Eşitlik Eki Nedir? -ca, -ce, -ça, -çe Kullanımı

“Bence bu yol daha kısa.” cümlesindeki bence, “Kardeşim benden yaşça küçüktür.” cümlesindeki yaşça ve “Bu kararı ailece aldık.” cümlesindeki ailece sözcükleri aynı eki taşır. Ancak bu ek, üç cümlede de farklı bir anlam ilişkisi kurar. Birinde “bana göre”, diğerinde “yaş bakımından”, sonuncusunda ise “bütün aile olarak” anlamı vardır.

İsimlere ve isim soylu sözcüklere gelerek görelik, karşılaştırma, benzerlik, birliktelik ve bir işi yapanı gösterme gibi anlamlar oluşturan -ca, -ce, -ça, -çe ekine eşitlik eki denir. Geleneksel dil bilgisi sınıflandırmasında İsim Çekim Ekleri arasında gösterilen bu ekin görevini belirleyebilmek için yalnızca biçimine değil, cümleye kattığı anlama da bakmak gerekir.

İçindekiler

1. Eşitlik Eki Nedir?
2. Eşitlik Ekinin Biçimleri Nelerdir?
3. Eşitlik Ekinin Cümleye Kattığı Anlamlar
4. Eşitlik Eki Nasıl Bulunur?
5. Her -ca ve -ce Eşitlik Eki midir?
6. Eşitlik Eki ile Yapım Eki Nasıl Ayırt Edilir?
7. Eşitlik Eki Örnekleri
8. En Çok Karıştırılan Kullanımlar
9. Eşitlik Eki Mini Test
10. Sık Sorulan Sorular
11. Sonuç

1. Eşitlik Eki Nedir?

Eşitlik eki, isim veya isim soylu bir sözcükle cümlenin diğer unsurları arasında belirli bir yönden ilişki kurar. Adında “eşitlik” sözü bulunsa da ek her zaman iki varlığın birbirine tamamen eşit olduğunu göstermez. Kullanıldığı yere göre “gibi”, “göre”, “bakımından”, “olarak” veya “tarafından” anlamlarını da karşılayabilir.

Aşağıdaki örnekler ekin farklı görevlerini gösterir:

• Bence bu öneri yeniden değerlendirilmelidir.
• İki kardeş boyca birbirine yakındı.
• Yaralı hayvana insanca davrandılar.
• Tatilde ailece köye gittik.
• Başvuru komisyonca incelendi.

Bu cümlelerdeki anlamlar şöyledir:

• bence → bana göre
• boyca → boy bakımından
• insanca → insana yakışır biçimde
• ailece → bütün aile olarak
• komisyonca → komisyon tarafından

Eşitlik eki, sözcüğün temel anlamını tamamen değiştirmeden onu cümlenin başka bir unsuruna bağlayabilir. Bu özelliği nedeniyle Çekim Ekleri içinde değerlendirilir. Ancak -ca/-ce eki bazı sözcüklerde yeni ve kalıcı bir kavram da oluşturabilir. Bu durumda ekin yapım eki olarak değerlendirilmesi gerekir.

2. Eşitlik Ekinin Biçimleri Nelerdir?

Eşitlik ekinin dört biçimi vardır:

• -ca
• -ce
• -ça
• -çe

Ekin hangi biçiminin kullanılacağını büyük ünlü uyumu ve ünsüz benzeşmesi belirler.

2.1. Eşitlik Ekinde Ünlü Uyumu

Ekin ünlüsü, sözcüğün son ünlüsüne göre değişir. Son ünlüsü kalın olan sözcüklere -ca veya -ça; son ünlüsü ince olan sözcüklere -ce veya -çe getirilir:

• insan + ca → insanca
• sınıf + ca → sınıfça
• çocuk + ca → çocukça
• güzel + ce → güzelce
• biz + ce → bizce
• Türk + ce → Türkçe

Eşitlik ekinde yalnızca “a” ve “e” ünlüleri kullanıldığı için ek, büyük ünlü uyumuna göre iki farklı ünlü biçimine sahiptir.

