Yazımı Karıştırılan Kelimeler: Sık Yapılan Yanlışlar ve Doğruları

Bazı yanlış yazımlar o kadar sık karşımıza çıkar ki zamanla göze doğru görünmeye başlayabilir. “Herkez”, “yanlız” ve “süpriz” bunların en bilinen örneklerindendir. Oysa bu kelimelerin doğru yazılışları herkes, yalnız ve sürpriz biçimindedir.

Karışıklık her zaman kelimenin içindeki bir harften kaynaklanmaz. Bir şey ayrı yazılırken birçok bitişik; hafta sonu ayrı yazılırken bilinçaltı bitişik yazılır. Bu nedenle doğru yazım için yalnızca kelimenin söylenişine güvenmek yeterli değildir.

Bu sayfada sık karıştırılan kelime ve sözlerin doğru biçimlerini hızlıca karşılaştırabilirsiniz. Yazımın genel ilkeleri için Yazım Kuralları, bir metindeki yazım hatalarının nasıl fark edileceği için ise Yazım Yanlışları konusuna bakabilirsiniz.

İçindekiler

1. Yazımı Karıştırılan Kelimeler Nelerdir?
2. En Sık Karıştırılan Kelimeler
3. Harfleri Karıştırılarak Yanlış Yazılan Kelimeler
4. Ayrı ve Bitişik Yazımı Karıştırılan Kelimeler
5. Söylenişi Nedeniyle Yanlış Yazılan Kelimeler
6. Sık Karıştırılan Yazımlar A’dan Z’ye
7. Bir Kelimenin Doğru Yazılışı Nasıl Kontrol Edilir?

1. Yazımı Karıştırılan Kelimeler Nelerdir?

Yazımı karıştırılan kelimeler, doğru biçimi konusunda sıkça tereddüt edilen veya günlük kullanımda yanlış biçimleriyle karşılaşılabilen kelimelerdir.

Bu karışıklıkların hepsi aynı şekilde ortaya çıkmaz.

Yanlış: herkez
Doğru: herkes

Burada kelimenin sonundaki s harfinin yerine z yazılmıştır.

Yanlış: yanlız
Doğru: yalnız

Bu örnekte n ve l harflerinin yerleri karıştırılmıştır.

Yanlış: birşey
Doğru: bir şey

Burada ise sorun kelimenin harflerinde değil, iki sözcüğün bitişik yazılmasındadır.

Dolayısıyla sık karıştırılan yazımları öğrenirken yalnızca yanlış biçimi ezberlemek yerine hatanın nerede yapıldığını görmek doğru yazılışın akılda kalmasını kolaylaştırır.

2. En Sık Karıştırılan Kelimeler

Aşağıdaki tablo, günlük yazışmalarda ve farklı metinlerde sıkça karıştırılan kelimeler için hızlı bir başvuru alanı olarak kullanılabilir.

Bazı kelimelerde yanlış biçim konuşma alışkanlığından kaynaklanırken bazılarında ayrı ve bitişik yazım kuralları belirleyicidir. Bu iki durumu birbirinden ayırmak, benzer kelimelerde doğru yazımı bulmayı kolaylaştırır.

3. Harfleri Karıştırılarak Yanlış Yazılan Kelimeler

Bazı kelimelerde sorun ayrı veya bitişik yazım değildir. Kelimenin içindeki bir harf değiştirilir, atlanır ya da harflerin sırası karıştırılır.

3.1. Herkez mi, Herkes mi?

Doğru yazılış herkes biçimindedir.

Yanlış: Herkez toplantıya katıldı.
Doğru: Herkes toplantıya katıldı.

Kelimenin sonunda “z” değil s bulunur.

3.2. Yanlız mı, Yalnız mı?

Doğru biçim yalnızdır.

Yanlış: Bugün evde yanlız kaldım.
Doğru: Bugün evde yalnız kaldım.

