Yazım Yanlışları: En Çok Yapılan Hatalar ve Doğru Yazımları

Ben de geliyorum.” derken de ayrı, “Kitap bende kaldı.” derken bitişik yazılır. “Biliyorum ki gelecek.” cümlesindeki ki ayrı yazılırken “masadaki kitap” sözündeki -ki sözcüğe bitişir. “Gelecek misin?” doğru, “gelecekmisin?” ise yanlıştır.

Bu örneklerdeki hataların hiçbiri aynı nedenden kaynaklanmaz. Yazım yanlışları yalnızca bir kelimenin harflerini karıştırmakla ortaya çıkmaz; eklerle bağlaçların birbirine karıştırılması, ayrı yazılması gereken sözlerin birleştirilmesi, bitişik yazılması gereken kelimelerin ayrılması veya büyük harflerin yanlış kullanılması da yazım yanlışı oluşturabilir.

Bu nedenle doğru yazmayı öğrenmenin en sağlam yolu, uzun yanlış-doğru listelerini ezberlemekten çok hatanın hangi kuraldan kaynaklandığını anlayabilmektir.

İçindekiler

1. Yazım Yanlışı Nedir?
2. Yazım Yanlışları Neden Yapılır?
3. En Çok Yapılan Yazım Yanlışları Nelerdir?
4. Yazım Yanlışları Örnekleri
5. Yazım Yanlışı Nasıl Bulunur?
6. Yazım Yanlışı ile Noktalama Yanlışı Aynı Şey midir?
7. Yazım Yanlışlarını Azaltmak İçin Ne Yapılabilir?
8. Kendinizi Deneyin

1. Yazım Yanlışı Nedir?

Bir sözcüğün, ekin, söz grubunun veya özel adın Türkçenin yazım kurallarına uygun olmayan biçimde yazılması yazım yanlışı olarak değerlendirilir.

Örneğin:

Yanlış: Kardeşimde bizimle gelecek.
Doğru: Kardeşim de bizimle gelecek.

Burada sorun, bağlaç olan denin kendinden önceki sözcüğe bitişik yazılmasıdır.

Başka bir örneğe bakalım:

Yanlış: Bir kaç gün sonra döneceğim.
Doğru: Birkaç gün sonra döneceğim.

Bu kez bitişik yazılması gereken bir kelime ayrı yazılmıştır.

Dolayısıyla yazım yanlışı oldukça geniş bir kavramdır. Bir metindeki yanlışları doğru değerlendirebilmek için Yazım Kuralları kapsamındaki temel ilkeleri bilmek gerekir. Ancak her hatada aynı kural aranmaz; önce yanlışın hangi yapıyla ilgili olduğu belirlenmelidir.

2. Yazım Yanlışları Neden Yapılır?

Yazım yanlışlarının tek bir nedeni yoktur. Kimi zaman konuşma dilinin etkisi, kimi zaman benzer kuralların birbirine karıştırılması hataya yol açar. Bir kelimenin yanlış biçiminin günlük yazışmalarda sık görülmesi de zamanla o biçimin doğru olduğu izlenimini yaratabilir.

Sık karşılaşılan nedenlerden bazıları şunlardır:

• Sözcüğün söylenişini doğrudan yazıya aktarmak
• Ek ile bağlacı birbirinden ayıramamak
• Ayrı ve bitişik yazılan kelimeleri karıştırmak
• Büyük harflerin kullanım alanlarını gözden kaçırmak
• Sayı ve kısaltmalara gelen eklerde yanlış biçimi seçmek
• Bir sözcüğün yaygınlaşmış yanlış yazılışını doğru sanmak
• Benzer görünen farklı yazım kurallarını tek bir kurala bağlamak

Özellikle ayrı ve bitişik yazım konusunda genelleme yapmak yanıltıcı olabilir. İki sözcüğün birlikte yeni bir kavramı karşılaması, her durumda aynı yazım biçiminin uygulanacağı anlamına gelmez. Birleşik kelimelerin bitişik veya ayrı yazılması belirli kurallara bağlıdır.