2.2. Eşitlik Ekinde Ünsüz Benzeşmesi

Sözcük f, s, t, k, ç, ş, h, p sert ünsüzlerinden biriyle bitiyorsa ekin başındaki “c” sesi sertleşerek “ç” olur:

• sınıf + ca → sınıfça
• dost + ca → dostça
• çocuk + ca → çocukça
• açık + ca → açıkça
• mert + ce → mertçe
• Türk + ce → Türkçe

Sözcük ünlüyle veya sert olmayan bir ünsüzle bittiğinde ekin “c” sesi korunur:

• aile + ce → ailece
• iyi + ce → iyice
• güzel + ce → güzelce
• insan + ca → insanca
• biz + ce → bizce

Ünlüyle biten sözcüklerle eşitlik eki arasına yardımcı ses girmez. “Ailece” sözcüğü aile + ce, “iyice” sözcüğü ise iyi + ce biçiminde oluşur.

3. Eşitlik Ekinin Cümleye Kattığı Anlamlar

Eşitlik eki tek bir anlama sahip değildir. Ekin hangi anlamı taşıdığı, sözcüğün kullanıldığı cümleye göre belirlenir.

3.1. Görelik ve Kişisel Görüş

Eşitlik eki kişi zamirlerine veya “kendi” sözcüğüne getirildiğinde çoğunlukla kişisel görüş ve görelik bildirir. Bu kullanımlar “göre” sözüyle açıklanabilir:

• Bence bu kitabın sonu daha etkileyiciydi.
• Sence hangi seçenek doğrudur?
• Bizce karar yeniden değerlendirilmelidir.
• Onlar kendilerince haklı nedenler ileri sürdüler.
• Herkes kendince bir çözüm önerdi.

Bu sözcükler şu anlamlara gelir:

• bence → bana göre
• sence → sana göre
• bizce → bize göre
• kendince → kendisine göre
• kendilerince → kendilerine göre

“Bence” sözcüğündeki -ce, düşüncenin kime göre doğru olduğunu gösterir. Sözcükte sahiplik anlamı bulunmadığından bu ek İyelik Ekleri ile karıştırılmamalıdır.

3.2. Karşılaştırma ve Bir Özellik Bakımından Eşitlik

Eşitlik eki, varlıkların belirli bir özellik yönünden karşılaştırılmasını sağlayabilir. Bu kullanımda ekli sözcük “bakımından” ifadesiyle açılabilir:

• Ece, kardeşinden yaşça büyüktür.
• İki sporcu boyca birbirine yakındı.
• Rakip takım sayıca üstündü.
• Bu kutular ağırlıkça birbirinden farklıdır.
• İki kumaş kalitece birbirine benziyor.

Örneğin “yaşça büyük” sözü “yaş bakımından büyük”, “sayıca üstün” sözü ise “sayı bakımından üstün” demektir.

Eşitlik eki burada varlıkları her yönüyle değil, yalnızca belirtilen özellik bakımından karşılaştırır. “Boyca eşit” denildiğinde kişilerin bütün özelliklerinin değil, yalnızca boylarının eşit olduğu anlaşılır.

3.3. Benzerlik ve Yakışırlık

Eşitlik eki, bir davranışın veya özelliğin başka bir varlığa benzediğini gösterebilir. Ek bu görevde “gibi”, “-e yakışır biçimde” veya “-e özgü biçimde” anlamı taşır:

• Küçük bir anlaşmazlık yüzünden çocukça davrandı.
• Herkes insanca yaşamayı hak eder.
• Bizi kapıda dostça karşıladılar.
• Tehlike karşısında kahramanca mücadele etti.
• Soruları ustaca yanıtladı.
• Rakibine kardeşçe yaklaştı.