“Yalnız” kelimesindeki l ve n harflerinin sırası değiştirilmemelidir.

3.3. Yalnış mı, Yanlış mı?

“Yalnız” ve “yanlış” kelimelerinin birbirine benzemesi de karışıklığa yol açabilir.

Yanlış: yalnış
Doğru: yanlış

Yanlış: Soruyu yalnış anlamışım.
Doğru: Soruyu yanlış anlamışım.

3.4. Süpriz mi, Sürpriz mi?

Doğru yazılış sürprizdir.

Yanlış: Bana güzel bir süpriz hazırlamışlar.
Doğru: Bana güzel bir sürpriz hazırlamışlar.

Kelimenin doğru biçiminde r harfi bulunur: sürpriz.

3.5. Orjinal mi, Orijinal mi?

Doğru biçim orijinaldir.

Yanlış: Belgenin orjinalini sakladım.
Doğru: Belgenin orijinalini sakladım.

Kelimenin doğru yazılışında “j” harfinden önce i bulunur.

3.6. Şöför mü, Şoför mü?

Doğru yazılış şofördür.

Yanlış: Taksi şöförü bizi bekliyordu.
Doğru: Taksi şoförü bizi bekliyordu.

3.7. Tıraş mı, Traş mı?

Doğru biçim tıraştır.

Yanlış: Sabah traş oldum.
Doğru: Sabah tıraş oldum.

Bu tür kelimelerde konuşma sırasında duyulan biçimi doğrudan yazıya geçirmek yanıltıcı olabilir.

4. Ayrı ve Bitişik Yazımı Karıştırılan Kelimeler

Türkçede sık tereddüt edilen alanlardan biri de kelimelerin ayrı mı yoksa bitişik mi yazılacağıdır.

Örneğin:

bir şey → ayrı
birçok → bitişik
birkaç → bitişik
hiçbir → bitişik
herhangi → bitişik
hafta sonu → ayrı
iş birliği → ayrı
bilinçaltı → bitişik

Bu örneklerden de anlaşılacağı üzere “iki sözcükten oluşuyorsa ayrı yazılır” gibi basit bir formül her durumda doğru sonuç vermez. Birleşik yapıların hangi durumlarda bitişik yazıldığı Birleşik Kelimelerin Yazımı, ayrı yazılan örneklerin kuralları ise Ayrı Yazılan Birleşik Kelimeler konusunda ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

4.1. Bir Şey mi, Birşey mi?

Doğru yazılış bir şey biçimindedir.

Yanlış: Sana birşey söyleyeceğim.
Doğru: Sana bir şey söyleyeceğim.

“Şey” sözcüğü bu kullanımda ayrı yazılır.

4.2. Birçok mu, Bir Çok mu?

Doğru biçim birçoktur.

Yanlış: Bir çok öğrenci etkinliğe katıldı.
Doğru: Birçok öğrenci etkinliğe katıldı.

Yan yana hatırlanabilecek iki örnek:

bir şey → ayrı
birçok → bitişik

4.3. Birkaç mı, Bir Kaç mı?

Doğru yazılış birkaçtır.

Yanlış: Bir kaç gün sonra döneceğim.
Doğru: Birkaç gün sonra döneceğim.

4.4. Hiçbir mi, Hiç Bir mi?

Doğru biçim hiçbirdir.

Yanlış: Hiç bir açıklama yapmadı.
Doğru: Hiçbir açıklama yapmadı.

4.5. Herhangi mi, Her Hangi mi?

Doğru yazılış herhangi biçimindedir.

Yanlış: Her hangi bir sorun yaşarsan haber ver.
Doğru: Herhangi bir sorun yaşarsan haber ver.

4.6. Hafta Sonu mu, Haftasonu mu?

Doğru biçim hafta sonudur.

Yanlış: Haftasonu arkadaşlarımızla buluşacağız.
Doğru: Hafta sonu arkadaşlarımızla buluşacağız.

