Tek tırnak işareti (‘ ’), tırnak içine alınmış bir cümlenin içinde yeniden tırnak kullanılması gerektiğinde başvurulan Noktalama İşaretleri arasındadır. Özellikle aktarılan bir sözün içinde geçen başka bir sözü veya ifadeyi belirtmek için kullanılır. Çift tırnakla birlikte kullanıldığında hangi sözün kime ait olduğunu ya da hangi ifadenin ayrıca belirtildiğini anlamayı kolaylaştırır.
İçindekiler
- Tek Tırnak İşareti Nedir?
- Tek Tırnak İşareti Nerelerde Kullanılır?
- Tek Tırnak İşareti Örnekleri
- Tek Tırnak İşareti Klavyede Nasıl Yapılır?
1. Tek Tırnak İşareti Nedir?
Tek tırnak işareti, bir cümlede iç içe geçmiş alıntıları veya ayrıca belirtilmesi gereken sözleri birbirinden ayırmak için kullanılan ‘ ’ biçimindeki işarettir.
Normal Tırnak İşareti, başkasından aktarılan sözleri ve belirli ifadeleri göstermek için kullanılırken tek tırnak, bu sözlerin içinde yeniden tırnağa alınması gereken bölümü belirtir.
Örneğin:
Öğretmen, “Yarın ‘Kaşağı’ hikâyesini okuyacağız.” dedi.
Bu cümlede öğretmenin sözleri çift tırnak içine alınmıştır. Konuşmanın içinde geçen Kaşağı adlı hikâye ise tek tırnakla belirtilmiştir.
2. Tek Tırnak İşareti Nerelerde Kullanılır?
Türk Dil Kurumuna göre tek tırnak işareti, tırnak içinde verilen bir cümlenin içinde yeniden tırnağa alınması gereken söz veya ifadeleri belirtmek için kullanılır.
Örneğin:
Öğretmenimiz, “Bugün ‘Han Duvarları’ şiirini inceleyeceğiz.” dedi.
Burada dıştaki çift tırnak öğretmenin konuşmasını, içteki tek tırnak ise konuşmada geçen şiir adını göstermektedir.
Tek tırnak yalnızca eser adları için kullanılmaz. Tırnak içindeki bir cümlede özellikle belirtilmesi gereken başka bir söz de tek tırnak içine alınabilir.
Örneğin:
Babam, “Dedem bana her zaman ‘Verdiğin sözü tut.’ derdi.” diye anlattı.
Bu cümlede babanın konuşması çift tırnakla, dedenin aktarılan sözü ise tek tırnakla gösterilmiştir.
3. Tek Tırnak İşareti Örnekleri
Tek tırnak işaretinin kullanıldığı cümlelere şu örnekler verilebilir:
- Öğretmen, “Yarın ‘Küçük Prens’ kitabını getirmeyi unutmayın.” dedi.
- Ayşe, “Annem bana ‘Erken gel.’ diye tembih etti.” dedi.
- Öğretmenimiz, “Bu metindeki ‘özgürlük’ sözcüğünün anlamı üzerinde düşünün.” diye uyardı.
- Mehmet, “Arkadaşım bana ‘Biraz bekle.’ dedi.” diye anlattı.
Bu örneklerde ortak nokta, çift tırnak içindeki bir sözün yeniden tırnak içine alınmasıdır.
Yanlış: Öğretmen, “Yarın “Küçük Prens” kitabını okuyacağız.” dedi.
Doğru: Öğretmen, “Yarın ‘Küçük Prens’ kitabını okuyacağız.” dedi.
İlk cümlede iç içe kullanılan çift tırnaklar, alıntının sınırlarını belirsizleştirmektedir. İkinci cümlede ise içteki eser adı tek tırnakla gösterildiği için karışıklık ortadan kalkmıştır.
Tek tırnak işareti ile Kesme İşareti de karıştırılmamalıdır. Kesme işareti, belirli ekleri ayırmak için kullanılırken tek tırnak işareti burada olduğu gibi iç içe tırnaklamada görev alır.
4. Tek Tırnak İşareti Klavyede Nasıl Yapılır?
Klavyelerde genellikle düz tek tırnak karakteri (') bulunur. Ancak yazılı metinlerde kullanılan tipografik tek tırnak işareti ‘ ’ biçimindedir.
Bu işaretleri doğrudan kopyalayabilirsiniz:
Açılış tek tırnak: ‘
Kapanış tek tırnak: ’
Microsoft Word gibi kelime işlemci programları, düz tırnak karakterlerini yazım sırasında otomatik olarak tipografik tırnaklara dönüştürebilir. Bu özellik programın ayarlarına bağlıdır.
Tek tırnak kullanırken açılış ve kapanış işaretlerinin yönüne dikkat edilmeli, işaretler arasındaki sözle gereksiz boşluk bırakılmamalıdır.
Kaynaklar
Türk Dil Kurumu (TDK) – Noktalama İşaretleri (Açıklamalar)
Millî Eğitim Bakanlığı (MEB/OGM) – Türk Dili ve Edebiyatı 9. Sınıf, Defterim, Sayfa 290