Bu örneklerde:

• çocukça → çocuk gibi
• insanca → insana yakışır biçimde
• dostça → dosta yakışır biçimde
• kahramanca → kahraman gibi
• ustaca → ustaya özgü biçimde

Ekli sözcük bir ismin önünde kullanıldığında Sıfatlar, bir fiili nitelediğinde ise Zarflar kapsamında incelenebilir:

• Çocukça davranışlar sergiledi.
  “Çocukça” sözcüğü “davranışlar” ismini nitelediği için sıfattır.
• Sorulara çocukça cevap verdi.
  “Çocukça” sözcüğü “cevap verdi” fiilinin nasıl gerçekleştiğini gösterdiği için zarftır.

Sözcüğün cümlede sıfat veya zarf olması, ekin türüyle aynı şey değildir. Sözcüğün görevi ile onu oluşturan ek ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

3.4. Birliktelik ve Topluluk

Eşitlik eki, bir topluluğun bütün üyeleriyle birlikte hareket ettiğini gösterebilir:

• Hafta sonu ailece pikniğe gittik.
• Müzeyi sınıfça gezdik.
• Bu başarıyı milletçe kutladık.
• Yarışmaya okulca hazırlandılar.
• Sorunun çözümüne ekipçe katkıda bulunduk.
• Misafirleri köyce karşıladılar.

Bu örneklerde ekli sözcükler şu anlamları taşır:

• ailece → bütün aile olarak
• sınıfça → bütün sınıf olarak
• milletçe → bütün millet olarak
• okulca → bütün okul olarak
• ekipçe → bütün ekip olarak

Eşitlik eki bu görevde, sözcük [Çoğul Eki] almadan da topluluk ve birliktelik anlamı oluşturabilir.

3.5. Bir İşi Yapanı Gösterme

Edilgen çatılı cümlelerde eşitlik eki, bildirilen işi yapan kişi veya topluluğu gösterebilir. Ek bu kullanımda “tarafından” anlamı taşır:

• Yeni kurallar yönetimce duyuruldu.
• Başvuru komisyonca değerlendirildi.
• Proje uzmanlarca incelendi.
• Bu gerçek herkesçe biliniyor.
• Teklif kurulca kabul edildi.
• Yapılan değişiklikler bakanlıkça açıklandı.

Örneğin “komisyonca değerlendirildi” sözü “komisyon tarafından değerlendirildi”, “herkesçe biliniyor” sözü ise “herkes tarafından biliniyor” demektir.

Bu kullanım özellikle resmî ve yazılı anlatımda görülür. Günlük konuşmada “kurulca kabul edildi” yerine “kurul tarafından kabul edildi” ifadesi daha sık tercih edilebilir.

3.6. Durum ve Yapılış Biçimi

-ca/-ce eki, eylemin hangi biçimde gerçekleştirildiğini gösterebilir:

• Kapıyı yavaşça açtı.
• Düşüncelerini açıkça söyledi.
• Konuyu güzelce anlattı.
• Çocuk odadan sessizce çıktı.
• Soruyu kısaca yanıtladı.
• Misafirlerle nazikçe konuştu.

Bu sözcükler yükleme sorulan “nasıl?” sorusuna cevap verir:

• Nasıl açtı? → yavaşça
• Nasıl söyledi? → açıkça
• Nasıl anlattı? → güzelce
• Nasıl çıktı? → sessizce

Bu kullanımlar bazı okul kaynaklarında eşitlik ekinin durum bildiren görevi, bazı dil bilgisi çalışmalarında ise zarf türeten yapım eki kapsamında değerlendirilebilir. Sorunun nasıl sınıflandırıldığını belirlemek için sözcüğün cümledeki anlamı ve kullanılan kaynağın yaklaşımı birlikte dikkate alınmalıdır.

3.7. Küçültme ve Yaklaşıklık

Eşitlik eki, bazı sıfatlara gelerek belirtilen özelliğin tam değil, ona yakın veya orta derecede bulunduğunu gösterebilir. Bu kullanımda ekli sözcük “biraz”, “oldukça” ya da “-e yakın” ifadeleriyle açıklanabilir:

• Bahçede yaşlıca bir adam oturuyordu.
• Yerden büyükçe bir taş aldı.
• Önümüzde uzunca bir yol vardı.
• Sepetten irice bir elma seçti.
• Toplantıya kalabalıkça bir grup katıldı.

