İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatının Genel Özellikleri

Bilinmeyen dönemlerden Türklerin İslamiyet’i kabulüne kadar geçen dönemde üretilen edebiyattır. Atlı ve göçebe Türk kültürünün izlerini taşıyan bu dönemde savaş, ölüm,aşk,yiğitlik konuları sıklıkla işlenmiştir. İslamiyet öncesi Türk edebiyatında “ destanlar “yoğun olduğundan bu döneme ‘Destan Dönemi ‘ de denilmektedir.

Türk edebiyatında İslam öncesi döneme ait yazılı ürün yok denilecek kadar azdır.Sözlü edebiyat ürünleri birtakım dini törenlerden ve av eğlencelerinden doğmuştur.

Eski Türkler sürgün avlarına “sığır”, yas (ölüm) törenlerine “yuğ”, genel kurban törenlerine de “şölen” adını verirlerdi. Bu törenleri “şaman, ozan, kam, baksı, oyun” diye bilinen kişiler yönetirdi. Bu törenleri yöneten kişiler “kopuz” adı verilen saz eşliğinde şiirlerini söylerlerdi. Bu kişiler şair olmalarının yanı sıra büyücülük, hekimlik, müzisyenlik görevlerini yaparlardı.

İslamiyet öncesi Türk edebiyatının sözlü ürünleri “koşuk, sagu, destan, sav biçiminde sıralanabilir. Koşuk, sagu ve destanlar şiir türündedir.

İslamiyet öncesi Türk Edebiyatının Genel Özellikleri :

1-) Bilinmeyen dönemlerden Türklerin İslamiyet’i kabulüne kadar devam etmiş 11. Yüzyılın ortalarına kadar sürmüştür.

2-) Ölçü, biçim, söyleyiş bakımından yabancı etkilerden uzak kalmış, yabancı sözcüklere rastlanmayan öz Türkçe ile oluşturulmuş milli bir edebiyattır.

3-) Göçebe kültüre ait , çoğunlukla anonim ürünlerin göründüğü, yazılı eserlerin oldukça az olduğu genellikle sözlü bir edebiyattır.

4-) Şiirler, sığır adı verilen av törenlerinde, yuğ adı verilen yas törenlerinde ve şölen adı verilen toplu ziyafetlerde söylenmiştir

5-) Ölçü, millî ölçümüz olan “hece’ ölçüsüdür ve bunların 7’li, 8’li ve 11’li olanları tercih edilmiştir.

TÜRK EDEBİYATININ DÖNEMLERİ

Türk Edebiyatı Nedir? Türk diliyle üretilmiş yazılı ve sözlü metinler Türk edebiyatını oluşturmaktadır. Türk edebiyatının tarihi yaklaşık olarak 1500 sene öncesine dayanmaktadır. Türk Edebiyatında İslamiyet’in kabulüne kadar farklı Türk Alfabeleri ve dilleri kullanıldıysa da, İslamiyet’in kabulünden sonra yoğun olarak Farsça ve Arapça kullanılmaya başlanmıştır.

Türk Edebiyatı , temelde 3 ana başlık altında incelenebilir.Türk edebiyatının dönemlere ayrılmasında , Türklerin etkisine girdikleri dini ve kültürel çevrelerin etkileri göz önünde tutulmuştur.

1-) İslamiyet’in Kabulünden Önceki Türk Edebiyatı.

İslamiyetin kabulünden önceki Türk edebiyatı iki başlık altında incelenebilir.

a) Sözlü Edebiyat.

b) Yazılı Edebiyat.

2-) İslamın Kabulünden Sonraki Türk Edebiyatı.

İslamiyet’in kabulünden sonraki Türk edebiyatı iki başlık altında incelenebilir.

a) Divan Edebiyatı.

b) Halk Edebiyatı.

Halk edebiyatı 3 ana başlık altında incelenebilir.

b-1 )  Anonim Türk Halk Edebiyatı.

b-2)  Dini – Tasavvufi Türk Halk Edebiyatı.

b-3) Aşık tarzı Türk Halk Edebiyatı.

3-) Batı Uygarlığı etkisi Altında Gelişen Türk Edebiyatı 

Batı uygarlığı etkisi altında gelişen Türk edebiyatı 5 ana başlık altında incelenebilir.

a) Tanzimat Edebiyatı
b) Servet-i Fünun Edebiyatı
c) Fecr-i Ati Edebiyatı
d) Milli Edebiyat Dönemi
e) Cumhuriyet Dönemi Edebiyatı