Ki’nin Yazımı: Ayrı mı Bitişik mi, Nasıl Yazılır?

Ki” bazen kendinden önceki sözcükten ayrı, bazen de ona bitişik yazılır. Bu nedenle ki’nin yazımı konusunda yalnızca sözcüğün görünüşüne bakmak yeterli değildir. Doğru yazımı belirlemek için “ki”nin cümledeki görevini anlamak gerekir.

Temel kural şöyledir: Bağlaç olan ki ayrı; sıfat yapan -ki ve ilgi zamiri olan -ki bitişik yazılır. Bunun yanında zamanla kalıplaşmış ve bitişik yazılan bazı sözcükler de vardır.

Şu üç örnek aradaki farkı gösterir:

Belli ki bugün yağmur yağacak.

Bahçedeki masayı içeri taşıdık.

Benimki hâlâ çalışıyor.

İlk cümlede “ki” ayrı yazılmıştır. İkinci ve üçüncü örneklerde ise “-ki” kendinden önceki sözcüğe bitişiktir. Peki bu farkı nasıl anlayabiliriz?

Ki’nin yazımı, de/da ve mi gibi sık karıştırılan kullanımlarla birlikte Yazım Kuralları içerisinde incelenmektedir.

İçindekiler

1. Ki’nin Yazımı Nasıl Olmalıdır?
2. Ki Ne Zaman Ayrı, Ne Zaman Bitişik Yazılır?
3. Bağlaç Olan Ki Nasıl Yazılır?
4. Ek Olan -ki Nasıl Yazılır?
5. Ki’nin Yazımı Nasıl Ayırt Edilir?
6. Bitişik Yazılan Ki’ler Hangileridir?
7. Ayrı Yazılan Ki’ler Hangileridir?
8. İyi Ki Nasıl Yazılır?
9. Tabii Ki Nasıl Yazılır?
10. Sık Aranan Ki Yazımları
11. Ki’nin Yazımı Örnekleri
12. Ki’nin Yazımında En Sık Yapılan Yanlışlar
13. Ki’nin Yazımı İçin Pratik Karar Tablosu
14. Ki’nin Yazımı Mini Test
15. Sonuç

1. Ki’nin Yazımı Nasıl Olmalıdır?

Ki’nin ayrı veya bitişik yazılması, cümlede üstlendiği göreve bağlıdır. Bu nedenle her “ki” için aynı yazım kuralını uygulamak doğru değildir.

Temel ayrım şu şekildedir:

Örneğin “duydum ki” ifadesindeki “ki” ile “çantadaki” sözcüğünün sonundaki “-ki” aynı görevde değildir.

“Duydum ki” ifadesinde bağımsız bir bağlaç vardır. “Çantadaki kalem” söz grubunda ise “-ki”, “kalem” sözcüğünü belirten bir ektir.

Bu temel ayrım kavrandığında ki’nin yazımıyla ilgili pek çok hata kolayca önlenebilir.

2. Ki Ne Zaman Ayrı, Ne Zaman Bitişik Yazılır?

Ki’nin ayrı mı bitişik mi yazılacağını belirlemek için öncelikle cümlede ne işe yaradığına bakılmalıdır.

Şu örnekleri karşılaştıralım:

Gördüm ki kapı açık kalmış.

Kapıdaki anahtarı bana uzattı.

Masadaki benimki değil.

Birinci cümlede “ki” iki yargı arasında bağlantı kurmaktadır:

Gördüm + ki + kapı açık kalmış.

Bu nedenle ayrı yazılır.

İkinci cümlede “-ki”, anahtarın yerini belirtmektedir:

Hangi anahtar? → Kapıdaki anahtar.

Burada sıfat yapan -ki vardır ve bitişik yazılır.

Üçüncü örnekteki “benimki” ise daha önce sözü edilen bir varlığın adının yerine geçmektedir. Burada ilgi zamiri olan -ki kullanıldığı için yazım yine bitişiktir.

Kısacası “ki”nin nasıl göründüğünden çok, cümlede hangi görevi üstlendiğine bakılmalıdır.

3. Bağlaç Olan Ki Nasıl Yazılır?

Bağlaç olan ki ayrı yazılır.

Örneğin:

Biliyorum ki bu işi zamanında bitireceksin.

Öyle yorulmuştu ki konuşacak gücü kalmamıştı.

Düşündüm ki biraz daha beklemek daha doğru olacak.

Anlaşılıyor ki otobüsü kaçırmışız.

Yeter ki başladığın işi yarıda bırakma.