Bu örneklerde:

• yaşlıca → biraz yaşlı
• büyükçe → normalden biraz büyük
• uzunca → oldukça uzun
• irice → biraz iri
• kalabalıkça → sayıca biraz kalabalık

Ekin bu kullanımı kesin bir ölçü bildirmez; özelliğin yaklaşık derecesini anlatır. Bu nedenle küçültme, sınırlama veya yaklaşıklık anlamı olarak adlandırılabilir.

“Yaşlıca” sözcüğü kişinin kesin yaşını, “büyükçe” sözcüğü ise nesnenin ölçüsünü bildirmez. Konuşanın gözlemine dayanan yaklaşık bir nitelendirme yapar.

3.8. Süre, Çokluk ve Abartma

Eşitlik eki çoğul ekinden sonra geldiğinde uzun süre, yüksek miktar veya belirsiz çokluk anlamı oluşturabilir:

• Seni saatlerce bekledik.
• Aynı mahallede yıllarca yaşadılar.
• Konu üzerinde günlerce düşündü.
• Meydanda binlerce insan vardı.
• Kütüphaneye yüzlerce kitap getirildi.
• Gökyüzünde onlarca uçurtma uçuyordu.

Bu sözcüklerin yapısı şöyledir:

• saat + ler + ce
• yıl + lar + ca
• gün + ler + ce
• bin + ler + ce
• yüz + ler + ce
• on + lar + ca

“Yıllarca” belirli olmayan uzun bir süreyi, “binlerce” ve “yüzlerce” ise kesin sayı vermeden çokluğu anlatır. Bu yapılarda -lar/-ler [Çoğul Eki], ardından gelen -ca/-ce ise süre veya çokluk anlamı oluşturan ektir.

4. Eşitlik Eki Nasıl Bulunur?

Bir sözcükte eşitlik eki bulunup bulunmadığını anlamak için yalnızca sonundaki harflere bakmak yeterli değildir. Aşağıdaki adımlar izlenebilir:

1. Sözcüğün sonunda -ca, -ce, -ça veya -çe biçimlerinden biri olup olmadığı belirlenir.
2. Ek çıkarıldığında geriye anlamlı bir isim veya isim soylu sözcük kalıp kalmadığına bakılır.
3. Ekin cümleye kattığı anlam incelenir.
4. Ek yerine “göre”, “gibi”, “bakımından”, “olarak” veya “tarafından” ifadelerinden biri getirilmeye çalışılır.
5. Aynı seslere sahip yapım eki veya zarf-fiil ekiyle karşılaşılıp karşılaşılmadığı kontrol edilir.

“Bu konu bence oldukça önemlidir.” cümlesini inceleyelim:

• Sözcük: bence
• Kök: ben
• Ek: -ce
• Anlam: bana göre
• Sonuç: -ce eşitlik ekidir.

“Ece, kardeşinden yaşça büyüktür.” cümlesinde:

• Sözcük: yaşça
• Kök: yaş
• Ek: -ça
• Anlam: yaş bakımından
• Sonuç: -ça eşitlik ekidir.

“Öğrenciler müzeyi sınıfça gezdi.” cümlesinde:

• Sözcük: sınıfça
• Kök: sınıf
• Ek: -ça
• Anlam: bütün sınıf olarak
• Sonuç: -ça birliktelik anlamı taşıyan eşitlik ekidir.

“Bu gerçek herkesçe biliniyor.” cümlesinde:

• Sözcük: herkesçe
• Kök: herkes
• Ek: -çe
• Anlam: herkes tarafından
• Sonuç: -çe işi yapanı gösteren eşitlik ekidir.