Bu yüzden bir yazım yanlışını düzeltirken “Hangisi gözüme daha doğru görünüyor?” yerine “Bu kullanım hangi yazım kuralına bağlı?” sorusunu sormak daha güvenilir bir yöntemdir.

3. En Çok Yapılan Yazım Yanlışları Nelerdir?

Türkçede yazım yanlışları farklı alanlarda ortaya çıkabilir. En sık karıştırılan konular arasında de/da, ki ve mi yazımı; ayrı ve bitişik yazılan kelimeler ile büyük harf kullanımı bulunur.

3.1. De ve Da Yazımında Yapılan Yanlışlar

Bağlaç olan de ve da ayrı yazılır.

Yanlış: Ece’de bizimle gelecek.
Doğru: Ece de bizimle gelecek.

Buradaki de, “Ece dahi” anlamındadır. Cümleden çıkarıldığında temel anlam bozulmaz:

Ece bizimle gelecek.

Bulunma hâli eki olan -de/-da ise sözcüğe bitişik yazılır:

Doğru: Dosyalar çekmecede duruyor.

Buradaki -de, dosyaların bulunduğu yeri bildirir. Bağlaç olan de/da özel addan sonra gelse bile kesme işaretiyle ayrılmaz. Bu nedenle “Ece’de gelecek.” değil, “Ece de gelecek.” yazılır.

Bu iki kullanımın ayrıntıları ve ayırt etme yöntemleri De Da Yazımı konusunda ele alınmaktadır.

3.2. Ki’nin Yazımında Yapılan Yanlışlar

Bağlaç olan ki ayrı yazılır:

Yanlış: Anladımki bugün gelmeyecek.
Doğru: Anladım ki bugün gelmeyecek.

Ek olan -ki ise sözcüğe bitişir:

Doğru: Bahçedeki masayı içeri taşıdık.

Ancak ki için yalnızca “Bağlaçsa ayrı, ekse bitişik.” bilgisini ezberlemek de her durumu çözmeye yetmez. Belki, çünkü, hâlbuki, mademki, meğerki, oysaki, sanki gibi kalıplaşmış sözcüklerde ki bitişik yazılır.

Bu nedenle yapının cümledeki görevini ve kelimenin yerleşmiş yazılışını birlikte değerlendirmek gerekir. Ki’nin Yazımı bu ayrımı daha ayrıntılı biçimde ele alır.

3.3. Mi Soru Ekinin Yazımında Yapılan Yanlışlar

mı, mi, mu, mü kendinden önceki sözcükten ayrı yazılır:

Yanlış: Yarın bizimle gelecekmi?
Doğru: Yarın bizimle gelecek mi?

Soru ekinden sonra gelen ekler ise miye bitişir:

Doğru: Bunu daha önce görmüş müydün?**

Soru anlamı dışında kullanıldığı durumlarda da mi ayrı yazılır:

Doğru: Güzel mi güzel bir bahçeydi.

Dolayısıyla “mi her zaman tek başına kalır” demek de tam olarak doğru değildir. Kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır; kendisinden sonra gelen ekler ise ona bitişebilir. Farklı kullanımlar Mi Soru Ekinin Yazımı kapsamında ayrıntılandırılmaktadır.

3.4. Ayrı ve Bitişik Yazılan Kelimelerin Karıştırılması

Yazım yanlışlarının önemli bir bölümü iki veya daha fazla sözcükten oluşan yapılarda görülür.

Yanlış: Bir çok seçenek arasından bunu seçti.
Doğru: Birçok seçenek arasından bunu seçti.

Buna karşılık:

Yanlış: İki kurum arasında işbirliği başladı.
Doğru: İki kurum arasında iş birliği başladı.

Bir başka örnek:

Yanlış: Haftasonu köye gideceğiz.
Doğru: Hafta sonu köye gideceğiz.