Bu cümlelerde “ki” kendinden önceki sözcüğün bir parçası değildir. Sözcükler veya yargılar arasında bağlantı kurmaktadır.

Bağlacın cümledeki görevleri ve kullanım özellikleri Ki Bağlacı sayfasında ayrıntılı biçimde incelenmektedir. Burada ise konunun yazımla ilgili yönü üzerinde duruyoruz.

Bağlaç olan ki sözcüğe eklenir mi?

Genel kural olarak hayır. Bağlaç olan “ki” kendinden önceki sözcükten ayrı yazılır.

Doğru: Belli ki bizi beklemeyecek.
Yanlış: Belliki bizi beklemeyecek.

Doğru: Demek ki adresi yanlış anlamışız.
Yanlış: Demekki adresi yanlış anlamışız.

“Ki” dışında Türkçede kullanılan bağlaçların görev ve özellikleri Bağlaçlar konusunda incelenmektedir.

Ancak bağlaç olan “ki” için önemli bir istisna vardır: Bazı kullanımlar zamanla kalıplaşmış ve bitişik yazılır hâle gelmiştir. Bunları ilerleyen bölümde ayrı olarak göreceğiz.

4. Ek Olan -ki Nasıl Yazılır?

Ek olan -ki kendinden önceki sözcüğe bitişik yazılır.

Yazım açısından özellikle iki kullanımı birbirinden ayırmak gerekir: sıfat yapan -ki ve ilgi zamiri olan -ki.

4.1. Sıfat Yapan -ki Nasıl Yazılır?

Bir ismi belirten veya niteleyen -ki bitişik yazılır.

Örneğin:

masadaki kitap

bahçedeki çocuk

sokaktaki kedi

dünkü toplantı

yarınki sınav

“Bahçedeki çocuk” söz grubunda “-ki”, hangi çocuktan söz edildiğini belirtmektedir:

Hangi çocuk? → Bahçedeki çocuk.

Aynı durum diğer örneklerde de görülür:

Hangi kitap? → Masadaki kitap.

Hangi sınav? → Yarınki sınav.

Bu kullanımlarda -ki bir ek olduğu için kendinden önceki sözcükten ayrılamaz.

Doğru: yarınki
Yanlış: yarın ki

Doğru: evdeki
Yanlış: evde ki

Doğru: bugünkü
Yanlış: bugün ki

Özellikle “yarın ki nasıl yazılır?” sorusunda sık karşılaşılan hata budur. Doğru biçim yarınki şeklindedir.

4.2. İlgi Zamiri -ki Nasıl Yazılır?

Bir ismin yerini tutan -ki de kendinden önceki sözcüğe bitişik yazılır.

İki kişinin telefonundan söz edildiğini düşünelim:

Benim telefonum yeni, seninki ise geçen yıl alınmış.

Buradaki “seninki”, “senin telefonun” anlamındadır. “Telefon” sözcüğü tekrar edilmemiş, onun yerine “-ki” kullanılmıştır.

Başka örnekler:

Benimki pencerenin yanında duruyor.

Sizinki biraz daha büyük görünüyor.

Onlarınki dün teslim edilmiş.

Bu örneklerde “-ki” bir varlığın adının yerine geçtiğinden önceki sözcüğe bitişik yazılır.

İlgi zamirinin yapısı ve cümledeki diğer kullanımları İlgi Zamiri konusunda ayrıntılı biçimde incelenmektedir.

5. Ki’nin Yazımı Nasıl Ayırt Edilir?

Ki’nin yazımını belirlerken yalnızca tek bir ezber yöntemine güvenmek yerine cümlenin yapısına ve “ki”nin görevine birlikte bakmak daha güvenlidir.

İki yargı arasında bağlantı mı kuruyor?

“Ki” iki söz veya yargı arasında bağlantı kuruyorsa bağlaç olabilir.

Fark ettim ki ışıkları açık bırakmışım.

Buradaki “ki” bir sözcüğün eki değildir ve ayrı yazılır.

Bir ismi mi belirtiyor?

“-ki” kendisinden sonra gelen bir ismi belirtiyor veya niteliyorsa sıfat yapan ektir.

Raflardaki kitapları yeniden sıraladık.

Hangi kitaplar?

Raflardaki kitaplar.

Bu nedenle “-ki” bitişik yazılmıştır.

Bir ismin yerini mi tutuyor?

Bir varlığın adı tekrar edilmeden onun yerine “-ki” kullanılıyorsa ilgi zamiri söz konusudur.

Seninki daha güzel olmuş.

Buradaki “seninki”, daha önce sözü edilen bir varlığın adının yerine geçmektedir. Bu nedenle bitişik yazılır.

