü.” cümleleri birbirine yakın görünse de yüklemlerinin türü bakımından aynı değildir. İlk cümlenin yüklemi “büyüdü” çekimli bir fiildir. İkinci cümlenin yüklemi “büyüktü” ise isim soylu bir sözcüğün ek fiille yüklem hâline gelmesiyle oluşmuştur. Bu nedenle iki cümle, yüklemlerinin türü bakımından farklı gruplarda değerlendirilir. İsim cümlesi, yüklemi isim veya … Devamını oku
“Akşam hava serinledi.” ile “Akşam hava serindi.” cümleleri ilk bakışta birbirine oldukça benzer. İkisinde de havanın akşamki durumu anlatılır. Ancak yüklemlere baktığımızda önemli bir fark ortaya çıkar: İlk cümlenin yüklemi “serinledi” sözcüğüdür. “Serinlemek” bir fiildir ve çekimlenerek yüklem olmuştur. Bu nedenle cümle fiil cümlesidir. İkinci cümlenin yüklemi ise “serindi” sözcüğüdür. Buradaki “serin” isim soylu bir … Devamını oku
Bir cümleyi “fiil cümlesi” diye adlandırmak, onun bütün özelliklerini söylemek için yeterli değildir. Aynı cümle yükleminin yerine göre kurallı, anlamına göre olumsuz, yapısına göre de basit olabilir. Çünkü cümle türleri, tek bir ölçüte değil farklı özelliklere göre belirlenir. Örneğin: “Çocuklar bugün bahçede oynamadı.” Bu cümleye dört farklı açıdan bakabiliriz: Bu nedenle cümle çeşitlerini öğrenirken türleri … Devamını oku
“Ece kitabı dün getirdi.” “Ece dün kitabı getirdi.” İki cümlede de Ece’nin bir kitabı getirmesinden söz ediliyor. Buna karşılık sözcüklerin yeri değiştiğinde konuşanın öne çıkardığı bilgi de değişiyor. İlk cümlede “dün”, ikinci cümlede “kitabı” daha belirgin hâle geliyor. Türkçede cümlede vurgu, bir sözcüğün veya ögenin diğerlerine göre daha baskılı söylenerek öne çıkarılmasıdır. Konuşurken bunu sesimizle … Devamını oku
“Babam, evimizin en sabırlı insanı, yine herkesi sakinleştirdi.” Bu cümlede “evimizin en sabırlı insanı” sözü, “babam” hakkında ek bilgi veriyor. Bu bölüm çıkarıldığında “Babam yine herkesi sakinleştirdi.” cümlesinin temel yapısı bozulmuyor. Bir de şuna bakalım: “Bu sokaklar, sen de hatırlarsın, eskiden çok daha sakindi.” İkinci örnekte araya giren bölüm artık yalnızca bir ad veya söz … Devamını oku
“Arkadaşlar, yarın erken gelin.” Bu cümlede “arkadaşlar” sözcüğü ilk bakışta özne gibi görünebilir. Oysa “gelin” yüklemi, işi yapacak kişinin “siz” olduğunu zaten gösterir. “Arkadaşlar” ise eylemi gerçekleştiren kişiyi bildirmekten çok konuşanın kime seslendiğini belirtir. Benzer bir durum şu cümlede de vardır: “Eyvah, anahtarımı evde unuttum!” “Eyvah” sözcüğü özne, nesne veya tümleç değildir. Buna rağmen cümleden … Devamını oku
“Otobüsle geldik.” cümlesindeki “otobüsle” ile “Senin için geldim.” cümlesindeki “senin için” aynı türden bir görev üstlenebilir mi? İlk yapı gelme eyleminin hangi araçla gerçekleştiğini, ikincisi ise eylemin kimin için yapıldığını bildirir. Geleneksel cümle çözümlemesinde bu tür yapılar edat tümleci ya da diğer adıyla ilgeç tümleci olarak gösterilebilir. Fakat konunun önemli bir ayrıntısı vardır: Edat tümleci, … Devamını oku
Bir cümlede eylemin ne zaman, nasıl, neden ya da ne kadar gerçekleştiğini öğrenmek istediğimizde çoğu zaman zarf tümlecine ulaşırız. Fakat bu ögeyi bulmak, birkaç soruyu ezberleyip cümleye sırayla yöneltmekten ibaret değildir. Şu üç cümle arasındaki fark bunu açıkça gösterir: Çocuk dışarı çıktı.Çocuk dışarıya çıktı.Çocuk dışarıyı kontrol etti. Üçünde de benzer bir sözcük kullanılmasına rağmen “dışarı” … Devamını oku
Aynı sözcük, üç farklı cümlede üç farklı öge olabilir: Çocuk dışarı çıktı.Çocuk dışarıya çıktı.Çocuk dışarıyı kontrol etti. İlk cümlede “dışarı” zarf tümleci, ikinci cümlede “dışarıya” dolaylı tümleç, üçüncü cümlede “dışarıyı” ise nesne görevindedir. Demek ki bir sözcüğün yer bildirmesi, onu tek başına yer tamlayıcısı yapmaz. Dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı), yüklemin anlamını yönelme, bulunma veya ayrılma … Devamını oku
Telefon çaldı. Bu cümlede “telefon” sözcüğüne “ne?” sorusuyla ulaşabiliriz. Buna rağmen telefon nesne değil, öznedir. Şimdi cümleyi değiştirelim: Çocuk telefon aldı. Bu kez “telefon”, alma işinin yöneldiği ögedir ve belirtisiz nesne görevindedir. Aynı sözcük, benzer bir soruyla bulunmasına rağmen iki cümlede farklı görevler üstleniyor. Bu yüzden nesneyi bulmak için yalnızca “ne?” sorusunu ezberlemek yeterli değildir. … Devamını oku