“Bahçede yaşlıca bir adam oturuyordu.” cümlesinde:

• Sözcük: yaşlıca
• Kök/gövde: yaşlı
• Ek: -ca
• Anlam: biraz yaşlı, yaşlıya yakın
• Sonuç: -ca yaklaşıklık anlamı oluşturan ektir.

Ekin görevini belirlemede en güvenilir ölçüt, cümleye kattığı anlamdır.

5. Her -ca ve -ce Eşitlik Eki midir?

Sonunda -ca, -ce, -ça veya -çe bulunan her sözcükte eşitlik eki yoktur. Aynı seslerden oluşan ek, kullanıldığı sözcüğe göre farklı görevler üstlenebilir.

5.1. Türkçe, İngilizce ve Almanca

-ca/-ce eki bazı millet adlarına gelerek dil adı oluşturur:

• Türk + çe → Türkçe
• İngiliz + ce → İngilizce
• Alman + ca → Almanca
• Arap + ça → Arapça
• Japon + ca → Japonca

Bu örneklerde ek, “göre”, “gibi”, “bakımından” veya “olarak” anlamlarından birini kurmaz. Yeni ve kalıcı bir dil adı oluşturduğu için Yapım Ekleri içerisinde değerlendirilir.

“Türkçe” sözcüğü “Türk gibi” değil, “Türk dili” anlamına gelir. Bu nedenle sözcükteki -çe eşitlik eki değildir.

Dil adları büyük harfle başlatılır ve ek kesme işaretiyle ayrılmaz:

• Doğru: Türkçe
• Yanlış: Türk’çe
• Doğru: Almanca
• Yanlış: Alman’ca

5.2. Eşitlik Eki ile Yapım Ekinin Aynı Görünmesi

-ca/-ce eki bazı sözcüklerde geçici bir anlam ilişkisi kurarken bazılarında kalıcı bir sözcük oluşturabilir:

• Bence bu karar doğru değil.
  “Bana göre” anlamı vardır; eşitlik ekidir.
• Türkçe öğreniyorum.
  Bir dil adı oluşturmuştur; yapım ekidir.
• İki sporcu güççe birbirine yakındı.
  “Güç bakımından” anlamı vardır; eşitlik ekidir.
• Bizi dostça karşıladı.
  “Dosta yakışır biçimde” anlamı taşır. Kaynağın sınıflandırmasına göre eşitlik ekinin benzerlik görevi veya zarf yapan yapım eki olarak değerlendirilebilir.

-ca/-ce ekinin çok farklı görevlerde kullanılabilmesi, yalnızca ekin görünüşüne bakarak karar vermeyi güçleştirir. Bu nedenle sözcüğün cümlede kazandığı anlam mutlaka incelenmelidir.

5.3. Sonu -ca/-ce ile Biten Kalıplaşmış Sözcükler

Bazı sözcükler -ca, -ce, -ça veya -çe sesleriyle bitmesine rağmen bu bölüm her zaman bağımsız bir eşitlik eki olarak ayrılamaz:

• oldukça
• sadece
• iyice
• önce
• bunca
• onca

Örneğin “oldukça” sözcüğündeki -dıkça, köken bakımından bir zarf-fiil yapısıdır. Ancak sözcük günümüzde çoğunlukla “epey, hayli” anlamında kalıplaşmış bir zarf olarak kullanılır. “Önce” ve “sadece” gibi sözcüklerde de günümüzdeki kullanım esas alınmalı; yalnızca son iki harfe bakılarak eşitlik eki bulunduğu söylenmemelidir.

Bir sözcükte eşitlik eki bulunduğunu söyleyebilmek için ekin “göre”, “gibi”, “bakımından”, “olarak”, “tarafından” veya yaklaşıklık anlamlarından birini kurduğu gösterilebilmelidir.

6. Eşitlik Eki ile Yapım Eki Nasıl Ayırt Edilir?

Eşitlik eki ile aynı biçimdeki yapım ekini ayırt ederken ekin yeni bir sözcük oluşturup oluşturmadığına ve cümlede nasıl bir anlam ilişkisi kurduğuna bakılır.