“-ler” eki yardımcı olabilir mi?

Bazı örneklerde “-ki”den sonra -ler/-lar getirmek ayırt etmeyi kolaylaştırabilir:

evdeki → evdekiler

masadaki → masadakiler

benimki → benimkiler

Bu yapılar anlamlıdır.

Buna karşılık bağlaç olan “ki”, kendinden önceki sözcüğün bir eki gibi çoğullaştırılamaz:

biliyorum ki

Burada önemli bir ayrıntı vardır: “-ler getir” yöntemi yardımcı bir kontroldür; tek başına bütün örnekleri çözebilecek değişmez bir formül değildir. En güvenilir yol, “ki”nin cümledeki görevini belirlemektir.

6. Bitişik Yazılan Ki’ler Hangileridir?

Sıfat yapan -ki ve ilgi zamiri olan -ki zaten kendinden önceki sözcüğe bitişik yazılır. Bunun yanında bağlaç olduğu hâlde zamanla kalıplaşarak bitişik yazılan bazı sözcükler vardır.

Bunların başlıcaları şunlardır:

belki, çünkü, hâlbuki, mademki, meğerki, oysaki, sanki

Ayrıca illaki de bitişik yazılan kalıplaşmış kullanımlar arasında yer alır.

Özgün örneklerle bakalım:

Belki hafta sonu birlikte gideriz.

Mademki kararını verdin, hazırlıklara başlayalım.

Sanki bu sokağı daha önce görmüştüm.

Oysaki sabah hava oldukça açıktı.

İllaki bugün gideceksen erkenden yola çık.

Buradaki önemli nokta şudur: “Bağlaç olan ki ayrı yazılır.” kuralını öğrenmek tek başına yeterli değildir. Kalıplaşmış ve bitişik yazılan kullanımlar da bilinmelidir.

7. Ayrı Yazılan Ki’ler Hangileridir?

Bağlaç görevindeki “ki” genel olarak ayrı yazılır.

Günlük kullanımda sık karşılaşılan bazı örnekler şunlardır:

iyi ki

demek ki

belli ki

kaldı ki

yeter ki

ne yazık ki

neyse ki

öyle ki

Örneğin:

İyi ki otobüse erken binmişiz.

Demek ki anahtarı evde unutmuşum.

Belli ki bugün işleri oldukça yoğun.

Ne yazık ki gösteri iptal edilmiş.

Neyse ki dosyanın bir kopyasını saklamışız.

Öyle hızlı koştu ki birkaç saniye içinde gözden kayboldu.

Bu örneklerdeki “ki”yi kendinden önceki sözcüğe bitiştirmek doğru değildir.

Ki gibi yazımı sık karıştırılan başka sözcük ve ifadeler [Sık Karıştırılan Yazımlar] sayfasında incelenmektedir.

8. İyi Ki Nasıl Yazılır?

Doğru yazım iyi ki şeklindedir.

“İyiki” yazımı yanlıştır.

Buradaki “ki” ayrı yazılır.

Doğru: İyi ki seni aramışım.
Yanlış: İyiki seni aramışım.

Bu kural “iyi ki” ile kurulan farklı ifadelerde de değişmez.

8.1. İyi Ki Doğdun Nasıl Yazılır?

Doğru yazım:

İyi ki doğdun.

“İyi” ile “ki” arasında boşluk bırakılır.

Yanlış: İyiki doğdun.

Örnek:

İyi ki doğdun, yeni yaşın sana güzel günler getirsin.

8.2. İyi Ki Varsın Nasıl Yazılır?

Doğru biçim:

İyi ki varsın.

Yanlış biçim:

İyiki varsın.

Cümlenin başında kullanıldığında “iyi” sözcüğü büyük harfle başlar; “ki” yine ayrı yazılır.

9. Tabii Ki Nasıl Yazılır?

Doğru yazım tabii ki şeklindedir.

Burada iki farklı yazım hatasıyla karşılaşılabilir. Birincisi “ki”nin önceki sözcüğe birleştirilmesi, ikincisi ise “tabii” sözcüğündeki ikinci “i”nin yazılmamasıdır.

Doğru: Tabii ki sana yardımcı olurum.

Yanlış: Tabi ki sana yardımcı olurum.

Yanlış: Tabiiki sana yardımcı olurum.

Dolayısıyla doğru biçimde hem “tabii” iki i ile yazılır hem de “ki” ayrı bırakılır.