Görüldüğü gibi bütün yapılar için “Birleşik anlam taşıyorsa bitişik yazılır.” şeklinde tek bir ölçü kullanılamaz. Bazı birleşik kelimeler bitişik, bazıları ise ayrı yazılır. Konunun genel mantığı Birleşik Kelimelerin Yazımı, ayrı yazılması gereken yapıların özellikleri ise Ayrı Yazılan Birleşik Kelimeler ile tamamlanabilir.

3.5. Büyük Harflerin Kullanımında Yapılan Yanlışlar

Özel adların küçük harfle başlatılması belirgin yazım yanlışlarından biridir:

Yanlış: Geçen yaz bursa’da üç gün kaldık.
Doğru: Geçen yaz Bursa’da üç gün kaldık.

Büyük harf kullanımı yalnızca şehir ve kişi adlarından ibaret değildir. Kurum, kuruluş, eser, yer, bayram ve belirli gün adları gibi farklı kullanımlarda da büyük harf kuralları devreye girer.

Bunun tersi de bir hatadır: Bir sözcüğü önemli gördüğümüz için gelişigüzel biçimde büyük harfle başlatamayız. Hangi adların büyük harfle başlaması gerektiği Büyük Harflerin Kullanımı konusunda ayrıntılı biçimde açıklanmaktadır.

3.6. Sayıların Yazımında Yapılan Yanlışlar

Sayıların rakamla veya yazıyla gösterildiği durumlarda farklı kurallar devreye girer. Sıra sayıları, üleştirme sayıları ve sayılara getirilen ekler özellikle dikkat gerektirir.

Örneğin üleştirme sayıları rakamla değil yazıyla belirtilir:

Yanlış: Öğrencilere 3’er kalem dağıtıldı.
Doğru: Öğrencilere üçer kalem dağıtıldı.

Sayıların yazıyla ve rakamla kullanımı, sıra sayıları ve eklerin yazımı gibi ayrıntılar Sayıların Yazımı kapsamında değerlendirilmelidir.

3.7. Kısaltmaların Yazımında Yapılan Yanlışlar

Kısaltmalara getirilen eklerde kısaltmanın okunuş biçimi önem taşıyabilir. Bu nedenle bütün kısaltmalara aynı yöntemle ek getirmek yanlış sonuç verebilir.

Kısaltmalarda nokta kullanımı, büyük-küçük harf tercihleri ve kısaltmalara gelen eklerin yazılışı gibi ayrıntılar Kısaltmaların Yazımı konusunda ayrıca ele alınmaktadır.

3.8. Pekiştirmelerin Yazımında Yapılan Yanlışlar

Pekiştirmeli sözcüklerin parçalarını ayırmak da yazım yanlışına yol açabilir.

Yanlış: Mas mavi bir deniz uzanıyordu.
Doğru: Masmavi bir deniz uzanıyordu.

Yanlış: Yem yeşil ağaçların arasında yürüdük.
Doğru: Yemyeşil ağaçların arasında yürüdük.

Pekiştirmelerin nasıl oluşturulduğu ve yazım özellikleri Pekiştirmelerin Yazımı konusunda ayrıntılı olarak açıklanmaktadır.

4. Yazım Yanlışları Örnekleri

Yazım yanlışlarını öğrenirken yalnızca doğru biçimi görmek yerine hatanın nedenini de bilmek gerekir. Aşağıdaki örnekler farklı hata türlerini karşılaştırmak amacıyla hazırlanmıştır.

Bu tablo, yanlış yazılan kelimelerin tamamını sıralayan bir liste değildir. Türkçede doğru yazılışı karıştırılan çok sayıda sözcük ve söz grubu bulunur. Özellikle kelime ve ifadelerin yanlış-doğru biçimlerini karşılaştırmak isteyenler için [Sık Karıştırılan Yazımlar] daha uygun bir başvuru alanıdır.

Böylece iki farklı ihtiyacı birbirinden ayırmak mümkündür: Burada yazım yanlışının neden oluştuğunu ve nasıl fark edileceğini, sık karıştırılan yazımlarda ise belirli kelime ve ifadelerin doğru biçimlerini öğrenmek amaçlanır.

