Denden işareti (“), alt alta sıralanan maddelerde veya çizelgelerde tekrar eden sözcüklerin, söz gruplarının ve sayıların yeniden yazılmasını önleyen bir işarettir. Önceki satırda bulunan bir bilgi sonraki satırlarda da geçerliyse aynı bilgiyi tekrar yazmak yerine bu işaret kullanılabilir. Yazım Kuralları kapsamında öğrenilen ve Noktalama İşaretleri arasında yer alan bu kullanım, özellikle listelerde ve çizelgelerde gereksiz tekrarları ortadan kaldırır.
İçindekiler
- Denden İşareti Nedir?
- Denden İşareti Nerelerde Kullanılır?
- Denden İşareti Örnekleri
- Denden İşareti ile Tırnak İşareti Arasındaki Fark
- Denden İşareti Klavyede Nasıl Yapılır?
1. Denden İşareti Nedir?
Denden işareti, bir yazıda alt alta gelen aynı bilgilerin tekrarlandığını göstermek için kullanılır. Türk Dil Kurumu (TDK), bu işareti “ biçiminde gösterir.
Örneğin bir çizelgede birkaç öğrencinin aynı sınıfta olduğu belirtiliyorsa sınıf bilgisi ilk satırda yazılır. Sonraki satırlarda aynı bilginin yerine bu işaret konabilir.
| Öğrenci | Sınıf |
|---|---|
| Ayşe | 6-A |
| Mehmet | “ |
| Elif | “ |
| Zeynep | 6-B |
Bu çizelgede Mehmet ve Elif’in sınıfı da 6-A‘dır. İşaret, ilk satırdaki sınıf bilgisinin tekrarlandığını gösterir. Zeynep farklı bir sınıfta olduğu için onun sınıfı açıkça yazılmıştır.
Bazı kişiler tarafından den den işareti şeklinde aranan bu kullanımın doğru adı denden işaretidir.
2. Denden İşareti Nerelerde Kullanılır?
Bu işaret, maddeler sıralanırken veya çizelge hazırlanırken aynı bilgilerin alt alta tekrarlandığı durumlarda kullanılır.
Türk Dil Kurumunun yazım kurallarına göre temel görevi; sözcük, söz grubu ve sayı tekrarlarını önlemektir.
Kullanıldığı başlıca durumlar şunlardır:
- Sözcük tekrarlarında: Alt alta sıralanan maddelerde aynı sözcüğün yeniden yazılması yerine kullanılır.
- Söz grubu tekrarlarında: Birden fazla sözcükten oluşan aynı ifadenin tekrarını önler.
- Sayı tekrarlarında: Çizelgelerde veya listelerde aynı sayının tekrarlandığını gösterir.
İşaretin hangi bilginin yerine geçtiği kolayca anlaşılmalıdır. Bunun için tekrar ettiği sözcük, söz grubu veya sayıyla aynı hizada yazılır.
Ayrıca ilk kullanımda bilgi açıkça belirtilmelidir. Okuyucunun daha önce görmediği bir bilginin yerine bu işaretin konması, çizelgenin anlaşılmasını zorlaştırır.
3. Denden İşareti Örnekleri
Kullanım mantığını anlamak için işaretin bulunduğu satır ile üstündeki satırı karşılaştırmak yeterlidir.
Sözcük tekrarına örnek
| Kitap | Tür |
|---|---|
| Birinci kitap | Roman |
| İkinci kitap | “ |
| Üçüncü kitap | “ |
| Dördüncü kitap | Hikâye |
İkinci ve üçüncü kitapların türü de romandır. İşaret, Roman sözcüğünün yerine kullanılmıştır.
Dördüncü kitabın türü farklı olduğundan bu satırda Hikâye sözcüğü yazılmıştır.
Söz grubu tekrarına örnek
| Etkinlik | Yer |
|---|---|
| Şiir dinletisi | Okul konferans salonu |
| Tiyatro gösterisi | “ |
| Kitap söyleşisi | “ |
Bu çizelgede üç etkinlik de okul konferans salonunda düzenlenecektir.
İşaret, Okul konferans salonu söz grubunun yeniden yazılmasını önlemiştir.
Sayı tekrarına örnek
| Ürün | Adet |
|---|---|
| Defter | 20 |
| Kalem | “ |
| Silgi | “ |
| Cetvel | 15 |
Kalem ve silgi sayısı da 20’dir. İşaretler, ilk satırdaki 20 sayısının yerine geçmiştir.
Cetvel sayısı farklı olduğu için son satırda 15 yazılmıştır.
Unutulmamalıdır: İşaret, üst satırdaki bilginin tekrarlandığını gösterir. Üst satırda farklı bir bilgiye geçilmişse sonraki kullanım artık o yeni bilgiyi karşılar.
4. Denden İşareti ile Tırnak İşareti Arasındaki Fark
Denden ve tırnak işaretleri birbirine benzese de aynı amaçla kullanılmaz.
Denden işareti (“), alt alta sıralanan bilgilerde tekrar eden sözcüklerin, söz gruplarının veya sayıların yerine geçer.
Tırnak İşareti ise başkasından aktarılan sözleri, özellikle belirtilmek istenen ifadeleri ve cümle içinde geçen bazı eser adlarını göstermek için kullanılır.
Denden kullanımına örnek:
| Ders | Öğretmen |
|---|---|
| Türkçe | Ayşe Hanım |
| Edebiyat | “ |
Buradaki işaret, edebiyat dersinin öğretmeninin de Ayşe Hanım olduğunu gösterir.
Tırnak işaretinin kullanımına örnek:
Öğretmen, “Yarın kitaplarınızı getirmeyi unutmayın.” dedi.
Bu cümlede tırnak işareti, öğretmenin sözlerini belirtmektedir.
İki işaret arasındaki temel fark, denden işaretinin tekrarı göstermesi, tırnak işaretinin ise bir sözü veya ifadeyi belirli kurallar çerçevesinde ayırmasıdır.
5. Denden İşareti Klavyede Nasıl Yapılır?
Türk Dil Kurumu, denden işaretini “ biçiminde gösterir.
Türkçe Q klavyede bu işaret için Shift + 2 tuşları kullanılır. Ancak kullanılan klavye düzenine, işletim sistemine veya metin düzenleme programına göre ekranda görünen tırnak karakterinin biçimi değişebilir.
Örneğin bazı programlar düz çift tırnak karakterini (") otomatik olarak açılış tırnağına (“) dönüştürebilir.
İşareti doğrudan kullanmak isteyenler aşağıdaki karakteri kopyalayabilir:
“
Bilgisayarda hazırlanan çizelgelerde bu işaretin kullanılması zorunlu değildir. Aynı bilgi açıkça tekrar yazılabilir. Özellikle dijital tablolarda her satırın tek başına anlaşılması gerekiyorsa bilgiyi yeniden yazmak daha kullanışlı olabilir.
Kaynaklar
Türk Dil Kurumu (TDK) – Noktalama İşaretleri (Açıklamalar)
Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) – Klavye Teknikleri Ders Materyali