10. Sık Aranan Ki Yazımları

Ki’nin yazımıyla ilgili karışıklık yalnızca “iyi ki” ve “tabii ki” ifadelerinde görülmez. Günlük dilde sık kullanılan başka yapılarda da ayrı ve bitişik yazım karıştırılabilir.

10.1. Demek Ki Nasıl Yazılır?

Doğru yazım demek ki şeklindedir.

Demek ki toplantı düşündüğümüzden erken başlayacak.

“Demekki” biçimi yanlıştır.

10.2. İllaki Nasıl Yazılır?

Doğru yazım illaki şeklindedir.

İllaki bizimle gelmek istiyorsan biraz acele et.

“İlla ki” biçiminde ayırmak yerine kalıplaşmış illaki sözcüğü bitişik yazılır.

10.3. Ne Yazık Ki Nasıl Yazılır?

Doğru:

ne yazık ki

Yanlış:

ne yazıkki

Örnek:

Ne yazık ki son treni kaçırdık.

10.4. Neyse Ki Nasıl Yazılır?

Doğru:

neyse ki

Yanlış:

neyseki

Örnek:

Neyse ki yağmur başlamadan eve ulaştık.

10.5. Öyle Ki Nasıl Yazılır?

Doğru:

öyle ki

Yanlış:

öyleki

Örnek:

Oda öyle sessizdi ki saatin sesi bile duyuluyordu.

10.6. Yarınki Nasıl Yazılır?

Doğru:

yarınki

Yanlış:

yarın ki

Buradaki “-ki” bağlaç değildir. Bir ismi belirten ektir ve kendinden önceki sözcüğe bitişir.

Yarınki sınav saat onda başlayacak.

Hangi sınav?

Yarınki sınav.

Benzer kullanımlar:

bugünkü ders

dünkü maç

akşamki toplantı

Bu örnekler, yalnızca “ki” sözcüğünü görerek ayrı veya bitişik yazıma karar verilemeyeceğini açıkça gösterir.

11. Ki’nin Yazımı Örnekleri

Ki’nin yazımını öğrenmenin en etkili yollarından biri, farklı görevlerdeki kullanımları karşılaştırmaktır.

Bağlaç olan ki örnekleri

Sanıyorum ki otobüs biraz gecikecek.

Anladım ki aynı kitabı ikimiz de okumuşuz.

O kadar hızlı konuştu ki söylediklerini takip edemedim.

Yeter ki çalışmaya zamanında başlayalım.

Belli ki bu konu üzerinde uzun süre düşünmüş.

Bu cümlelerde “ki” ayrı yazılmıştır.

Sıfat yapan -ki örnekleri

Koridordaki lambayı açık bırakmışlar.

Masadaki kalemlerden birini alabilirsin.

Dünkü görüşme beklediğimizden uzun sürdü.

Yarınki program henüz kesinleşmedi.

Bahçedeki ağaçlar bu yıl erken çiçek açtı.

Bu örneklerde “-ki” bir ismi belirttiği için kendinden önceki sözcüğe bitişik yazılmıştır.

İlgi zamiri olan -ki örnekleri

Benimki kırmızı kapaklı olan.

Seninki diğerlerinden daha hafif.

Bizimki biraz geç geldi.

Onlarınki sokağın sonunda.

Bu cümlelerde “-ki” daha önce sözü edilen bir varlığın adının yerine geçtiği için bitişik yazılmıştır.

12. Ki’nin Yazımında En Sık Yapılan Yanlışlar

Ki’nin yazımındaki hataların önemli bir bölümü bütün “ki”lerin aynı kurala bağlı olduğunun düşünülmesinden kaynaklanır.

Özellikle şu karşılaştırmalar öğreticidir:

iyi ki → ayrı

sanki → bitişik

demek ki → ayrı

mademki → bitişik

yarınki → bitişik

Bu nedenle “ki gördüğüm her yerde ayırırım” veya “ki her zaman önceki sözcüğe eklenir” şeklindeki genellemelerin ikisi de yanlıştır.

Yazımda sık karşılaşılan diğer hatalar [Yazım Yanlışları] konusunda ayrıntılı biçimde incelenmektedir.

13. Ki’nin Yazımı İçin Pratik Karar Tablosu

Bir cümlede “ki” ile karşılaşıldığında şu kontroller yapılabilir:

Şimdi üç örneği karşılaştıralım:

Sokaktaki çocuk bisiklete bindi.

“Hangi çocuk?” sorusunun cevabı “sokaktaki çocuk”tur. Bu nedenle sokaktaki bitişik yazılır.

Duydum ki çocuk bisiklete binmiş.