4.7. İş Birliği mi, İşbirliği mi?

Doğru yazılış iş birliğidir.

Yanlış: İki kurum arasında işbirliği yapılacak.
Doğru: İki kurum arasında iş birliği yapılacak.

4.8. Sağ Ol mu, Sağol mu?

Teşekkür veya iyi dilek bildiren kullanım sağ ol biçiminde ayrı yazılır.

Yanlış: Yardımın için sağol.
Doğru: Yardımın için sağ ol.

4.9. Peş Peşe mi, Peşpeşe mi?

Doğru yazılış peş peşedir.

Yanlış: Peşpeşe üç soru sordu.
Doğru: Peş peşe üç soru sordu.

4.10. Fark Etmek mi, Farketmek mi?

Doğru yazılış fark etmek biçimindedir.

Yanlış: Hatasını hemen farketti.
Doğru: Hatasını hemen fark etti.

“Fark etmek” ayrı yazılır.

5. Söylenişi Nedeniyle Yanlış Yazılan Kelimeler

Bir kelimeyi nasıl söylediğimiz ile standart yazı dilindeki biçimi her zaman bire bir örtüşmeyebilir. Günlük konuşmada bazı seslerin değişmesi veya yeterince belirgin söylenmemesi, yanlış biçimin yazıya aktarılmasına neden olabilir.

Bir kelimenin yanlış biçiminin günlük hayatta çok kullanılması, o yazımın doğru olduğu anlamına gelmez. Örneğin klavuz yerine kılavuz, kiprik yerine kirpik, fasülye yerine fasulye yazılır.

6. Sık Karıştırılan Yazımlar A’dan Z’ye

Belirli bir kelimenin doğru biçimini arıyorsanız aşağıdaki alfabetik tabloyu hızlı başvuru listesi olarak kullanabilirsiniz.

Bu liste özellikle bir kelimenin doğru biçimini hızlıca kontrol etmek için hazırlanmıştır. Tek tek kelimelerin ayrıntılı açıklamalarını burada çoğaltmak yerine [Nasıl Yazılır?] bölümünde kelime odaklı içeriklerden yararlanmak daha uygundur.

Bunun yanında de/da, ki ve mi gibi yapıların doğru yazımı yalnızca tek bir kelimeyi ezberleyerek öğrenilemez; cümledeki görevlerine bakmak gerekir. Bu konular için De Da Yazımı, Ki’nin Yazımı ve Mi Soru Ekinin Yazımı sayfalarındaki kurallar kullanılmalıdır.

7. Bir Kelimenin Doğru Yazılışı Nasıl Kontrol Edilir?

İki farklı yazımla karşılaşıldığında en güvenli yol, kelimenin doğru biçimini güncel ve güvenilir bir sözlükten kontrol etmektir. İnternette bir yazımın çok sayıda kullanılmış olması tek başına doğruluk ölçütü değildir.

Örneğin “herkez mi herkes mi?” diye tereddüt edildiğinde doğru biçim herkestir. “Süpriz mi sürpriz mi?” sorusunun cevabı ise sürprizdir.

Sorun ayrı ve bitişik yazımla ilgiliyse kelimeyi kontrol etmenin yanında ilgili yazım kuralına da bakmak gerekir. Çünkü bir şey ayrı yazılırken birçok bitişik yazılır. Benzer şekilde hafta sonu ayrı, bilinçaltı bitişiktir.

Yazarken tereddüt edilen sözcüğü kontrol etmek küçük bir işlem gibi görünse de aynı yanlışın tekrar edilmesini önler. Özellikle sık kullandığınız birkaç kelimenin doğru biçimini öğrenmek, uzun bir yanlış-doğru listesini ezberlemeye çalışmaktan daha kalıcı olabilir.

Kaynaklar

Türk Dil Kurumu – Yazım Kılavuzu

Millî Eğitim Bakanlığı – Türkçe ve Türk Kültürü Dersi Öğretim Programı