Şu iki cümle karşılaştırılabilir:

• Bence Türkçe öğrenmek zor değildir.
• Türkçe köklü ve zengin bir dildir.

İlk cümlede “bence” sözcüğü “bana göre” anlamını taşır. Buradaki -ce eşitlik ekidir. İkinci cümlede “Türkçe” bir dil adıdır. Buradaki -çe ise yeni bir sözcük oluşturduğu için yapım ekidir.

Ayrım yapılırken şu soru yararlı olabilir:

“Ek yerine ‘göre’, ‘gibi’, ‘bakımından’, ‘olarak’ veya ‘tarafından’ sözlerinden birini getirebiliyor muyum?”

Cevap evetse eşitlik eki olma ihtimali yüksektir. Ek kalıcı bir dil adı veya farklı bir kavram oluşturuyorsa yapım eki olarak değerlendirilmelidir.

7. Eşitlik Eki Örnekleri

Aşağıdaki tabloda eşitlik ekinin farklı anlamlarla kullanıldığı cümleler yer almaktadır:

Eşitlik eki alan sözcüğün cümledeki görevi değişebilir:

• Dostça tavırları herkesi rahatlattı.
  “Dostça” sözcüğü ismi nitelediği için sıfattır.
• Misafirleri dostça karşıladı.
  “Dostça” sözcüğü fiili nitelediği için zarftır.

Bu nedenle bir sözcüğün aldığı ek ile cümlede üstlendiği görev ayrı ayrı belirlenmelidir.

8. En Çok Karıştırılan Kullanımlar

Eşitlik eki, benzer seslere sahip bazı yapım ve zarf-fiil ekleriyle karıştırılabilir.

8.1. -ca/-ce ile -ınca/-ince

“Gelince”, “okuyunca” ve “bitirince” sözcüklerinde eşitlik eki yoktur. Bu sözcüklerdeki -ınca/-ince, zaman anlamı kuran zarf-fiil ekidir:

• Eve gelince beni ara.
• Kitabı okuyunca düşüncelerini anlat.
• İşini bitirince dışarı çıktı.
• Soruyu görünce cevabı hatırladı.

Bu sözcükler “ne zaman?” sorusuna cevap verir. Ekler şu şekilde ayrılır:

• gel + ince
• oku + yunca
• bitir + ince
• gör + ünce

Sözcüklerin sonundaki -ca/-ce bölümü tek başına eşitlik eki olarak alınmamalıdır.

8.2. Eşitlik Eki ile -dıkça/-dikçe

“Gittikçe”, “okudukça” ve “çalıştıkça” sözcüklerindeki -dıkça/-dikçe bir bütün olarak zarf-fiil ekidir:

• Hava gittikçe soğuyordu.
• Okudukça yeni bilgiler öğreniriz.
• Çalıştıkça kendini geliştirdi.
• Onu tanıdıkça düşüncelerim değişti.

Bu yapılardaki son -ça/-çe bağımsız eşitlik eki değildir. Ek, fiile gelerek zaman veya süreklilik ilişkisi kurduğu için Zarf-Fiil kapsamında incelenir.

8.3. Eşitlik Eki ile “Gibi” Edatı

Eşitlik eki ve “gibi” edatı benzerlik anlamı oluşturabilir:

• Çocukça davranıyordu.
• Çocuk gibi davranıyordu.

İki cümlede de benzerlik vardır. Ancak ilk cümlede anlam sözcüğe getirilen bir ekle, ikinci cümlede ise ayrı yazılan “gibi” sözüyle kurulmuştur.

“Gibi” bağımsız bir sözcük olduğu için Edatlar arasında yer alır. -ca/-ce ise kendisinden önceki sözcüğe bitişik yazılan bir ektir.

8.4. Eşitlik Eki ile Vasıta Eki

Eşitlik eki birliktelik anlamı taşıyabilse de [Vasıta Eki ile aynı değildir:

• Toplantıya ailece katıldık.
• Toplantıya ailemle katıldım.