Burada “ki” iki yargı arasında bağlantı kurmaktadır. Bu nedenle ayrı yazılır.

Benimki mavi olan bisiklet.

“-ki”, “bisiklet” sözcüğünün yerini tutmaktadır. Bu nedenle benimki bitişik yazılır.

Bu üç kullanım arasındaki fark kavrandığında ki’nin yazımı büyük ölçüde kolaylaşır.

Bağlaç ile ek ayrımının yazımı değiştirdiği benzer bir konu De Da Yazımı sayfasında incelenmektedir. Soru eki “mi”nin yazımı ve kendisinden sonra gelen eklerin nasıl kullanıldığı ise [Mi Soru Ekinin Yazımı] konusunda ele alınmaktadır.

14. Ki’nin Yazımı Mini Test

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “ki”nin yazımı doğrudur?

A) Yarın ki toplantıya ben de katılacağım.
B) Belliki bizi burada beklemeyecek.
C) İyiki yola erken çıkmışız.
D) Masadaki dosyayı bana uzatır mısın?
E) Demekki adresi yanlış yazmışız.

Cevap: D

Açıklama: “Masadaki” sözcüğünde -ki, dosyanın hangi dosya olduğunu belirttiği için sıfat yapan ektir ve bitişik yazılır.

2. Aşağıdakilerden hangisinde “ki” bağlaçtır?

A) Evdeki
B) Benimki
C) Dünkü
D) Duydum ki
E) Sokaktaki

Cevap: D

Açıklama: “Duydum ki” kullanımındaki “ki” iki yargı arasında bağlantı kurduğu için bağlaçtır ve ayrı yazılır.

3. Aşağıdaki sözcük veya sözlerden hangisinin yazımı yanlıştır?

A) Belki
B) Sanki
C) Mademki
D) Oysaki
E) Demekki

Cevap: E

Açıklama: Doğru yazım demek ki şeklindedir. Diğer seçenekler kalıplaşarak bitişik yazılan biçimlerdir.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat yapan “-ki” kullanılmıştır?

A) Belli ki bugün gelmeyecek.
B) İyi ki seni aramışım.
C) Dolaptaki bardakları masaya koydu.
D) Benimki biraz eski.
E) Demek ki kararını değiştirmiş.

Cevap: C

Açıklama: “Dolaptaki” sözcüğündeki -ki, “bardaklar” ismini belirtmektedir. Bu nedenle sıfat yapan -ki’dir ve bitişik yazılır.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ilgi zamiri olan “-ki” kullanılmıştır?

A) Bahçedeki çiçekleri suladı.
B) Seninki masanın üzerinde duruyor.
C) Anlaşıldı ki bugün işimiz uzun sürecek.
D) İyi ki şemsiyemi yanıma almışım.
E) Yarınki ders erken başlayacak.

Cevap: B

Açıklama: “Seninki” sözcüğündeki -ki, daha önce sözü edilen bir varlığın adının yerine geçmektedir. Bu nedenle ilgi zamiridir ve bitişik yazılır.

Bu tür yazım sorularının farklı biçimleri [TYT Yazım Kuralları Soru Tipleri] sayfasında incelenmektedir.

15. Sonuç

Ki’nin yazımında temel nokta, “ki”nin cümledeki görevini belirlemektir. Bağlaç olan ki genel olarak ayrı, sıfat yapan ve ilgi zamiri olan -ki bitişik yazılır. Bunun yanında belki, çünkü, hâlbuki, illaki, mademki, meğerki, oysaki ve sanki gibi kalıplaşmış biçimlerin bitişik yazıldığı unutulmamalıdır.

Bu nedenle “ki ayrı mı bitişik mi?” sorusunun her kullanım için tek bir cevabı yoktur:

iyi ki → ayrı

demek ki → ayrı

sanki → bitişik

mademki → bitişik

yarınki → bitişik

Yazılışı belirleyen temel unsur, “ki”nin o cümledeki görevidir.

Ki’nin yazımıyla birlikte diğer yazım konularını karşılaştırmalı çalışmak isteyenler Yazım Kuralları sayfasından ilgili içeriklere ulaşabilir. Türkçe konularının tamamının yer aldığı ana yapı ise Türkçe Konuları sayfasında düzenli biçimde ele alınmaktadır.

Resmî Kaynaklar

Türk Dil Kurumu – Yazım Kuralları

Ortaöğretim Genel Müdürlüğü – TYT Türkçe, Yazım Kuralları

Ortaöğretim Genel Müdürlüğü – Türk Dili ve Edebiyatı 10, Bağlaç Olan “ki”nin Yazımı