Türkçe Konuları kategorisinde sözcükte anlam, cümlede anlam, paragraf, dil bilgisi, yazım kuralları ve noktalama işaretlerine yönelik konu anlatımları yer alır.
Birine “Yarın bizimle gelecek misin?” dediğimizde gerçekten bir cevap bekleriz. Peki “Seni böyle bir günde yalnız bırakır mıyım?” cümlesinde de durum aynı mıdır? İki cümle de soru biçimindedir; ancak ikincisinde amaç yeni bir bilgi öğrenmekten çok “Seni yalnız bırakmam.” düşüncesini güçlü biçimde anlatmaktır. Üstelik bir cümlede kim, ne, neden, nasıl gibi soru sözcüklerinin veya mı/mi/mu/mü … Devamını oku
“Otobüs gelmedi.” cümlesinin olumsuz olduğunu anlamak kolaydır. Yüklemdeki -me olumsuzluk eki açıkça görülür. Peki “Ne otobüs geldi ne taksi geçti.” cümlesinde neden olumsuz bir anlam vardır? Sonuçta “geldi” ve “geçti” yüklemlerinin ikisi de biçim bakımından olumludur. Olumsuz cümleyi doğru belirlemek için yalnızca -ma/-me ekini aramak yeterli değildir. “Değil” ve “yok” gibi sözcükler, olumsuzluk bildiren başka … Devamını oku
“Takım final maçını kaybetti.” cümlesi olumlu mu, olumsuz mu? “Kaybetmek” istenmeyen bir durumu anlattığı için bu cümle ilk bakışta olumsuz görünebilir. Oysa dil bilgisinde ölçüt, olayın iyi ya da kötü olması değildir. Yüklemde bildirilen yargının gerçekleşip gerçekleşmediğine bakılır. Takım gerçekten kaybettiğine göre bu cümle olumludur. Olumlu cümle, fiil cümlelerinde bildirilen işin, oluşun veya durumun gerçekleştiğini … Devamını oku
“Bugün hava soğuk.”, “Bugün hava soğuk değil.”, “Bugün hava soğuk mu?” ve “Ne kadar soğuk bir gün!” cümleleri aynı konu etrafında kurulmuştur. Buna rağmen verdikleri anlam aynı değildir. İlkinde bir durumun varlığı bildirilir, ikincisinde bu durum olumsuzlanır, üçüncüsünde soru yöneltilir, sonuncusunda ise güçlü bir duygu öne çıkar. Cümlelerin taşıdıkları bu özelliklere göre incelenmesi anlamına göre … Devamını oku
“Sabah erkenden kalktım ve kahvaltımı hazırladım.” cümlesinde iki ayrı temel yargı vardır: kalktım ve hazırladım. Bu yargılar birbirinden kopuk değildir; “ve” bağlacı onları aynı yapı içinde birbirine bağlar. Bağlı cümlenin mantığı ilk bakışta oldukça basit görünür. Ancak cümlede ve, ama, fakat, çünkü gibi bir bağlacın bulunması, o cümlenin mutlaka bağlı olduğu anlamına gelmez. Önemli olan … Devamını oku
“Kapı açıldı, öğrenciler sınıfa girdi.” Bu cümlede birbirini izleyen iki olay anlatılıyor. Önce kapı açılıyor, ardından öğrenciler sınıfa giriyor. Her iki bölüm de kendi temel yargısını taşıyor ve bu yargılar virgülle birbirine bağlanıyor. Cümlenin neden sıralı olduğunu anlamak için bakılması gereken asıl nokta da budur. Sıralı cümle, en az iki temel yargının virgül ya da … Devamını oku
“Yağmur başladı.” dediğimizde tek bir temel yargı vardır. Ancak “Yağmur başlayınca herkes içeri girdi.” cümlesinde yapı değişir. “Herkes içeri girdi.” temel yargıyı oluştururken “yağmur başlayınca” bölümü bu yargıyı zaman bakımından tamamlar. İşte bu ilişki, birleşik cümlenin mantığını anlamanın en kolay yollarından biridir. Birleşik cümle, temel yargının yanında ona bağlı bir yardımcı yargı bulunan cümledir. Bu … Devamını oku
“Çocuk uyudu.” cümlesinin basit olduğunu anlamak zor değildir. Peki “Dün akşam saatlerinde şehrin yüksek kesimlerinde yoğun bir sis vardı.” cümlesi de basit olabilir mi? Evet. Çünkü bir cümlenin basit olması, onun kısa veya az sözcüklü olması anlamına gelmez. Buradaki “basit” sözcüğü cümlenin anlamını ya da anlatım düzeyini değil, yapısını belirtir. Basit cümle, tek yüklemi bulunan … Devamını oku
“Öğrenciler bahçede oynuyor.” “Öğrenciler zil çalınca bahçeye çıktı.” “Zil çaldı, öğrenciler bahçeye çıktı.” “Zil çaldı ve öğrenciler bahçeye çıktı.” Bu dört cümle birbirine yakın olayları anlatıyor; ancak kuruluşları aynı değil. İlkinde tek yüklem vardır ve yan cümlecik yoktur. İkincisinde temel cümleye bağlı bir yan cümlecik bulunur. Üçüncü örnekte iki cümle virgülle sıralanmış, sonuncuda ise cümleler … Devamını oku
“Çocuklar bahçede oynuyor.” ile “Bahçe bugün çok güzeldi.” cümlelerinde birer yargı vardır; ancak bu yargılar aynı türde yüklemlerle kurulmamıştır. İlk cümlenin yüklemi oynuyor, ikinci cümlenin yüklemi ise çok güzeldi söz grubudur. “Oynuyor” çekimli bir fiildir; “çok güzeldi” ise isim soylu bir yapıdır. Bu fark, cümlenin yüklemin türüne göre nasıl sınıflandırılacağını gösterir. Fiil cümlesi, yüklemi çekimli … Devamını oku