“Ailece” sözcüğü “bütün aile olarak”, “ailemle” sözcüğü ise “ailem ile birlikte” anlamındadır.

Benzer biçimde:

• Yarışmaya sınıfça katıldık.
• Yarışmaya sınıfımla katıldım.

İlk cümlede eşitlik eki, ikinci cümlede vasıta ve birliktelik anlamı taşıyan -la/-le eki bulunmaktadır.

9. Eşitlik Eki Mini Test

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eşitlik eki “göre” anlamı vermiştir?

A) Karar kurulca onaylandı.
B) Bence önce biraz beklemeliyiz.
C) İki kardeş yaşça birbirine yakındı.
D) Tatilde ailece köye gittik.
E) Başvuru uzmanlarca incelendi.

Cevap: B

Açıklama: “Bence” sözcüğü “bana göre” anlamındadır. Sözcükteki -ce eşitlik ekidir.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eşitlik eki karşılaştırma anlamı taşır?

A) Bizi dostça karşıladı.
B) Bu olay herkesçe biliniyor.
C) Ece benden boyca uzundur.
D) Müzeyi sınıfça gezdik.
E) Sence hangi yolu kullanmalıyız?

Cevap: C

Açıklama: “Boyca” sözcüğü “boy bakımından” anlamına gelir ve iki kişi arasında karşılaştırma yapılmasını sağlar.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eşitlik eki küçültme veya yaklaşıklık anlamı vermiştir?

A) Yerden büyükçe bir taş aldı.
B) Bu karar kurulca onaylandı.
C) Sence hangi seçenek doğrudur?
D) Yarışmaya okulca hazırlandık.
E) Aynı mahallede yıllarca yaşadılar.

Cevap: A

Açıklama: “Büyükçe” sözcüğü “normalden biraz büyük” anlamındadır. Eşitlik eki özelliğin yaklaşık derecesini bildirmiştir.

4. Aşağıdaki sözcüklerin hangisindeki -ca/-ce/-ça/-çe eki yeni bir dil adı oluşturduğu için yapım ekidir?

A) bence
B) yaşça
C) sınıfça
D) Türkçe
E) sence

Cevap: D

Açıklama: “Türkçe” sözcüğündeki -çe, “Türk dili” anlamında yeni bir sözcük oluşturmuştur. Bu nedenle yapım ekidir.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eşitlik eki kullanılmamıştır?

A) Çocuklar bahçede saatlerce oynadı.
B) Bence bu soru yanlış hazırlanmış.
C) Kitabı okudukça yeni ayrıntılar fark ettim.
D) Kararı ailece değerlendirdik.
E) Bu gerçek herkesçe biliniyordu.

Cevap: C

Açıklama: “Okudukça” sözcüğündeki -dıkça bir bütün olarak zarf-fiil ekidir. Sözcüğün sonundaki -ça bağımsız bir eşitlik eki değildir.

10. Sık Sorulan Sorular

11. Sonuç

Eşitlik eki; isimlere ve isim soylu sözcüklere gelerek görelik, karşılaştırma, benzerlik, birliktelik, işi yapanı gösterme, yapılış biçimi, küçültme, yaklaşıklık, süre ve çokluk gibi farklı anlamlar oluşturabilir. Ekin büyük ünlü uyumu ve ünsüz benzeşmesine göre kullanılan -ca, -ce, -ça ve -çe biçimleri vardır.

Bir sözcükte eşitlik ekini bulmak için yalnızca sözcüğün sonuna bakmak yeterli değildir. Ekin cümleye “göre”, “gibi”, “bakımından”, “olarak”, “tarafından” veya yaklaşıklık anlamlarından birini katıp katmadığı incelenmelidir.

Ayrıca “Türkçe” sözcüğündeki yapım eki, “gelince” ve “okudukça” sözcüklerindeki zarf-fiil ekleri eşitlik ekiyle karıştırılmamalıdır. Ekin görevini belirleyen temel ölçüt, sözcükte ve cümlede oluşturduğu anlamdır.