5. Yazım Yanlışı Nasıl Bulunur?

Bir cümlede yazım yanlışı ararken bütün kelimelere aynı anda bakmak yerine belirli kontrol noktaları üzerinden ilerlemek daha kolaydır.

Şu cümleyi inceleyelim:

Mert’de bizimle haftasonu Ankaraya gelecekmi?

Cümlede birden fazla yazım yanlışı vardır. Bunları tek tek bulalım.

5.1. De, Ki ve Mi Kullanımlarını Kontrol Edin

Önce yazımı cümledeki görevine göre değişebilen yapılara bakılabilir.

“Mert’de” kullanımındaki de, “Mert dahi” anlamındadır. Bu nedenle bağlaçtır ve ayrı yazılmalıdır:

Mert de

“Gelecekmi” biçimindeki mi ise kendinden önceki kelimeden ayrılmalıdır:

gelecek mi

Cümle artık şöyledir:

Mert de bizimle haftasonu Ankaraya gelecek mi?

İki yanlış daha kaldı.

5.2. Ayrı ve Bitişik Yazılan Kelimelere Bakın

“Haftasonu” doğru değildir. Bu söz ayrı yazılır:

hafta sonu

Cümle:

Mert de bizimle hafta sonu Ankaraya gelecek mi?

biçimine gelir.

5.3. Özel Adları ve Eklerini Kontrol Edin

“Ankara” özel addır. Özel ada getirilen bu çekim eki kesme işaretiyle ayrılır:

Ankara’ya

Böylece cümlenin doğru biçimine ulaşılır:

Mert de bizimle hafta sonu Ankara’ya gelecek mi?

Bu yöntem önemli bir alışkanlık kazandırır: Cümleyi yalnızca okumak yerine yanlış yapılma ihtimali yüksek yapıları ayrı ayrı kontrol etmek.

5.4. Emin Olmadığınız Sözcüğün Doğru Yazılışını Doğrulayın

Her yazım sorunu yalnızca cümleye bakılarak çözülemez. Bazen sorun belirli bir kelimenin yerleşmiş doğru biçimini bilmemekten kaynaklanır.

Böyle durumlarda “Bu biçim bana daha doğru geliyor.” düşüncesi yeterli değildir. Güncel bir yazım kılavuzu veya sözlükten kontrol etmek gerekir. Tek bir sözcük ya da ifadenin doğru biçimini arayan kullanıcı için [Nasıl Yazılır?] içerikleri de bu ihtiyacı tamamlar.

6. Yazım Yanlışı ile Noktalama Yanlışı Aynı Şey midir?

Yazım yanlışı ile noktalama yanlışı birbiriyle ilişkili olsa da aynı şey değildir.

Yazım yanlışı, bir sözcüğün, ekin veya söz grubunun nasıl yazıldığıyla ilgilidir:

Yanlış: Bende geleceğim.
Doğru: Ben de geleceğim.

Noktalama yanlışı ise nokta, virgül, soru işareti ve diğer noktalama işaretlerinin kullanımıyla ilgilidir.

Yanlış: Akşam bize gelecek misin.
Doğru: Akşam bize gelecek misin?

İkinci örnekte mi doğru yazılmıştır. Hata, soru cümlesinin sonunda nokta kullanılmasıdır.

Aynı cümlede hem yazım hem de noktalama yanlışı bulunabileceği için iki kavramı birbirinden ayırmak gerekir. Noktalama işaretlerinin görevleri ve kullanım yerleri Noktalama İşaretleri kapsamında ayrıca ele alınmaktadır.

7. Yazım Yanlışlarını Azaltmak İçin Ne Yapılabilir?

Yazım yanlışlarını azaltmak için bütün kelimelerin doğru biçimlerini ezberlemeye çalışmak yerine hangi yapılarda hata yapma ihtimalinin yükseldiğini fark etmek daha etkilidir.

