üslü parantez { }, Türk Dil Kurumunun kaşlı ayraç olarak adlandırdığı işarettir. Matematikte kümelerin gösteriminde, programlamada kod bloklarının sınırlandırılmasında ve bazı metin düzenleme çalışmalarında kullanılabilir. Noktalama İşaretleri içinde adı geçen bu işaretin görevi, bulunduğu alana göre değişir. Klavyede nasıl yazıldığı ise kullanılan klavye düzenine bağlıdır.
İçindekiler
- Süslü Parantez (Kaşlı Ayraç) Nedir?
- Kaşlı Ayraç Nerelerde Kullanılır?
- Süslü Parantez Örnekleri
- Matematikte Süslü Parantez
- Süslü Parantez Klavyede Nasıl Yapılır?
1. Süslü Parantez (Kaşlı Ayraç) Nedir?
Kaşlı ayraç, açılan { ve kapanan } olmak üzere iki karakterden oluşur. Türk Dil Kurumu, { } işaretini kaşlı ayraç adıyla gösterir. Günlük kullanımda ve bilgisayar terminolojisinde ise süslü parantez adıyla da karşılaşılır.
İşaretin iki yönü şöyledir:
Açılan kaşlı ayraç: {
Kapanan kaşlı ayraç: }
Kaşlı ayraç biçim olarak diğer ayraçlardan kolayca ayrılır. Yay Ayraç ( ), Köşeli Ayraç [ ], kaşlı ayraç ise { } biçimindedir. Bu işaretlerin görünüşleri gibi kullanım alanları da farklıdır; bu nedenle birbirlerinin yerine kullanılmazlar.
2. Kaşlı Ayraç Nerelerde Kullanılır?
Bu işaretin görevi kullanıldığı alana göre değişir. Türkçe metinlerdeki kullanımı ile matematik veya programlamadaki kullanımı aynı kurala dayanmaz.
Matematikte, özellikle kümelerin elemanlarını göstermek için kullanılır. Kümenin elemanları açılan ve kapanan ayraç arasına yazılır.
Programlamada, C, Java ve JavaScript gibi birçok programlama dilinde kod bloklarının sınırlarını belirtmek için kullanılabilir. Açılan işaret bloğun başladığı, kapanan işaret ise sona erdiği yeri gösterir.
Metin yayımında ve editöryal çalışmalarda da kaşlı ayraca rastlanabilir. Örneğin bir eserin yayıma hazırlanması sırasında metne sonradan eklenen bölümler, yayının benimsediği yönteme göre bu işaretlerle gösterilebilir. Bu kullanım bütün metinler için geçerli genel bir yazım kuralı değildir; ilgili eserin veya yayının açıklamalarına göre değerlendirilmelidir.
3. Süslü Parantez Örnekleri
İşaretin ne anlama geldiğini belirleyen asıl unsur kullanıldığı bağlamdır. Aynı { } karakterleri farklı alanlarda farklı görevler üstlenebilir.
Matematikte:
A = {1, 3, 5, 7}
Burada ayraçların arasında A kümesinin elemanları bulunmaktadır.
Programlamada:
if (puan >= 50) {
console.log("Geçti");
}Bu JavaScript örneğinde { ve } karakterleri, koşul sağlandığında çalıştırılacak kod bloğunu sınırlar.
Metin düzenlemede:
Bir metnin yayıma hazırlanması sırasında sonradan eklenen bir bölüm, kullanılan yayın yöntemine bağlı olarak kaşlı ayraçla gösterilebilir. Böyle bir durumda işaretin anlamı, eserin hazırlama veya açıklama bölümündeki esaslara göre belirlenir.
Dolayısıyla { } görüldüğünde yalnızca işaretin biçimine değil, hangi alanda ve hangi amaçla kullanıldığına da bakılmalıdır.
4. Matematikte Süslü Parantez
Matematikte süslü parantezin en bilinen kullanımlarından biri kümelerin gösterimidir.
Örneğin:
A = {2, 4, 6, 8}
Bu gösterim, A kümesinin 2, 4, 6 ve 8 sayılarından oluştuğunu belirtir.
Harflerden oluşan bir küme de aynı yöntemle gösterilebilir:
B = {a, e, ı, i, o, ö, u, ü}
Burada B kümesinin elemanları Türkçedeki ünlü harflerdir.
Kümenin elemanları ayraçların içine yazılır ve birbirinden virgülle ayrılır. Kümenin adı ise işaretlerin dışında yer alır.
Bu nedenle internette “küme parantezi” adıyla aranan { } işareti ile kaşlı ayraç aynı biçime sahip olabilir. Ancak küme parantezi ifadesi, işaretin özellikle matematikteki kullanımını anlatır.
5. Süslü Parantez Klavyede Nasıl Yapılır?
Süslü parantezin klavyede nasıl yazılacağı, bilgisayarda seçili olan klavye düzenine göre değişir. Bu nedenle yalnızca fiziksel tuşların üzerindeki karakterlere bakmak her zaman yeterli değildir.
5.1. Windows Türkçe Q Klavyede
Türkçe Q klavye düzeninde { ve } işaretleri genellikle şu tuşlarla yazılır:
| İşaret | Tuş kombinasyonu |
|---|---|
{ | Alt Gr + 7 |
} | Alt Gr + 0 |
Açılan işareti yazmak için Alt Gr tuşu basılı tutulurken 7, kapanan işaret için ise 0 tuşuna basılır.
Bu kombinasyonlar çalışmıyorsa Windows’ta etkin olan klavye düzeninin Türkçe Q olup olmadığı kontrol edilmelidir.
5.2. İngilizce Q Klavyede
İngilizce ABD klavye düzeninde açılan kaşlı ayraç için Shift + [, kapanan kaşlı ayraç için Shift + ] kullanılır.
Başka bir klavye düzeni seçilmişse aynı tuşlar farklı karakterler oluşturabilir.
5.3. Mac ve MacBook’ta
Mac ve MacBook’ta kullanılacak tuş kombinasyonu, macOS’ta seçili klavye düzenine göre değişebilir. İngilizce ABD düzeninde { ve } karakterleri Shift tuşuyla birlikte köşeli ayraç tuşlarına basılarak yazılır.
Türkçe klavye kullananlarda kombinasyon farklı olabileceğinden macOS’taki Klavye Görüntüleyici üzerinden işaretin bulunduğu tuş kontrol edilebilir.
5.4. Telefonda Süslü Parantez Nasıl Yapılır?
Android ve iPhone klavyelerinde önce sayı ve sembol bölümüne geçilir. { ve } karakterleri kullanılan klavye uygulamasına göre ilk sembol ekranında veya sonraki sembol sayfasında bulunabilir.
İşaretleri doğrudan kopyalamak için:
Açılan: {
Kapanan: }
Birlikte: { }
Kaynaklar
Türk Dil Kurumu (TDK) – Yazıda Kullanılan Diğer İşaretler
Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) – Robotik ve Kodlama Ders Materyali