Bir metni son kez okurken özellikle şu noktalar kontrol edilebilir:

• de/da, ki ve mi kullanımları
• Ayrı veya bitişik yazıldığından emin olunmayan kelimeler
• Özel adlar ve bunlara getirilen ekler
• Büyük harfle başlaması gereken sözcükler
• Sayılar ve kısaltmalara getirilen ekler
• Konuşma dilindeki söylenişinden etkilenerek yanlış yazılabilecek kelimeler

Kişinin kendi hata alışkanlıklarını tanıması da önemlidir. Sürekli de/da yazımında hata yapan biri için öncelikle bu ayrımı sağlamlaştırmak, bütün yazım kurallarını aynı anda tekrar etmekten daha verimli olabilir.

Bir kelimenin yazılışından emin olunamadığında tahminde bulunmak yerine güncel yazım kılavuzundan kontrol etmek en güvenilir çözümdür.

8. Kendinizi Deneyin

Aşağıdaki sorular, farklı yazım yanlışlarını ayırt edip edemediğinizi kontrol etmek amacıyla hazırlanmıştır.

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı vardır?

A) Ben de sizinle gelebilirim.
B) Kitaplar masada duruyor.
C) O da bu haberi dün öğrenmiş.
D) Bahçede kimse kalmamıştı.
E) Arkadaşımda yarın bizimle gelecek.

Cevap: E

Açıklama: Buradaki da bağlaçtır ve ayrı yazılmalıdır: “Arkadaşım da yarın bizimle gelecek.”

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “ki”nin yazımı yanlıştır?

A) Belli ki otobüsü kaçırmış.
B) Masadaki kalemi bana verir misin?
C) Öyle yorulmuşki konuşacak hâli kalmamış.
D) Bahçedeki çiçekler açmaya başladı.
E) Anladım ki bugün gelmeyecek.

Cevap: C

Açıklama: Buradaki ki bağlaçtır ve ayrı yazılmalıdır: “Öyle yorulmuş ki konuşacak hâli kalmamış.”

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru ekinin yazımı doğrudur?

A) Yarın bizimle gelecekmi?
B) Bu kitabı daha önce okudunmu?
C) Toplantı saat üçte mi başlayacak?
D) Bizi duyuyormusun?
E) Anahtarı senmi aldın?

Cevap: C

Açıklama: Mı, mi, mu, mü kendinden önceki sözcükten ayrı yazılır. C seçeneğinde bu kurala uyulmuştur.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ayrı veya bitişik yazımla ilgili bir yanlışlık vardır?

A) Hafta sonu ailemi ziyaret edeceğim.
B) Birkaç öğrenci salonda kaldı.
C) Hiçbirimiz sonucu bilmiyorduk.
D) İki ekip işbirliği yapacak.
E) Her gün aynı saatte yürüyüşe çıkıyor.

Cevap: D

Açıklama: “İş birliği” ayrı yazılır. Cümlenin doğru biçimi “İki ekip iş birliği yapacak.” şeklindedir.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birden fazla yazım yanlışı vardır?

A) Ben de yarın toplantıya katılacağım.
B) Ece, hafta sonu Bursa’ya gidecek mi?
C) Sanıyorumki Ahmet’de bizimle gelecek.
D) Masadaki dosyaları müdüre götürdüm.
E) Birkaç gün sonra yeniden görüşeceğiz.

Cevap: C

Açıklama: Cümlede iki yazım yanlışı vardır. Bağlaç olan ki ayrı yazılmalı; bağlaç olan de ise özel addan kesme işaretiyle ayrılmamalıdır. Doğru biçim: “Sanıyorum ki Ahmet de bizimle gelecek.”

Yazım yanlışlarını bulmada asıl amaç, yalnızca yanlış görünen kelimeyi seçmek değildir. Sözcüğün, ekin veya bağlacın cümledeki görevini fark etmek ve hangi yazım kuralının uygulanacağını belirlemek gerekir. Bu alışkanlık kazanıldığında daha önce karşılaşılmamış örneklerde de doğru yazıma ulaşmak kolaylaşır.

Kaynaklar

Türk Dil Kurumu – Yazım Kılavuzu

Millî Eğitim Bakanlığı – Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı